قۇندىزاي ءۇي ىرگەسىندەگى ساياباقتا سەرۋەندەپ ۇزاق ءجۇردى. جاپىراقتارى سارعايا باستاعان، سۋىق ىزعارى ءالى بىلىنە قويماعان، كوڭىلدى جادىراتار كۇزگى ساياباق.ۋاقىتتىڭ قانشا بولعانىنان دا حابارسىز. تەرەڭ ويعا بەرىلگەن.

جالعىزدىق. جانىن جەگىدەي جەگەن جالعىزدىق. وزەگىن ورتەيتىن جالعىزدىق. مەرەكە-مەيرامداردا تەلەفون شالىپ حابارلاساتىن قۇربىلارى ءسوز اراسىندا: «ءاي، ءبۇيتىپ جۇرە بەرگەنشە ءبىر بالا تاۋىپ الساڭشى» دەيدى. بالا سۇيۋدەن باس تارتپايدى-اۋ، ءبىراق، بالاسىنا اكە  بولارلىق ازاماتتى قايدان تاپپاق. «ەكو دەگەن ورتالىق بار ەكەن. سوندا بارساڭ، شارانانى جاساندى تۇردە ورناتىپ بەرەدى»- دەگەن-دى ءبىر كۋرستاس قۇربىسى تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاپ، كىرىپ-شىققاندا. «جاساندىنىڭ اتى جاساندى عوي، دۇكەنگە بارىپ كارتوپ، قيار ساتىپ اكەلگەنمەن بىردەي. سەزىمدەر، سۇيىسپەنشىلىك، ادام رۋحى قاتىسپاعان جەردە، بالانىڭ تەك ءتانىن عانا الۋعا بولماۋشى ما ەدى. روبوتقا ۇقسايتىن، ادامنىڭ سىرتقى ءپىشىنى عانا بار بالانى تولىققاندى ادام دەپ اتاۋعا بولا قويار ما ەكەن. ارينە، ءبىر سابيگە زار بولىپ جۇرگەن وتباسى ءۇشىن بۇل دا ءۇمىتتىڭ جالعانعانى شىعار. ءبىراق، مەن ونداي قادامعا بارا الماسپىن»- قۇندىزاي تەرەڭ كۇرسىندى.

 وقۋشى كەزىندە دە، ستۋدەنت كەزىندە دە  مەرەكەلىك كونسەرتتەردىڭ ءبىرىن قۇر جىبەرمەيتىن،  ولەڭ ايتىپ، حالىق ءبيىنىڭ نەشەمە ءتۇرىن بيلەپ بەرە الاتىنداي سان ءتۇرلى ونەرىن كورسەتكەنىنە قۋاناتىن، وتە كوڭىلدى ەدى. سىنىپتاس، كۋرستاس قىزدار بىرىنەن كەيىن ءبىرى تۇرمىسقا شىعىپ جاتقاندا، ءوزى تۋرالى ەش ويلانباپتى، قۇربىلارىنىڭ جاقسى جىگىت تاۋىپ، شاڭىراق كوتەرگەندەرىنە شىنىمەن دە قۋانىپ جۇرەتىن. «سەن قانداي سۇلۋسىڭ» دەيتىن كەيبىر جىگىتتەر، ءبىراق، ودان ارىگە اسا المايتىن. بىردە ءبىر جىگىتتىڭ بۇنى كينوعا نەمەسە بي كەشتەرىنە شاقىرماعانى ەسىنە ءتۇستى. حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا وقىعاندا قاتارىنان بەس جىل بويى جاتاقحاناداعى قاتارلاس بولمەدە تۇراتىن ءازىلقوي،  سىرىڭكە قارا بالا عانا بۇنىڭ بەت-الپەتىن ايتىپ، جۇرگەن ورتاسىن كۇلدىرەتىن دە جۇرەتىن. «جازۋشىلار، اقىندار نەگە عانا ەرىندى شيەگە تەڭدەيدى ەكەن. مىسالى مىنا مەن بار عوي، سەنىڭ ەرنىڭدى قۇلپىنايعا، تاڭقۋرايعا، ءتىپتى ونى ايتاسىڭ، قىزىلقاتقا تەڭەۋگە بارمىن»- دەيدى بىردە. ەندى بىردە قۇندىزاي دەگەن ەسىمىن ۇزىن-سونار تالداپ كەلىپ: «سەنى قالامقاس دەپ اتاۋ كەرەك ەدى» دەيدى.  بىردە، ساباقتان بىرگە قايتقاندا: «انداعىداي جازىق ماڭدايمەن ساۋدا-ساتتىق جاعىندا ەمەس، ساياسات جاعىندا وقۋ كەرەك ەدى. كىرپىكتەرىڭنىڭ قالىڭىن-اي، كۇندە ادەمىلەپ تاراپ ءجۇر، جاراي ما؟ ايتپەگەندە، ءبىر كۇنى شالىنىسىپ قۇلاپ قالارمىن» دەپ، كەلە جاتقان كۋرستاستارىن كۇلكىگە بولەگەنى بار ەدى.  «ماعان جالپى جاڭا پىسكەن شەلپەكتەي نە جاڭا تولعان ايداي دوڭگەلەك ءجۇزدى قىزدار ۇناۋشى ەدى. سوپاق بەت، تويىس، ات جاقتى، قوي كوزدى قىزدىڭ ۇناپ تۇرعانى ءبىرىنشى رەت»- دەپ، ديپلوم قورعاردىڭ الدىندا الگى ازىلكەش بالا تاعى كۇلدىرگەن بۇلاردى.  سالماعى جوق، ءجاي عانا جەڭىل ازىلدەر. «سەن قانداي سۇيكىمدىسىڭ. مىنەزىڭ دە اشىق-جارقىن. مىقتى دەگەن ازاماتتى ورگە سۇيرەيتىن جارى بولۋعا لايىقسىڭ» دەيتىن ەدى كەيبىر كۋرستاستارى. بولعانى سول. مەيرام كەزىندە دە ەشكىم بۇعان گۇل شوقتارىن سىيلاپ اۋرەگە تۇسپەپتى.

قۇندىزاي كۇرسىندى.

