ءقادىرلى دوستارىم، جاس بالا تاربيەسىنە قاتىستى جەكە چاتقا ءتۇسىپ جاتاتىن وتىنىشتەرىڭىزگە ىڭعايلاپ ورتاق ءبىر پوست جازام دەپ ۋادە بەرگەن ەدىم. جاۋابىم ءسال سوزىلىپ كەتسە، ايىپقا بۇيىرماعايسىزدار. پەداگوگ بولماسام دا، پوست-سوۆەتتىك جانە باتىستىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن تالىم-تاربيە تاسىلدەرىن قاتار باقىلاپ كورگەن ادام رەتىندە تاجىريبەمدى ورتاعا سالۋىمدى قالاعاندارىڭىزدى تۇسىنەم. مۇنداي سەنىم ارتقاندارىڭىزعا راقمەت.
"بالانى باسقا بالامەن سالىستىرىپ ءوسىرۋ قانشالىقتى دۇرىس؟" دەپ سۇراۋشىلارعا ايتارىم – مۇلدەم سالىستىرماڭىزدار. ويتكەنى، ءار بالا ءارقيلى وتباسىندا تۋىپ، ءار باسقا قۇندىلىقتار ورتاسىندا تاربيەلەنىپ جاتقان، ءارتۇرلى قاسيەت، مىنەز جانە ەرەكشەلىك يەلەنگەن ينديۆيدۋۋم. "پالەنشەنىڭ بالاسىن قاراشى، نەگە سول قۇساپ وت بولىپ جانىپ تۇرمايسىڭ؟" نەمەسە "تۇگەنشەنىڭ بالاسى سياقتى نەگە سالماقتى بولىپ جۇرمەيسىڭ؟" دەگەن ەسكەرتپەلەر بالانىڭ جىگەرىن جاسىتا تۇسەدى، كەمدىك-قورلىق سەزىمىن تۋدىرادى، جوق جەردەن پالەنشە مەن تۇگەنشەنىڭ بالالارىن جەك كورىپ كەتۋىنە تۇرتكى بولادى، ەڭ باستىسى وزىنە عانا ءتان ەرەكشە قابىلەتى مەن قاسيەتىن باعالاۋى جانە دامىتۋى كەشەۋىلدەيدى. بالاڭىز: "نەگە پالەنباي سياقتى الگەبرا مەن گەومەتريانى جاقسى تۇسىنە المايمىن؟" دەپ سۇراسا، "قال-قادارىڭ جەتكەن جەرگە دەيىن تىرىس، قارعام، ەلدىڭ ءبارى ماتەماتيك بولمايدى، سەنىڭ ءتىل ۇيرەنۋ جانە تاريحتى زەردەلەۋ قابىلەتىڭ ەرەكشە، سول جاعىنا كوبىرەك كۇش سالايىق" دەگەن ءجون. "تۇگەنباي قۇساپ دەنە شىنىقتىرۋدان الدا ەمەسپىن، ءالجۋازبىن" دەپ قامىقسا، "اينالايىن-وۋ، بارلىق پاننەن سىپىرا ۇزدىك شىعۋ شارت ەمەس قوي، جۇگىرۋ مەن سەكىرۋگە جوق بولساڭ دا، ەسەپ پەن سۋرەتكە كۇشتىسىڭ. ءار ادامنىڭ وزىنە ءتان مىقتى قابىلەتى بولادى. بۇل ومىردەگى ماقسات - سول مىقتى قابىلەتتى ۇشتاپ، قوعامعا پايدا قىلۋ" دەپ ۇيرەتكەن ابزال.
"بالا تاربيەسىنە قاتىستى اتا-اجە، اتا-ەنەنىڭ كەڭەستەرىنە بۇلجىتپاي قۇلاق تۇرگەن دۇرىس پا؟" دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەرۋ قيىنداۋ. بۇل ماسەلەگە قاتىستى اتا-انانىڭ ديپلوماتيا تاسىلدەرىن قولدانعانى دۇرىس. مىسالى، اتا-اجەسى قازىرگى زاماناۋي تەحنولوگيا قۇرىلعىلارىنان حابارسىز بولسا، جاڭا نارسەنىڭ بارىنە كۇدىكپەن قاراپ، نەمەرەسىنىڭ بارشا كومپيۋتەر، پلانشەت پەن سمارتفون اتاۋلىنى قولدانۋىنا قارسى شىعۋى مۇمكىن. ونداي جاعدايدا كۇن سايىن از ۋاقىت ءبولىپ، پايدالى قوسىمشالاردى قولدانۋ ارقىلى بالانىڭ ساۋاتىن اشاتىن ءھام ءبىلىمىن تەرەڭدەتەتىن تاسىلدەردىڭ بار ەكەنىن ۇلكەن كىسىلەرگە ەڭ اۋەلى ۇقتىرۋ كەرەك. ونىڭ ەڭ كەرەمەت ءبىر جولى - ۇلكەن ادامداردىڭ وزىنە كومپيۋتەر، سمارتفون مەن پلانشەتتى قولدانۋ تيىمدىلىگىن سەزىندىرىپ، ءتۇرلى اقپاراتتىق جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانۋدى ۇيرەتىپ قويۋ. ءبىراق كۇندەلىكتى تۇرمىسقا جانە جاس ءسابيدىڭ كۇتىمىنە قاتىستى (قوناق كۇتۋ ەتيكاسى، جاس بالانىڭ جەلىن شىعارۋ، ءىشىن جۇرگىزۋ، كەكىرتۋ، سىلاۋ، جابىسقان جاۋىرىنىن اشۋ، جوتاسىنان تىكەن-تۇگىن شىعارۋ، ت.