ەلباسى سولتۇستىك ءوڭىردى ارالادى

/uploads/thumbnail/20170709081113921_small.jpg

كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارىن جاسادى. تەرىسكەيگە ات باسىن بۇرعان پرەزيدەنت وڭىردەگى ءبىرقاتار نىسانداردى ارالاپ، تاۋار وندىرۋشىلەرمەن كەزدەستى، - دەپ جازادى Qamshy.kz aikyn.kz - كە سىلتەمە جاساپ.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ال­دىمەن وسىنداعى حالىقارالىق اۋە­جايدى ارالاپ كوردى. ەلىمىزدىڭ ءسولتۇستى­گىندەگى حالىقارالىق ءىرى اۋە ايلاعى 2400 شارشى مەتر اۋماققا ور­نالاسقان، ساعا­تىنا 200 جولاۋشىنى وتكىزۋگە مۇمكىندىگى بار. ەلباسى اۋەجايداعى جولاۋ­شىلار تەر­مينالى مەن قايتا وڭدەۋدەن وتكەن ۇشۋ-قونۋ جولاعىمەن تانىستى. ماماندار مەملەكەت باسشىسىنا جولاۋشىلار تەرمي­نالىن، باسقارۋ جولاقتارى مەن جارىق­تاندىرۋ قۇرالدارىن جاڭارتۋ جۇمىستارى جونىندە، سونداي-اق الداعى ۋاقىتتا اۋە­جايدى دامىتۋ جوبالارى تۋرالى باياندادى. 
حالىقارالىق اۋەجايدان شىققاننان كەيىن ەلباسى بىرنەشە الەۋمەتتىك وبەكتىلەرگە كىرىپ شىقتى. الدىمەن پرەزيدەنت  نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «100 مەكتەپ، 100 اۋرۋحانا» باع­دارلاماسى اياسىندا سالىنعان جاڭا ەمحاناعا باردى. بۇل جەردە ەلباسى مەديسينا قىزمەت­كەرلەرىنە سۋ جاڭا «شيەۆرولەت» اۆتو­كو­لىكتەرىنىڭ كىلتىن سالتاناتپەن تاپسىردى. ودان كەيىن پرەزيدەنت قىزىلجار وران­جەرەياسىنا كەلدى. مۇنداي ورانجەرەيا  رەسپۋبليكادا جالعىز عانا. قىزىلجار ورانجەرەياسىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ، جاڭارتۋعا «جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا 300 ميلليون تەڭگە بولىنگەن بولاتىن. بۇل قارجىنىڭ ورنىمەن، يگىلىككە جۇمسالعانى كورىنىپ تۇر. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قۇرمەتىنە بوتانيكا باعىنا تاعى ءبىر قاسيەتتى وسىمدىك قۇرما اعاشى وتىرعىزىلدى. قۇر­مانىڭ ۇرىعىن مۇ­سىلمان قاۋى­مىنىڭ قاسيەتتى ورتالىعى مەككە مەن مەدينادان ارنايى الدىرتقان ەكەن. قازiرگi تاڭدا بو­تانيكالىق باقتا ەك­زوتيكالىق ءوسiم­دiكتiڭ 2 مىڭنان استام ءتۇرi بار. ولار دۇرىس ءوسۋ ءۇشiن نىساننىڭ iشiندەگi تەم­پەراتۋرا +8 گرادۋستان تومەن بولماۋى تيiس ەكەن.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەلەسى باعىتى «بايتەرەك» ىقشاماۋدانى بولدى. جاڭادان بويى كوتەرگەن بۇل ىقشاماۋدان «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسى­رىل­عان. قازىرگى كەزدە ىق­شاماۋداننان 75 وتباسى پاتەر الىپ، باسپانالى بولىپ جا­تىر. جالپى ال­عاندا، «بايتەرەك» ىقشاماۋ­دانىندا 140 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي تۇر­عى­زىلادى دەپ جوسپار­لانعان. الداعى ۋاقىتتا بۇل جوسپاردىڭ  ورىن­دالارى  ءسوزسىز.