جاسى وتىزعا تولعاندا قۇندىزاي  قىزمەتى ءوسىپ، اتى دۇركىرەپ تۇرعان بىلدەي ءبىر كومپانيانىڭ ماركەتينگ جانە ساراپتاما ءبولىمىنىڭ جەتەكشى مامانى دارەجەسىنە كوتەرىلدى. مىنەزىندە وزگەرىس پايدا بولدى. سىركەسى سۋ كوتەرمەيتىندى شىعاردى. شات-شالەكەيى شىعىپ، قىزمەتىندە كۇنىنە ءبىر مارتە ۇرىس-كەرىس شىعارماسا جۇرە المايتىنداي حالگە دە جەتكەن. ماڭايىنداعىلاردى دا مەزى ەتتى، ءوزى دە ابدەن قاجىپ ءبىتتى. بۇنىڭ مىنەزىنە شىداي الماي قاسىنداعى قىزمەتتەستەر جۇمىستارىنان شىعىپ تا كەتتى. ورنىنا جاستار كەلىپ جاتىر. سول باياعى سۇرەڭسىز تىرلىك. قانشا ۇرىسساڭ دا كۇلىمسىرەپ تۇراتىن، اشۋعا بۋلىعىپ، نە قاسارىسىپ، جۇلىنا جاۋاپ بەرىپ، بەت-جۇزدەرى بەزەرە قالاتىنداي باسقالارىنا ۇقسامايتىن جاس مامان  كەنجەگۇلدى تۇسىنبەي-اق قويدى. قانشاما رەت جۇمىستىڭ قاۋىرتتىعىن سىلتاۋراتىپ، كەشكى ونعا دەيىن ۇستاعانى دا بار. كەنجەگۇل جايراڭداعان قالپى. قۇندىزاي بىردە شىداماي، كەنجەگۇلدەن بۇل مىنەزىنىڭ سىرىن سۇرادى.

- اپاي، ەجەلگى شىعىس ەلىنىڭ كونەدەن كەلە جاتقان، ونداعان مىڭ جىلدىق تاريحى بار جاتتىعۋىمەن اينالىسامىن. مىنەزدى جۇمسارتادى، جۇيكەنى تىنىشتاندىرادى، ۇيقىنى قالپىنا كەلتىرەدى. جانە، شەشىلمەي جاتقان كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ جاۋابىن تابۋعا بولادى. قالاساڭىز، ۇيرەتەيىن. مەديتاسيا اتالادى. باستاپقىدا قيىنداۋ تيەتىنى راس. تاباندىلىق تانىتساڭىز، توسەلىپ الاسىز. سوندا، سىزگە قاراي تۋرا شاۋىپ تانك كەلە جاتسا دا، بۇكىل ءبىر پولك كەلە جاتسا دا مىڭق ەتپەيتىن بولاسىز، - دەگەنى.

قۇندىزاي ويلانىپ قالعان. جاسى قىرىققا جاقىنداپ قالعاندا، ينستيتۋتتى كەشە عانا ءبىتىرىپ كەلگەن بويجەتكەننەن بىردەمە ۇيرەنۋ ىڭعايسىزداۋ بولار دەپ، شەشىم قابىلداي الماي ءبىراز كۇن ءجۇردى. «جۇيكەنى تىنىشتاندىرادى، ۇيقىنى قالپىنا كەلتىرەدى، شەشىلمەگەن ماسەلەلەردىڭ جاۋابىن تابۋعا كومەكتەسەدى» دەگەنى ۇناپ قالعان. سوڭعى كەزدەرى ۇيقىسىنىڭ شالا بولىپ جۇرگەنى دە راس. سونىڭ ءبارى جۇيكەنىڭ جۇقارعانىنان بولار. جانە تاعى ءبىر نارسە... جالعىزدىعىنىڭ سىرىن بىلگىسى كەلدى، جاۋاپ تاپقىسى كەلدى. تۇرمىس قۇرماعان، بالا سۇيمەگەن جالعىزدىق ەمەس. جو-جوق، جۇرەگىنىڭ تۇبىندە جاتقان، جانىن سىزداتىپ اۋىرتاتىن، ەشتەڭەگە باس كوتەرتپەيتىن، ءزىل باتپانداي سالماعى بار جالعىزدىق.

باستاپقىدا، كەنجەگۇل مەديتاسيا جاساۋدى ۇيرەتىپ جۇرگەندە قۇندىزاي قاتتى قينالعان. ويىن ءبىر ارناعا جيناقتاي الماي اۋرە –سارساڭعا ءتۇسىپ، اشۋ كەرنەپ، قان قىسىمى كوتەرىلىپ تە كەتەتىن-دى. ويلارى جيناقتالماق تۇگىل، بۇنى مازاق ەتىپ، ۇزىلگەن مونشاقتاي بەت-بەتىنە بىتىراي قاشىپ، بەزە جونەلەتىن. ەكى اي ءوتتى-اۋ دەگەن شامادا قولىنان بىردەڭە كەلەتىنىن سەزدى. سودان بەرى دە ءۇش جىلداي ۋاقىت وتكەن.

ءقازىر قۇندىزاي مەديتاسيا جاساۋعا توسەلىپ الدى. تاڭعى التىدا تۇرىپ، جۇمىسقا شىعار الدىندا ءبىر ساعاتتاي مەديتاسيا جاسايدى. شىنىمەن دە مىنەزى جۇمسارىپ، جۇيكەسى تىنىشتالىپ-اق قالعان. سول مەديتاسيانىڭ ارقاسىندا ءوزى قىزمەت ەتەتىن ءبولىمنىڭ باسشىلىعىنا دەيىن كوتەرىلدى. كەنجەگۇلدى جاستىعىنا قاراماي، جوعارى جاققا ايتىپ، جەتەكشى مامان دارەجەسىنە ۇسىنىپ ەدى، ۇسىنىسى بىردەن قابىلداندى. كۇندە كەشكىلىك جۇمىس اياعىندا بارلىق ءبولىم باسشىلارىن ءوز كابينەتىندە جيناپ الىپ، «قۋىرماش» ۇيىمداستىراتىن باس ديرەكتوردىڭ مىنەزىنە دە ۇيرەنىپ العان. كۇلىپ وتىرا بەرەدى.

