سوڭعى ۋاقىتتا ۇكىمەت باسشىسى كارىم ماسىموۆكە قارسى اقپاراتتىق شابۋىل كۇشەيگەندەي بولدى. قازاق، ورىس ءتىلدى، تانىمال، تانىمال ەمەس اقپارات قۇرالدارىنىڭ ەرىنبەگەنى ول كىسىنى سىنعا الىپ جاتقانداي اسەر قالدىرادى. قاي ءبىر كۇنى ونىڭ جەمقورلىق ارەكەتتەرگە قاتىسى بار دەگەن دە مالىمەت تاراعانداي بولدى. ال، ەندى سول اقپاراتتىق شابۋىلدار كوزدەگەن نىساناعا قانشالىقتى ءدال تيۋدە، اسەرى قانداي؟ ول بولەك ماسەلە. ونىڭ ۇستىنە، ءماسىموۆتىڭ ناسيحاتشىلارى دا قاراپ وتىرعان جوق. ول دا بولەك اڭگىمە.
بيلىكتى، ونىڭ ىشىندە وسى ك. ءماسىموۆتى كىم، قانشا سىناسا دا ونىڭ قىڭق دەيتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. وعان كوز جەتكىزۋ ءۇشىن كارىم مىرزانىڭ ۇكىمەت تىزگىنىن العاش رەت قاي جىلى قولعا العانىن جانە وعان جەتۋ جولىندا قانداي قىزمەت ساتىلارىنان وتكەنىن ەسكە تۇسىرسەڭىز جەتكىلىكتى.
سونىمەن، "ءماسىموۆتىڭ سەنات سپيكەرلىگىنە كوز تىگۋى مۇمكىن دەگەندى نە ءۇشىن ايتىپ وتىر؟" دەيتىندەر بولسا، "ال، نەگە كوز تىكپەسكە؟" دەيمىز. ونىڭ سەبەبىن ۇعۋ ءۇشىن تاعى دا كارىم مىرزانىڭ «كارەراسىنا» كوز جۇگىرتىڭىز. 2000 جىلعا دەيىن ءتۇرلى كوممەرسيالىق قۇرىلىمداردا قىزمەتتە ءجۇرىپ، ءبىر ساتتە كولىك ءمينيسترى بولا سالعان، مينيستر پورتفەلىن ءبىر جىلدان سوڭ ۆيسە-پرەمەردىكىنە اۋىستىرعان ول ۇكىمەتتەگى بار-جوعى التى جىل ىشىندە پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىنا جەتىپ الدى. ودان بەرى دە ون جىلداي ۋاقىت ءوتىپتى. وسىنداي ەرەن «ەڭبەگى» ءۇشىن ونىڭ باسقا دا سالماقتى لاۋازىمداردى دامەتۋگە حاقىسى جوق پا؟
قالجىڭ قالجىڭمەن، ال ەندى سالماقتىلاۋ دايەكتەرگە سۇيەنسەك. وسى كۇنگە دەيىنگى جوعارعى بيلىكتە بولىپ جاتقان وقيعالار (شۋلى سوت پروسەستەرى، كادرلىق اۋىس-تۇيىستەر، كلانارالىق قاقتىعىستار، ت.ب.) كارىم ءماسىموۆتىڭ ازىرگە بيلىكتەن كەتە قويۋ ويى جوقتىعىن، قايتا رەتى كەلسە پرەمەر-مينيستردەن گورى، پرەزيدەنتكە ءبىر تابان جاقىن لاۋازىمداردى باعىندىرۋعا نيەتتى ەكەنىن كورسەتەدى. سول ءۇشىن جولىنا بوگەت بولادى-اۋ، كەدەرگى جاسايدى-اۋ دەگەندەردى جاريا-جاسىرىن جولدارمەن ىسىرىپ كەلەدى، ىسىرىپ كەلەدى. ەكس-پرەمەر سەرىك احمەتوۆتىڭ سوتتالۋىنان پايدا كورگەن ادامدار از بولعان جوق، ءبىراق بۇل جەردە دە ءماسىموۆتىڭ مۇددەسى جوق دەي المايسىز. سول كەزدەگى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسى ن. نىعماتۋللين مەن س. احمەتوۆ اراسىنداعى كيكىلجىڭدى شەبەر پايدالانا ءبىلدى. اياعىندا، ءنىعماتۋلليندى دە وڭدىرمادى. جەر رەفورماسىنا قاتىستى ەل ىشىندەگى تولقۋلار ۇكىمەتتىڭ شالاعاي جۇمىسىنان ەمەس، ىشكى ساياساتتى ءجىتى قاداعالاۋعا جاۋاپتى ن. ءنىعماتۋليينىڭ بوستىعىنان ورىن العانىنا پرەزيدەنتتى سەندىردى. بار بالە-قالا سولايشا ۇكىمەتكە، ونىڭ باسشىسىنا ەمەس، بىردى-ەكىلى مينيستر مەن باسقا تاراپتارعا اۋدى. ەلباسىعا جەر كودەكسىنە ەنگەن وزگەرىستەردى ماقۇلداعان بىلتىرعى ءماجىلىستىڭ دە وسالدىعىن قولمەن قويعانداي دالەلدەپ بەردى، ال، ول ەندىگى شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتاردىڭ ونداي قاتەلىكتەرگە بوي الدىرماۋى ءۇشىن «تاجىريبەلى كادر» ن. ءنىعماتۋلليندى ءماجىلىس جەتەكشىلىگىنە جىبەردى. شاحمات تىلىمەن ايتساق، وسى جەردە كىم «ەكى جەپ، بيگە شىعىپ» وتىر؟