ەگىن جيناۋ كەزىندە ءداندى داقىلدار ەگەتىن وڭىرلەردى ارالاۋى – پرەزيدەنتتىڭ داعدىسىنا اينالعان. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆ  وسىناۋ ماڭىزدى ناۋقان كەزىندە  ەڭ­بەككەر­لەرمەن ءجيى جولىعىپ، التىن ءدان­ءنىڭ  توگىل­مەي-شاشىلماي جينالۋىنا اي­رىق­شا كو­ءڭىل بولەدى. وسى جولى دا ەل­باسى­نىڭ جۇ­مىس ساپارىنداعى كەلەسى بەتالىس قى­زىلجار اۋدانىنىڭ ەگىستىك دالاسى بول­دى. نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ پىكىرىنشە، ەگەر بارلىق تەحنولوگيانى ساق­تاپ، ۋاقىت­تان قالماسا ەڭ قۋاڭشىلىق دە­گەن جىلدىڭ وزىندە ورتاشا ءونىم الۋعا بولادى. 
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى تەك اس­تىقتى  ولكە عانا ەمەس، ءىرى كاسىپورىندار شوعىرلانعان ءوڭىر. مۇنداعى ماشينا جاساۋ سالاسى قارقىندى  دامىپ كەلەدى.  اسىرەسە، قورعانىس سالاسىنا قاجەت تەحنيكالار شى­عاراتىن تانىمال زاۋىتتار مۇندا. وڭىرگە بارعان ەلباسى اسكەري ونەركاسىپ كورمەسىنە دە ات باسىن بۇردى. مەملەكەت باسشىسى كورمەدە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى كاسىپ­ورىندار شىعارعان اسكەري تەحنيكامەن تانىستى. قازاقستان پرەزيدەنتىنە وتاندىق قورعانىس ونەر­كاسىبىنىڭ وندىرىستىك ءمۇم­كىندىگى مەن جوعارى يننوۆاسيالىق الەۋەتى كورسەتىلدى. كورمەنى ارالاپ شىققان سوڭ نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «س.كيروۆ اتىن­داعى زاۋىت» اق، «پە­تروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتى» اق جانە «زيكستو» اق اسكەري-وندىرىس كاسىپ­ورىندارىنىڭ ينجە­نەر­لەرى­مەن جانە كونسترۋكتورلارىمەن ءاڭ­گىمەلەستى.  
اسكەري تەحنيكا قۇراستىرۋمەن قاتار ەلەكترلىك بەلگى بەرۋ جابدىقتارىن، ازا­ماتتىق جانە ارنايى ماقساتتاعى راديو­ستانسالاردى، مۇناي-گاز سەكتورى مەن ەنەر­گە­تيكا كەشەنى كاسىپورىندارى ءۇشىن ونەركاسىپ قۇرىلعى­لارىن، ۆاگوندار (اشىق ۆا­گون­دار، استىق تاسيتىن ۆاگوندار، پلاتفور­مالار) جانە  كولىك سالاسى ءۇشىن باسقا دا ءونىم تۇرلەرىن شىعارۋ مەن جاڭارتۋ اتالعان كاسىپورىنداردىڭ نەگىزگى قىزمەتى بولىپ سانالادى. دەمەك، ەلدىڭ  باسەكە­لەستىككە قابىلەتتى بولۋىنا  مۇن­داعى  ونەركاسىپتەردىڭ قوسار ۇلەسى مول.