بۇرىندارى ون بەس مينۋتكە ارەڭ شىدايتىن قۇندىزاي، ءقازىر ەكى ساعات تا، ءۇش ساعات تا مەديتاسيا جاساي الادى. جۇمىس بابىندا شەشىلمەي جاتقان كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ جاۋابىن دا تەپ-تەز تاۋىپ الادى. قىزمەتتەستەرىنىڭ، باسشىلارىنىڭ قۇرمەتىنە يە. ءبىراق... ءبىراق... جالعىز عانا سۇراققا جاۋاپ تابۋعا يمەنە بەردى. ول- جالعىزدىعىنىڭ سىرىن ءبىلۋ. قاتارلاستاردىڭ ءبارى دەرلىك ءۇيلى-باراندى. كەيبىرەۋلەرى ەكىنشى قايتارا تۇرمىسقا شىعىپ ۇلگەرگەن. ەندى ءبىرىنىڭ نەمەرەلەرى دە بار. بۇل بولسا ءالى جالعىز. تۋىستارى، اكە-شەشەسى بار عوي ارينە. ءبىراق، قىز بالا بولىپ، بولاشاق انا بولىپ  جاراتىلعاسىن، الەمدى ىڭگالەگەن ۇنگە تولتىرىپ،  الديلەۋ ءۇشىن، الەمدى عاجايىپ سۇلۋلىققا بولەپ، ءومىردىڭ سۇيىسپەنشىلىككە تولى ءومىر ەكەندىگىن، الەمنىڭ سۇيىسپەنشىلىككە، نازىك تە سازدى ۇنگە تولى الەم ەكەندىگىن پاش ەتۋ ءۇشىن كەلگەن ەدى عوي مىناۋ ومىرگە.  ءومىردى جالعاستىرۋشى دا، ءومىردى ۇلى ەتەتىن انا بولۋ ءۇشىن كەلىپ ەدى عوي. قالايشا جالعىز قالدى. مەن سياقتى جالعىزدىقتان شارشاپ جۇرگەن، شاشتارى اعارعان قىزدار قانشاما. سونىڭ بارىنە تەك قانا ۇلكەن قالالار كىنالى مە. الدە، باسقا دا سەبەپتەرى بار ما؟ سولاي-اۋ شاماسى. ءبارىن، ادامدار شوعىرلانعان ۇلكەن قالالارعا جابا سالۋ ەڭ وڭاي امال. ءبىراق، بارلىعى سونشالىقتى وپ-وڭاي بولسا، بەت-جۇزدەرىنە ءاجىم تۇسكەن قىزدار قانشاما اۋىل جاقتا. دەمەك، ماسەلەنىڭ ءتۇپ توركىنى تىم ارىدە جاتقانى عوي. ءبىراق، قايدا؟ قايدان ىزدەسەم بولادى؟ ابدەن قاجىتتى-اۋ مىناۋ جالعىزدىق. قىزمەتىم دە بار، تۇرمىسىم دا جاقسى، ءبىراق، ءبىر نارسە جەتىسپەي تۇرادى. پسيحولوگتار ءتارىزدى، ءجاي عانا ساراپتاۋمەن بۇل ماسەلەنى شەشۋ وڭايعا تۇسپەس...

 كەزەكتى دەمالىسىن الىپ، ءبىر اپتاداي ىشتەي جيناقتالىپ ءجۇردى. دايىن بولدىم-اۋ دەگەن كەزدە ۇيدەگى تەلەفون بىتكەندى ءسوندىرىپ، مەديتاسيا جاساۋعا وتىردى. جاقىندا عانا ساتىپ العان اق ءتۇستى ديۆانعا شىعىپ، ارقاسىن ديۆاننىڭ ارقالىعىنا تىرەدى. بۇكىل دەنەسىن بوس ۇستاپ، تىكتەنىپ وتىردى، اياقتارىن مالداس قۇرعانداي جيناپ الدى. كوزدەرىن جۇمىپ، تەرەڭ تىنىستادى. بۇكىل نازارىن تىنىس الۋىنا باعىتتاپ، تىنىس الۋى بىلىنبەي، دەنەسىن دە سەزىنۋدەن قالعاندا، بار ويىن جيناقتاپ، جۇرەك سوعىسىنا باعىتتادى. ون مينۋتتاي جۇرەك سوعىسىن باقىلاپ، قالپىنا كەلتىردى. جۇرەگى دە قۇندىزايدى تىڭداعانداي اتشا تۋلاماي، ءالسىن-السىن