ب.) ۇلكەن ادامداردىڭ پراكتيكالىق كەڭەستەرىنە قۇلاق اسقان ءجون. ويتكەنى بۇل كەڭەستەر - عاسىرلار بويى سىنالىپ، شىڭدالعان تاسىلدەر جيناعى. تاعى ءبىر ماڭىزدى جايت - ۇيدەگى ۇلكەن كىسىلەردىڭ قۇشاعىن بالاڭىزدىڭ ارا-تۇرا پانا تاباتىن "ءقاۋىپسىز تەرريتوريا" رەتىندە سەزىنۋىنە قارسى بولماڭىز. ۇساق-تۇيەك تەنتەكتىگى ءۇشىن ايىبىن سەزىنىپ، ءسىزدىڭ رەنىشىڭىزدەن قورقىپ، اتا-اجەسىنىڭ قاناتى استىنا تىعىلىپ جاتسا، ەشقاشان "اتاشكاسى مەن اپاشكاسى بايا-شايا قىپ جىبەردى" دەپ بالانىڭ بۇل قاسيەتتى تەرريتورياسىنا باسا-كوكتەپ كىرمەڭىز. شەكارادان قايتىڭىز، تەك اتا-اجەسىنە نەمەرەلەرىنە ناقتى نە ماسەلەگە قاتىستى ەسكەرتۋ جاساپ قويۋ كەرەك ەكەنىن جەكە جاعدايدا ايتا سالىڭىز. بۇلايشا ىستەسەڭىز، اتا-اجەسىنىڭ دە مەرەي-مارتەبەسى وسەدى، نەمەرەسى دە ۇلكەن كىسىلەردى اقىلمەن ارقالانىپ، كەيىن قاتەلىگى ءۇشىن اكە-شەشەسىنەن عافۋ ءوتىنۋدى ۇيرەنەدى.
"بالاعا داۋىس كوتەرۋ كەرەك پە، جوق پا؟" دەگەن سياقتى سۇراقتارعا قاتىستى ايتارىم - باج-بۇج ەتىپ، بۇرق-سارق قايناپ ۇرسۋدان پايدا جوق، كوزىنە تىكە قاراپ تۇرىپ، سالماقتى تۇردە ەسكەرتۋ جاساۋ الدەقايدا اسەرلى ءادىس. بالامەن قارىم-قاتىناستا شىن اشۋلانىپ، ەموسياعا بەرىلسەڭىز، ءسوزىڭىز وتپەيدى. "وتىرىك اشۋلانۋ"، ياعني سەرگەك اقىلعا سالىپ زىلدىلەۋ ۇنمەن سويلەسۋ ارقىلى ديالوگتان مۇلدەم باسقاشا ناتيجە شىعارا الاسىز.
"قىز بالا تاربيەسىندە اكەنىڭ الار ورنى قانداي؟" اكەلەر قىز بالا تاربيەسىندە كوبىنە جۇمساق پوزيسيالى ادۆوكات تاراپقا اينالا قالادى. شەشەسىنەن ەسكەرتۋ العان سايىن قىز بالا اكەسىنە شاعىمدانادى، ونى ءوزىن كەز-كەلگەن جاعدايدا اقتاپ الاتىن قورعان كورەدى. بۇل - تاربيە ىسىنە ۋاقىت ءبولىپ، كۇش شىعارۋدان قاشقاقتايتىن ءالسىز اكە ستراتەگياسىنىڭ سالدارى. قىز ءوسىرىپ وتىرسىن، يا ۇل ءوسىرىپ وتىرسىن، ەر ادام تاربيە ماسەلەسىنە كەلگەندە ايەلىمەن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن كەلىسىلگەن ورتاق ستراتەگيا قالىپتاستىرۋى كەرەك. سوندا بارىپ بولاشاقتا "قىزىڭ ءوزىڭنىڭ كوپياڭ، بارىپ تۇرعان قىرسىق"، "ۇلىڭ سەنەن اۋماي قالعان جالقاۋ" دەگەن اڭگىمە تۋمايدى.
كەلەسى پوستىمدا كومپيۋتەر ويىندارىنا تاۋەلدىلىك پەن شەتەلدە بالانىڭ انا ءتىلى مەن مادەنيەتىن ساقتاپ قالۋى تۋرالى ساۋالدارعا بىلگەنىمشە جاۋاپ جازام ءھام اعىلشىن تىلىندەگى سوڭعى جاريالانعان تاربيە كىتاپتارى تۋرالى ماعلۇمات بەرۋگە تىرىسام.
عالىم بوقاشتىڭ فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىنان الىندى