بۇدان سوڭ، ەلباسى سپورت سارايىندا جەڭىل اتلەتيكا مانەجىن، مۇز ايدىنىن جانە وقۋ-جاتتىعۋ بازاسىن ارالاپ كوردى. سونداي-اق كوركەم گيمناستيكا ونەرى كور­سەتىلىمىن، جەڭىل اتلەتيكا مەن حوككەي جات­تىعۋلارىن تاماشالادى. ارتىنشا سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسى جۇرت­شىلىعى وكىل­دەرىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋگە كاسىپ­كەر­لەر، الەۋمەتتىك سالا قىز­مەتكەرلەرى، اردا­گەرلەر، جاستار بەل­سەندىلەرى، قوعامدىق ۇيىمدار مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى اڭگىمە بارىسىندا سولتۇستىك قازاقستاننىڭ رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق استىق كو­لەمىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن وسىرەتىن جەتەكشى اگ­رارلىق-يندۋستريالىق ءوڭىر ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋداعى وبلىستىڭ ۇلە­ءسى­نە نازار اۋداردى. قازاقستان پرەزيدەنتى تاۋەلسىزدىك جىلدارى كوپ نارسەگە قول جەتكىزىلگەنىن، ءبىراق ءاربىر قازاقستاندىق وتباسىنىڭ تۇرمىسىن تۇزەپ، ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءالى دە كوپ شارۋا تىندىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. كەزدەسۋ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ جينال­عاندارعا زور دەنساۋلىق پەن باق-بەرەكە تىلەدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جەرى قۇنارلى، جايىلىمى شۇرايلى. ال جەر استىنداعى پايدالى قازبالار قانشاما! وبلىس اۋماعىنداعى پايدالى قازبالاردىڭ كوپتەگەن تۇرلەرi انىقتالىپ، 286 كەن ورنى بەلگىلەنگەن. سولاردىڭ iشiندە 34 — مە­تال­دىق، 2 — مەتالدىق ەمەس، 217 — قۇرىلىستىق جانە تەحنولوگيالىق شيكiزات بار ەكەن، 33 — جەر استى سۋلارى، ونىڭ 6-اۋى مينە­رالدى سۋلار بولىپ شىقتى. وبلىس اۋماعى ءسولتۇستiك قازاقستان ۋران كەندi، الماستى جانە قالايى-سيرەك مەتالدى ايماعىنىڭ ءبولiگi بولىپ تابىلادى. وندا مينەرالدى شيكiزاتتىڭ قوماقتى قورى انىقتالدى، ولار قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەڭگەرiمiندە مىنانى قۇرايدى: قالايى بويىنشا — 65%، سيركونيي — 36،6%، ۋران — 19%، تيتان-5%، ۆولفرام — 1،1%. مينەرالدى شيكiزات بازاسىن كەڭەيتۋ پەرسپەكتيۆاسى بار، ءاسi­رەسە وبلىستىڭ ءوڭتۇستiك-باتىسىندا. مۇندا التىن، كۇمiس، تەحنيكالىق جانە زەرگەرلiك الماس، قالايى، تيتان، ءتۇستi جانە سيرەك مە­تالدار، قوڭىر كومiردiڭ بiرقاتار ماڭىزدى كەنورىندارى بار. 2014 جىلعى جەلتوقسان­-دا التىن ءوندiرەتىن اۋليە التىن كەن ور­نىندا  «اۋليە گولد ماينينگ» ج ش س كا­سiپورنى iسكە قوسىلدى. ءۋاليحان اۋدانىن­دا فاس­فوريت-گلاۋكونيتتi قۇمداردى ونەر­كا­سiپتiك باعالاۋ ماق­ساتىندا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىسى جۇرگiزiلۋدە. وبۋحوۆ تي­تانسير­كونيي كەنi، سىرىمبەت قالايى كەن ورىن­دارىن ونەركاسiپتiك ءازiرلەۋ ءجۇر­گiزiلiپ جا­تىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، وڭىردەگى وسىناۋ تابىستار تۇتاس ەلدىڭ دامۋىنا  قو­سىلىپ جاتقان ۇلەس ەكەنى انىق. 
ال  پرەزيدەنتتىڭ  ايماققا جۇمىس سا­پارىمەن بارۋى  وبلىس  ەڭبەككەرلەرىنىڭ الداعى كۇنگە سەنىمىن ارتتىرىپ، ەڭبەكتىڭ ەسەلەنە تۇسۋىنە ىقپال ەتەرى انىق.

قاتىستى ماقالالار