بۇلكىلدەگەندەي. ەندى باستاۋعا بولادى. قۇندىزاي بار ويىن ءبىر ارناعا شوعىرلاندىرۋعا كوشتى. ويى تاڭعى كۇن شاپاعىن ەلدەن بۇرىن قارسى الاتىن كول بەتىندەي تىپ-تىنىش، تۇپ-تۇنىق. بەيساۋىت جۇرگەن بىردە-بىر وي جوق. وسى تىنىشتىققا، وسى تۇڭعيىققا ءسۇيسىنىپ، ءبىراز وتىردى. ەندى ءوزىن مازالاعان سۇراعىنا جاۋاپ ىزدەپ، مەديتاسيانىڭ نەگىزگى بولىگىنە كوشتى.  بىرتە-بىرتە بۇگىنگى كۇننەن باستاپ، كينولەنتانى كەرى اينالدىرعانداي، ءومىر جولىنا شەگىنىس جاساي بەردى. مىنە، ءبولىم باسشىلىعىنا تاعايىندالعان ءساتى. ويىن ارمەن قاراي سىرعىتتى، قىزمەتتەستەرىمەن سىيىسپايتىن كەزىنە جەتتى. ءوزىن سونشالىقتى سۇيكىمسىز سەزىندى دە، كوپ توقتاماي ءارى قاراي جىلجىدى. قۇندىزاي ويشا سىرعىپ وتىرىپ، ستۋدەنت كەزىنە دە جەتتى. كوڭىلدى شاعى، باقىتتى شاعى. الدە، باقىتتىمىن دەپ ويلاعان شاعى ما ەكەن.  ءبىراق، جالعىزدىعىنىڭ جاۋابى ارىرەكتە، تەرەڭىرەكتە ەكەنىن سەزەدى. ويى جەتەكتەگەننەن جەتەكتەپ بۇنى وقۋشى كەزىنە الىپ كەلدى. اكە-شەشەسى قانشا جاقسى كورگەنىمەن، وڭاشالانۋدى قالاي بەرەتىنىن، جالعىزدىق سەزىمىنىڭ اندا-ساندا سىر بەرىپ قوياتىنىن سەزدى. ءيا، وقۋشى كەزىندە دە بۇنى تۇسىنەتىن ەت –جاقىن قۇربىسى بولماعان ەكەن. اكە-شەشەسىنەن، سىنىپتاستارىنان بولەكتەنىپ، كىتاپ وقۋعا قۇمار كەزى. قاشاندا تەرەڭ ويعا باتىپ، وزىمەن-وزى جۇرگەن ەكەن عوي. ويى سىرعىعاننان سىرعىپ، ءسابي كەزىنە جەتكىزدى. قۇندىزايدىڭ ەكى جاستاعى كەزى. كۇڭگىرتتەۋ بولمەدەگى داستارحان باسىندا جالعىز وتىر. الدىندا سۋىپ قالعان كارتوپ. ماڭايدا ەشكىم كورىنبەيدى. قۇندىزايدىڭ جىلاعىسى كەلەتىن سياقتى. ءبىراق، الدەكىمنەن جاسقانىپ، جىلاۋعا دا قورقادى. ەسىك اشىلىپ، ۇستىنە كونەتوز بىردەمەلەردى ءىلىپ العان، قۋشيعان ءبىر كەمپىر كىردى. ەرتەگىلەردە ايتىلاتىن مىستان كەمپىر دەرسىڭ. «مامام قايدا؟ مەنى نەگە مۇندا تاستاپ كەتكەن؟» قۇندىزاي ويشا سىرعىپ، ماماسىن ىزدەدى. جۇمىستا ەكەن. قانداي جاپ-جاس. ءوزىنىڭ قازىرگى كەزىنەن جاس. الگى، مىستانعا ۇقسايتىن كەمپىر، كورشى ەكەن. بالاعا قارايتىن ەشكىم بولماعاسىن، سول كەمپىرگە تابىستاپ كەتەتىن كورىنەدى. ەكى جاستا، ءبىراق، جەگىدەي جەيتىن جالعىزدىق سەزىمى مىقتاپ ۇيالاپ العان ەكەن جانىنا. باستى سەبەپ ءتۇپ تەرەڭدە جاتىر. قۇندىزاي بۇنى بۇكىل جان-جۇرەگىمەن سەزىندى. قانشالىقتى تەرەڭدە جاتقانىن، قاي جەردەن باستاۋ الاتىنىن بىلگىسى كەلدى. ويىن جەتەكتەپ ءارى قاراي جىلجىدى. مىنە، مىنە جاۋابى...