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ بۇل ورىندا وتىرعانىنا اراداعى ەكى جىل ءۇزىلىستى (2012-2014 جىلداردا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىن باسقاردى – رەد.) قوسپاعاندا ون جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. ەلدە پرەزيدەنتتەن باسقا ءبىر ورىندا مۇنشا ۇزاق وتىرعان ساياساتكەر ساناۋلى. دەمەك، ك. ءماسىموۆتىڭ پرەمەر كرەسلوسىن بوساتاتىن «ۋاقىت» تايادى. ال، ورنىن بوساتقاندا ول قايدا بارادى؟ بۇعان دەيىن پورتالىمىزدا ءماسىموۆ ماسكەۋگە ەلشى بوپ كەتۋى مۇمكىن دەگەندەي بولجام ايتىلعان. ول بولجامنىڭ دا بولجام دەڭگەيىندەگى ماڭىزىن مويىنداي وتىرىپ، ءماسىموۆتىڭ ەلشىلىكتى مىسە تۇتا قويماسىنا كۇماندانۋعا دا حاقىمىز بار. ولاي دەيتىنىمىز سوڭعى ون جىلدا ءماسىموۆ مىرزانىڭ قىزمەتى تەك ءوسۋ باعىتىندا جالعاسىپ كەلدى. قۋعىن كورىپ، بيىك لاۋازىمنان شەتتەيتىندەي ەشكىمنىڭ باسىن جارىپ، كوزىن شىعارىپ قويعان جوق. ەكونوميكادا قانداي دا ءبىر كەمشىلىكتەر، تۇراقسىزدىقتار بولىپ جاتسا، ول پرەمەردىڭ ەمەس، «جۇندەۋگە جايلى» مينيسترلەردىڭ، اكىمدەردىڭ كىناسى. ونداي قايدا بارادى؟ كونستيتۋسيالىق كەڭەسكە، جوعارعى سوتقا اپاراتىن زاڭگەر ەمەس. ءماجىلى جەتەكشىلىسى كۇنى كەشە اۋىستى. ءيا، ءيا، دۇرىس ايتاسىز. سەناتقا! سەنات ءتوراعاسى ق. توقايەۆ مىرزا سوڭعى ۋاقىتتا پرەزيدەنت جاپپاي جىبەرىپ جاتقان «زەينەتكەرلىككە» كەتەدى (ونىڭ قاي جىلى تۋعانىن ينتەرنەتتەن تاۋىپ وقىرسىز). سول لاۋازىمعا تاعايىندالعاندا حالىق كوكەيىندە «بۇل قالاي؟» دەگەن سۇراق كوبىرەك تۋىنداماس ءۇشىن بۇگىندە قىزۋ اقپاراتتىق ناسيحات جۇرۋدە. پرەمەر كۇن سايىن بولماسا دا اراعا اپتا سالماي ايماقتاردى ارالاپ، سەلەكتورلىق جيىنداردى جاڭالىقتاردان كورسەتتىرىپ، ەل الدىندا «ەڭبەكققور» باسشى رەتىندە كورىنۋگە تىرىسىپ، بۇرىنىراق ءوزى دە تەرىس كورمەگەن كوشەربايەۆشە، ساپاربايەۆشا پيار ادىستەرگە قايتا جۇگىنۋدە. كىم بىلەدى؟ «ۇكىمەت جەتەكشىلىگىندەگى مول تاجىريبەسى، پارلامەنتتىڭ جوعارعى پالاتاسىندا كادەگە جارار» دەگەن پىكىر قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بۇل دا كەرەك شىعار.
وسى تۇستا تاقىرىپقا تۇزدىق رەتىندە، ماجىلىسكە بارعان ن. نىعماتۋللين كانينكۋلدان قايتقان سوڭ ەلباسىعا كىرىپ، ەلدەگى ساياسي رەفورمالارعا، ونىڭ ىشىندە پارلامەنتتىڭ اتقارۋشى بيلىكتى باقىلاۋ فۋنكسيالارىن كۇشەيتۋگە قاتىستى جوسپار، جوبالاردى تانىستىرادى دەگەن سىبىس بارىن ايتا كەتۋ كەرەك. ال، تەڭدەسسىز «كريزيس مەنەدجەردىڭ» بۇعان دەيىن ءوزىن سىناماق تۇرىپتى، اتىن اتاۋعا قورقىپ كەلگەن ماجىلىسشىلەرگە ەسەپتى بولۋعا سونشالىقتى «ىنتا» تانىتا قويماسى تۇسىنىكتى.
دارحان مۇقانتەگى