 قۇندىزايدىڭ جۇرەك سوعىسى جيىلەپ، تىنىسى تارىلىپ كەتتى. تەرەڭ تىنىستاپ ءبىراز وتىردى. جۇرەك سوعىسىن قالپىنا كەلتىرىپ  مەديتاسياسىن جالعاستىردى.

 ... پەرزەنتحانا. ماماسى بۇنى بوسانۋ ءۇشىن كەشكىسىن تۇسكەن. تولعاعى تەرىس كەلىپ، قينالىپ جاتىر. قۇندىزاي اناسىن اياپ كەتتى. دارىگەرلەر ءسابيدى كەسەر تىلىگىمەن الۋدى ۇيعارۋدا. ءبىر كەزدە اناسىنىڭ ەسىنەن تانىپ بارا جاتقانىن، ءبىر ءقاۋىپتىڭ جاقىنداپ قالعانىن بۇكىل بولمىسىمەن سەزىندى. اناسىنىڭ قۇرساعىنان شىعا قويماعان ءسابي قۇندىزاي سەلك ەتە قالدى. الەۋەتتى قولدار اناسىنىڭ قارنىن جارىپ، بۇنى الىپ شىقتى. جىپ-جىلى، جانعا جايلى جاعىمدى، قامقور بولار، مەيىرىمگە تولى، بۇكىل ءبىر الەمدى سىيعىزارلىق، جۇرەگىڭدى سۇيىسپەنشىلىككە تولتىرار اۋەزدى دە تىنىش، توعىز اي بويىنا قورعانى دا، وتانى بولعان اناسىنىڭ قۇرساعىنان جۇلقىلاپ الىپ شىقتى جات تا، دورەكى قولدار. ءسابي قۇندىزايدىڭ بويىن ۇرەي بيلەدى. اناسىنان، بۇل الەمدەگى ەڭ جاقىنىنان ايىرىپ بارا جاتقانىن، عالامنىڭ ءامىرشىسى بولۋعا جاراتىلعان ءادام-سابيدىڭ مىناۋ الەۋەتتى قولدارعا قارسى ەشتەڭە ىستەي المايتىنىن، اناسىنا كومەكتەسۋ ءۇشىن ەش نارسە دە جاساي المايتىن بەيشارالىعىن سەزىپ، جۇرەگى قان جىلاپ قويا بەردى. ءسابيدىڭ شار ەتكەن داۋىسىنا دارىگەرلەر ءماز بولۋدا. دارىگەرلەر ءسابيدىڭ جان قينالىسىندا شارۋالارى جوق، وزدەرىنىڭ اڭگىمەلەرىنە بەرىلىپ، الدەنەنى ايتىپ كۇلەدى. بويىن، سالماعىن ولشەدى بىرەۋ. ادامنىڭ ومىرگە كەلۋىندە ءدال سول كورسەتكىشتەر ماڭىزدىداي. «قانداي جاۋىزدىق، قانداي قورقىنىش، قانداي جيرەنىش. ءالى ءومىر ەسىگىن اشا قويماعان ءسابيدىڭ جۇرەگىنە، ءون-بويىنا قورقىنىش، اينالاسىنا دەگەن سەنىمسىزدىك، السىزدىك، جالعىزدىق سەزىمدەرىن ۇيالاتۋ ءۇشىن، اناسىن تۇسىنبەستەي ەتىپ، الشاقتاتۋ ءۇشىن ادەيى ىستەلگەن امالدار بولعانى عوي. كىمدەر ەكەن بۇنى ويلاپ تاپقان؟ ادامنىڭ، قۇداي جاراتقان ادامنىڭ ويىنا بۇنداي جاۋىزدىق كەلمەس ەدى. ادامزاتقا قارسى قانداي دا ءبىر كۇشتەردىڭ ويلاپ تاپقاندارى دا. ارينە، بوبەگىن ومىرگە اكەلە الماي قينالىپ جاتقان اناعا كومەكتەسۋ كەرەك. ءبىراق... ءبىراق... بولاشاق انانى سونداي قينالىستا بوساناتىنداي حالگە جەتكىزەتىن نە؟ بولاشاقتا انا بولاتىن جاس قىزداردىڭ دەنساۋلىعىن قاداعالاپ، بولاشاقتا تۇرمىس قۇرىپ، انا بولعاندا، قينالىستا ەمەس، ۇلى قۋانىشتا، شات سەزىممەن بوبەگىن ومىرگە اكەلەتىندەي جاعداي جاساۋ قوعامنىڭ ەڭ ءبىرىنشى ماقساتتاعى، ەڭ ۇلكەن، ەڭ باستى پارىزى ەمەس پە. الدە... الدە قاي زاماندا دا، قاي قوعامدا دا ايەل-اناعا دەگەن قۇرمەت الەمدەگى قۇندىلىقتاردىڭ ەڭ سوڭىنا قالىپ قويدى ما ەكەن؟ بولدى ما ەكەن سول قۇرمەت؟ بولسا قايدا، قاي جارتاس تۇبىندە، قاي تاسادا، قاي زاماننىڭ وتىندە قالىپ قويدى؟ بايلىعىنا ماستانىپ، اكەسىندەي بولاتىن اڭگۇدىكتەر بىرەۋدىڭ ماپەلەپ وتىرعان جاس قىزىن سۇيرەلەپ، وزىنە جار ەتكەندە بولاشاق انانى جەر ەتكەندەرى ەمەي نەمەنە؟ وزىنە كۇشتەپ قوسقان ەرىنە جەككورىنىش سەزىمىمەن قارايتىن انادان قانداي سەزىمدەگى ءسابي ومىرگە كەلمەك؟ كەدەيشىلىگىن سىلتاۋ ەتىپ، جىلاتىپ-ەڭىرەتىپ قىزدارىن كوك ەتىكتىنىڭ بىرىنە ەرتىپ جىبەرەتىن اكە-شەشەسى نەدەن ايىرىلعاندارىن، نەنى جوعالتقاندارىن سەزەر مە ەكەن؟ اجارلى دا اقىلدى بولا تۇرا، كەيدەيلىكتىڭ قامىتى اياق اشتىرماي، جاماۋ-جىرتىق تىرشىلىكتەرى ۇقساس بولعاسىن عانا ادىراڭداعان، اقىلى كەم بىرەۋمەن قوسىلعان بويجەتكەن قانداي عانا سەزىمدە ۇيقىعا باس قويماق؟ قامىعۋدان، اشۋ مەن تورىعۋدان بويعا بىتكەن بالادان بولاشاقتا قانداي ادام شىقپاق؟ دارەجەلەرى، مانساپتارى نەمەسە بايلىقتارى تەڭەسكەسىن عانا قۇدالاسقان شىركىندەر قىزدارىنىڭ جان-جۇرەگىندە نە بولىپ جاتقانىن ءبىر ساتكە بولسا دا ويلاندى ما ەكەن؟ تاعدىرىن وزگەرتە المايتىنىن، باسقا سالسا باسپاقشىل دەپ، جۇرەگى قان جىلاي ءجۇرىپ، شىداس بەرىپ، كونبىس  تىرشىلىك كەشىپ جۇرگەندە بويىنا بىتكەن بالاسى سەزىنبەيدى دەي مە ەكەن اناسىنىڭ قينالىسىن، اناسىنىڭ السىزدىگىن، اناسىنىڭ قاۋقارسىزدىعىن، اناسىنىڭ كوز جاسىن، اناسىنىڭ جان جاراسىن، اناسىنىڭ جۇرەگىنىڭ ءتىلىم-تىلىم بولعانىن؟ ءجاي عانا قۇمارلىقپەن قوسىلعان جۇپتىڭ ومىرگە كەلگەن بالاسى اكەسى مەن شەشەسىنەن نەنى مۇراعا الماق؟ قانداي قاتىگەز قوعام، ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنبەيتىن نە قىلعان تاس جۇرەك، سەزىمنەن جۇرداي بەزبۇيرەك قوعام. ايەل زاتىن، بولاشاق انالاردى كەمسىتكەندە، ولاردىڭ  نامىسىن تاپتاپ، جەر ەتكەندە، مولدىرەپ تۇرعان كوزدەردەن، نازىك تە سۇيىسپەنشىلىككە تۇنىپ تۇرۋ ءۇشىن جاراتىلعان جۇرەكتەردەن اققان اششى جاستارىن مالشىنا كەشىپ جۇرگەندە نە باقىتقا قول جەتكىزەمىز دەپ ويلايدى ەكەن كورسوقىر قوعام؟ اتا-بابا سالتى سولاي دەپ، جاۋاپسىزدىقتارىن، ناداندىقتارىن ارمەن قاراي، تاريحتىڭ تەرەڭىنە يتەرە سالىپ، سولاي قاراي باس شۇلعي سالۋ ەڭ وڭايى، ەڭ قارابايىرى. جانە، ەڭ سوراقىسى.  ءيا، ايەل-انالارى باقىتسىز قوعامنىڭ ءوزى دە باقىتسىز ەكەنىن ەشكىمنىڭ ۇقپاعانى ما، ەشكىمنىڭ ساناسىنا كىرىپ-شىقپاعانى ما. باقىتسىز انادان باقىتتى ۇرپاق قالاي كەلمەك؟ جىلاپ جۇرگەن انادان قالايشا كۇلىمدەگەن ۇرپاق كەلمەك؟ جانى اۋىراتىن، جۇرەگىنەن سورعالاعان جاسى اققان انادان تولىققاندى ۇرپاق كەلۋى مۇمكىن بە؟ اشكوزدىك، ۇردا-جىق دويىرلىق، داراقىلىق پەن زەردەنىڭ سوقىرلىعى، رۋحاني جۇتاڭدىق پەن ۇساقتىق قايدان كەلىپ جاتقانىن ءبىر ساتكە بولسا دا ويلاي ما ەكەن بۇل قوعام؟ قايران ۇرپاق. اكەلەردىڭ ارسىزدىعىنان ومىرگە ارسىز بولىپ كەلگەن قايران ۇرپاق. اكەلەردىڭ جەتەسىزدىگىنەن جەتەسىز بولىپ كەلگەن قايران ۇرپاق. اكەلەردىڭ رۋحاني السىزدىگىنەن بويلارىن السىزدىك جايلاعان قايران ۇرپاق. ءون-بويىن قاراۋلىقتىڭ قارا قۇرتى تەسكەن اكەلەردەن جومارت ۇرپاق قايدان كەلە قويسىن. ءوزىمشىل اكەلەردەن ساليقالى ۇرپاقتىڭ كەلە قويۋى دا ەكىتالاي. قارا كۇشتەرىنە مالدانىپ، بولاشاق انالارىن توپەشتەپ، نامىسىنا ءتيىپ جۇدىرىقتاپ، سابالاپ، تەپكىنىڭ استىنا الىپ، دەنى ساۋ ۇرپاق سۇرايتىن جارىمەس اكەلەر ومىرگە قانداي ۇرپاق اكەلەتىنىن ءبىر كۇنگە بولسا دا، ءبىر ساتكە بولسا دا ويلانىپ كوردى مە ەكەن؟ ەسەرسوق، اۋمەسەر ۇرپاق قايدان كەلدى دەپ ناليتىنىمىز قالاي، ايەل-انالاردى قۇرمەتتەۋدى، سىيلاۋدى بىلمەگەن قوعام كىنالى مە بۇعان، الدە، سول قوعامدى قۇرايتىن اكەلەردىڭ كىناسى باسىم با؟ جات جەرگە، ۇناتپايتىن ادامىنا ۇزاتىلىپ بارا جاتقان بولاشاق انانىڭ، قىزدارىنىڭ سىڭسىپ جىلاعانىن ماسا شاققان قۇرلى كورمەيتىن، كوكىرەگىن قارا تاسپەن تارس بەكىتىپ العان تاس كەرەڭ اكەلەر كىنالى  مە؟ اقىل-پاراساتى مەن اجار-كوركى ۇيلەسكەن ۇرپاق اكەلەتىن بولاشاق جارىن ات ارىتىپ، تون توزدىرىپ، ايلاپ-جىلداپ ىزدەپ، جول ازابىن تارتىپ ءجۇرىپ جولىقتىراتىندار اكەلەر دە بارشىلىق. دەگەنمەن، ولاردىڭ قاتارى سيرەك-اۋ، تىم سيرەك. ساۋساقپەن سانارلىق قانا. قالاي بولعاندا دا، ۇرپاق تاربيەلەۋدى ءسابي دۇنيە ەسىگىن اشقان كۇننەن باستاپ ەمەس، ءتىپتى ءسابي بويعا بىتكەن كۇننەن دە باستاپ ەمەس، تىم ارىدەن، سوعان جەتكىزەتىن وتاۋ قۇرۋدى ويلاعان ساتتەن باستاعانىمىز ءجون ەمەس پە. ۇرپاق اكەلەر ەكەۋدىڭ ويى ءبىر ارناعا ءتۇيىسىپ، سەزىمدەرى ءبىر يىرىمگە شوعىرلانىپ، سۇيىسپەنشىلىكتەرى بولاشاق ۇرپاقتارىنا باعىتتالعاندا، ۇرپاق جالعاستىرۋعا ىشتەي دايىندىقتارىنىڭ تولىپ-جەتىلگەندىگىن سەزگەندە عانا  وتاۋ قۇرعاندا سانا-سەزىمى، رۋحانيلىعى  تولىسقان، ءومىردىڭ قۋانىشىن، الەمنىڭ سۇلۋلىعىن، عالامنىڭ كۇش بەرەر قۋاتتىلىعىن  بۇكىل جانىمەن، جۇرەگىمەن تولىقتاي سەزىنگەن، اكەسى مەن اناسىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە شومىلعان، كەيىنگى عۇمىرىن دا باقىتتى ەتىپ وتكىزەر پاراساتتى دا زەردەسى قالىپتاسقان، اتا-اناسىن شىنايى  باقىتقا بولەي الاتىن ءسابي بىتەدى عوي بويعا».

قۇندىزاي تەرەڭىرەك تىنىستاپ، ويىن پەرزەنتحاناداعى بۇدان ارعى كورىنىستەرگە قاراي باعىتتادى. 

...مىنە، توبەسى ءاپپاق بولمە. ءسابي قۇندىزاي توبەگە قاراپ جاتىر. قول-اياعىن قيمىلداتقىسى كەلدى، جاڭا عانا ءوزى ەسىگىن اشقان ءومىردى سەزىنگىسى كەلدى، سانالاپ-زەردەلەگىسى كەلدى، ءبىراق، نەگە ەكەنى بۇنى مىقتاپ تاڭىپ تاستاپتى. اناسىن ىزدەدى. اناسىنىڭ ءيىسىن اڭسادى. ءومىر بەرەر، كۇش بەرەر اناسىنىڭ جىپ-جىلى ءسۇتىن اڭسادى. ۇيىقتاپ كەتىپتى. بىرەۋلەردىڭ وياتقانىنان وياندى، جىلىمشى سۇيىقتىق بەردى بۇعان. اناسىنىڭ ءسۇتى ەمەس. ءجاي، تانگە بەرىلگەن قورەك. كۇنىنە نەشە مارتە بەرەدى بۇعان سول ءبىر جيىركەنىشتى سۇيىقتىقتى. ارينە، ءدامى ءتاپ-تاتتى. ءبىراق، اناسىنىڭ يىسىنە جەتپەيدى. قانشا ۋاقىت وتكەنى بەلگىسىز، ءسابي قۇندىزايدى اناسىنا الىپ كەلدى-اۋ. اناسىنىڭ شارشاڭقى ءجۇزىن كورىپ، ءسابي قۇندىزاي شوشىپ كەتتى، اناسىن اياپ كەتتى. جانىنا، جۇرەگىنە ءنار بەرەر انا سۇتىنە قانعىسى كەلدى. ءبىراق، اناسى ەمىزبەدى. ءجاي عانا كۇلىمسىرەپ قاراپ وتىر بۇعان. ءبىرازدان كەيىن نارەستەسىنىڭ تىلەگىن تۇسىنە قويعانداي، ءسابيىن ەمىزىپ بولعان، قارسى كەرەۋەتتە وتىرعان، شاشتارىن ادەمىلەپ تاراعان، جاسى ءبىرازدارعا كەلىپ قالعان انانىڭ قولىنا ۇستاتا بەردى. اناسىنىڭ ءيىسىن، انا ءسۇتىن اڭساعان ءسابي قۇندىزاي قوماعايلانا باس سالدى. ماڭدايىنان شىپ-شىپ تەر دە شىعىپ كەتتى. باسقا انانىڭ ءسۇتى تاڭدايىنا تيىسىمەن، ءسابي قۇندىزاي باسىن جۇلىپ الدى. ءومىر بەرەر، قۋات بەرەر، جىگەرلەندىرەر، ءۇمىت بەرەر ءتاپ-تاتتى انا ءسۇتى. ءبىراق... ءبىراق... بۇل اپانىڭ ءسۇتى ءوز بوپەسىنە ارنالعان، بۇعان ەمەس. بوتەن ءسۇت. سول اپانىڭ بۇكىل مەيىرىمى، ەلجىرەپ يىگەنى بۇعان ەمەس، ءوز بوپەسىنە ارنالعانىن سەزدى ءسابي قۇندىزاي. جالعىزدىقتى تاعى سەزىندى. اناسىنان جۇلىپ العان دا جات قولدار ەدى. ءسۇت تە بوتەن. ومىرگە اكەلگەن قولدار دا، انا ءسۇتى دە بۇعان ارنالماعان. بۇنى ءبارى دە بوتەنسيدى. اناسىندا بۇعان، ومىرگە سونشالىقتى اسىققان سابيىنە ارنالعان ءسۇتىنىڭ بولماعانى قالاي؟ ياعني، بۇنىڭ، ءسابي قۇندىزايدىڭ ەشكىمگە كەرەگى بولماعانى ما، ءومىر دە بۇنى بوتەنسىگەنى مە؟ ەشتەڭەنى وزگەرتەر قابىلەتىنىڭ بولماعانى ما؟ ءسابي قۇندىزاي ىشتەي نالىپ قويا بەردى. وسى ءبىر تاڭعاجايىپ ومىرگە كەلۋگە اسىعىپ ەدى عوي. اناسىن باقىتتى ەتۋگە، ءومىردى باقىتتى ەتۋگە اسىعىپ ەدى عوي. نە بولعانى. ەشكىمگە كەرەگىنىڭ بولماعانى ما؟ ءسابي قۇندىزايدىڭ، كىپ-كىشكەنتاي نارەستەنىڭ جانى اۋىرىپ، جۇرەگى سىزداي جونەلدى. الىپ عالامدا، مىناداي عاجايىپ ۇلكەن ومىردە جاپادان-جالعىز ەكەنىن سەزىنگەندە، تۇلا بويى تۇرشىگىپ قويا بەردى.

مىنە... مىنە... جالعىزدىقتىڭ ءتۇپ تامىرىنىڭ قايدان شىققانى - قۇندىزاي كوزىن اشتى. مەديتاسياسىن اياقتادى. قول-اياقتارى ۇيىپ قالعان ەكەن. اياقتارىن ۋقالاپ ءبىراز وتىردى. ازداپ شارشاعانىن سەزدى. قابىرعادا ىلىنگەن ساعاتقا قارادى. بەس ساعاتتاي ءوتىپتى. بۇرىندارى ءارى كەتكەندە ءۇش ساعاتتاي جاسايتىن ەدى. قۇندىزاي اس بولمەگە كىرىپ، توڭازىتقىشقا قويعان الما شىرىنىن الىپ شىقتى. كەسەنى توتىرا قۇيىپ، ءسىمىرىپ سالدى. تۇسىنىكسىز ءبىر تولقۋ پايدا بولعان بويىندا. قول-اياعىنىڭ ازداپ دىرىلدەپ تۇرعانىن بايقادى. جۇرەك تۇسى دا ازداپ شانشىپ تۇرعانداي. جاڭاعى كورگەندەرىنەن ءالى دە ايىعا الار ەمەس. ءۇي ىرگەسىندەگى ساياباققا بارىپ، قاس قارايعاندا ءبىراق كەلدى ۇيىنە.

ەكى-ۇش كۇندەي ويلانىپ ءجۇرىپ، گازەت رەداكسياسىنا باس سۇقتى. اپتا سايىن شىعاتىن، ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تابىلاتىن، تارالىمى جوعارى گازەت. تومەندەگى ماتىندە حابارلاما جازدى: «بالا جانىن تۇسىنەتىن، ايەل جانىن سەزە بىلەتىن، زياندى ادەتتەردەن اۋلاق، ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى جاقسى ۇعىنعان، ءسابي سۇيگىسى كەلەتىن سالماقتى ەر-ازاماتپەن تانىسامىن. جاسىم 42-دە، جاس كورىنەمىن. ءوز دەنساۋلىعىم مىقتى. سۇيىسپەنشىلىگىمە بولەۋگە، قاجەت بولسا، نەكەگە تۇرۋعا ءازىرمىن». حابارلاماسىن ءبىر ايعا بەرۋگە وقتالىپ تۇرىپ، «مەنىڭ جانىمدى تۇسىنەتىن ازامات ءىس-ساپاردا بولىپ، نە قاۋىرت شارۋالارىمەن اينالىسام دەپ، گازەت قولىنا تيمەي قالىپ جۇرەر» دەگەن ويمەن، ەكىنشى ايدىڭ دا اقىسىن تولەپ كەتتى.

حابارلامانىڭ شىققانىنا دا جارتى جىلداي بولعان. ەشكىم حابارلاسپادى. ۋاقىتشا كوڭىل كوتەرۋدى، جەڭىل ءجۇرىستى قالايتىن، جاسى بار، جاسامىسى بار جەڭىلتەك بىرەۋلەر عانا حابارلاسۋدا تەلەفونىنا مازا بەرمەي. ەر-ازاماتتاردىڭ بارلىعى دەرلىك ارسىزدانىپ كەتكەنى مە؟ الدە، بۇكىل قوعام بولىپ ارسىزدانىپ كەتتىك پە؟ سونشالىقتى كوپ بولار ما وزدەرى. مىنە، تاعى بىرەۋسى... قۇندىزاي كۇيىنىپ كەتتى. مۇنداي قورلانباس. تەلەفونىن قابىرعاعا قاراي بار پارمەنىمەن لاقتىرىپ جىبەردى. تاماعىنا تىعىلعان تۇيىندەر، وكسىك بولىپ شىعىپ جاتىر. ەدەندە توسەلگەن قوڭىرقاي گۇلدى سۇرعىلت كىلەمگە قالاي قۇلاپ قالعانىن دا بايقامادى. جوقتاپ وتىر. يىعىنا توگىلىپ، انشەيىندە وزىنە جاراسىپ تۇراتىن قىزعىلت تۇسكە بويالعان شاشتارى  قوبىراپ كەتكەن. جاستىعى، جوعالعان باقىتى، تابا الماعان سۇيىسپەنشىلىگى، جولىقتىرماعان ماحابباتى، اناسىنا كورسەتە الماعان مەيىرىمى، اكەسىنە سەزدىرە الماعان ساعىنىشى – ءبارى-بارى كوكىرەگىنەن نازالى ءۇن بولىپ شىعىپ جاتىر.  ەكى يىعى سەلكىلدەپ، ءوزىن-وزى توقتاتا الار ەمەس. بارعان سايىن داۋىسى ۇدەي تۇسۋدە. جۇرەگىن قايداعى ءبىر الىپ كۇش جۇلمالاپ، جۇلقا تارتىپ جاتقانداي، قينالا، ۇزدىگە جىلايدى. وكسىپ جاتىپ، كىلەمدە جاتقان كۇيى تالىقسىپ، ۇيىقتاپ كەتتى.

سودان بەرى دە ءبىر اپتاداي ۋاقىت ءوتتى. قۇندىزاي ءۇي ىرگەسىندەگى ساياباقتا ۇزاق ءجۇردى. «اكە بولعىسى كەلگەن، ءسابي سۇيگىسى كەلگەن بىردە-بىر ازاماتتىڭ بولماعانى ما؟ نەدەن ۇرىكتى ەكەن؟ بالا جانىن سەزەتىن، ايەل جانىن تۇسىنە بىلەتىن» دەگەنىم قورقىتتى ما؟ الدە: «ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى جاقسى ۇعىنعان، ءسابي سۇيگىسى كەلەتىن سالماقتى ەر-ازامات» دەگەنىم شەكتەن تىس قويىلعان تالاپ بولعانى ما؟ بالكىم، بۇكىل قوعام بولىپ قۇمارلىقتىڭ دەرتىنە شالدىعىپ قالدىق پا؟ كىم ءبىلسىن...

قۇندىزاي ەندى بايقادى، جاس بالا ەرتكەن، ءبىرى سابيلەرىن قولدارىنا العان، قىزعىلت ءتۇستى، كوگىلدىر ءتۇستى  اربالاردى تەربەتىپ وتىرعان كەلىنشەكتەردى، اجەلەردى. تىزەسىن بۇگىپ، جاقىن تۇرعان ورىندىقتىڭ بىرىنە وتىردى. سابيلەردىڭ قىلىقتارىن قىزىقتاپ، قاسىندا وتىرعان ءبىر اپايدى سوزگە تارتتى. كۇتۋشى ەكەن. اڭگىمە بارىسىندا بۇلارعا بالا ەرتكەن تاعى ءبىر انا قوسىلدى. ول دا بالا كۇتۋشىسى بولىپ شىقتى. قۇندىزاي ولارعا اماندىق تىلەپ، ساياباقتى اسىقپاي ارالادى. بالا ەرتكەن، بالا جەتەكتەگەن انالاردى بىرىنەن كەيىن ءبىرىن سوزگە تارتىپ، سىر الىستى.  ءبارى دە الدىڭعىداي، بالا كۇتۋشىلەرى ەكەن. تەك، كيىم كيىسىنەن اۋىلدان جاقىندا كەلگەنىن جازباي تانۋعا بولاتىن، جاسى ءبىرازدارعا كەلىپ قالعان اجەي عانا ءوز نەمەرەسىن سەرۋەندەتۋگە شىعىپتى. «كەلىن جۇمىسقا شىعاتىن بولعاسىن ەل جاقتان كەلىپ ەدىم» -دەيدى اجەي.  ءوڭى جاپ-جاس، مەكتەپ وقۋشىسىنا ۇقسايتىن تالدىرماش كەلىنشەك: «بالام وزىمدىكى. ەنەم جۇمىستا، قولى تيمەيدى. ستۋدەنتپىن، ساباقتان كەيىن، بىر-ەكى ساعاتتاي بالامەن سەرەۋەندەۋگە ۋاقىتىم بولادى، ءجاي كەزدەردە مامام باعىپ بەرۋدە» دەگەنى ماقتانىشپەن.

«قايران سابيلەر. قايران انالار. انالارىن اقشا تابۋدىڭ، كۇنكورىستىڭ كۇيبەڭ تىرلىگىنە سالىپ،  سابيلەرىن بوتەن بىرەۋلەردىڭ تاربيەسىنە بەرۋگە ماجبۇرلەيتىن جات باۋىر، جانى اشىماس، جالماۋىزعا اينالعان تاس ماڭداي  قوعام-اي!»- قۇندىزايدىڭ كوزىنەن ءبىر تامشى جاس سىرعىپ ءتۇستى. الدە، جۇرەگىنەن بە...

كۇزدىڭ جىلى دا جاعىمدى ءيىسى قۇندىزايدىڭ جۇلىم-جۇلىم بولعان جان سارايىن ەمدەگىسى كەلگەندەي، ءالسىز عانا قىتىقتايدى. كوكىرەگىن قىسىپ تۇرعان سارى ۋايىمىن سەزىپ، جان جاراسىن ءبىراز بولسا دا جەڭىلدەتكىسى كەلگەندەي سارىالا جاپىراقتار ۇشىپ كەلىپ ونىڭ شاشىنا، كيىمىنە قونىپ جاتىر. سىبدىر قاعىپ، اياعىنىڭ استىندا ۇيلىعىسىپ، ءار باسقان قادامىمەن كوڭىلدى اندەتەدى.  ساياباقتاعى اعاشتار بىتكەن كەلىسىپ العانداي بۇتاقتارىن سىبدىرلاتىپ، سارىالا جاپىراقتارىن جاۋدىرىپ، قۇندىزايعا ارناپ، جاندى جىبىتەر كۇزگى اۋەندى ويناۋدا...

باقىت بايتىبايەۆا