«قامشى» پورتالى وقىرماندارىنا بەلگىلى كاسىپكەر، «سايگۇلىك» كومپانياسىنىڭ يەسى شايمۇرات شايماردان ۇلىنىڭ سۇحباتىن ۇسىنادى.
- پورتالىمىزعا قوش كەلدىڭىز! ءسىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بۇگىنگە دەيىن اتقارعان شارۋاڭىزدى بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەيدى. وقىرماندارىمىزعا ءوزىڭىزدى تانىسترا كەتسەڭىز.
- مەن ىلەنىڭ تۋماسىمىن، اكەم شايماردان تويشىبەك دەگەن كىسى بولعان. قۇلجادا تۋىپ وستىك. اكەم، جۇڭگو جاڭادان رەسپۋبليكا قۇرىلعان كەزدە ۇرىمجىدە ميليسيا بولىپ جۇمىس ىستەپتى. كەيىن سول كەزدەگى ەڭ ۇلكەن مەكتەپتەردىڭ ءبىرى كۇنەستەگى «تۇران» ورتا مەكتەبىنىڭ العاشقى ديرەكتورى بولعان. 1954 جىلى ىلە قازاق وبلىسى وبلىس بولىپ قۇرىلعان كەزدە ول كىسى سوت باستىعى بولىپ قىزمەتكە كەلەدى. زاڭ سالاسىندا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن كەزىندە قىتايداعى 60 جىلدارداعى «مادەنيەت ريەۆوليۋسياسىنىڭ» قارا تىزىمىنە ىلىگىپ، ساياسي قىسىم كوردى، ۇزاق جىلدار «شپيون» اتاندى. مەن دە سول قارساڭدا تۋعان بالامىن، 1964 جىلى ومىرگە كەلدىم. مەكتەپ جاسىنا كەلگەنىمىزدە «ساتقىننىڭ بالاسى» دەپ مەكتەپكە الماي قويعان دا اۋەلى. اكەم زاڭ سالاسىندا قىزمەت اتقارعان كەزدە قىتايداعى قازاق زيالىلارىمەن تۇگەلدەي ەتەنە جاقىن بولعان. كەيىن، ءوزى زاڭ سالاسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ، قىتايدىڭ «مادەنيەت ريەۆاليۋسياسىنىڭ» قانشەڭگەلىنە ءتۇستى. قارا تىزىمگە ىلىنەتىن سەبەبى، ءبىزدىڭ ۇرىمجىدە، شىڭجاڭ راديوسىندا ادەبي حاباردا ديكتور بولىپ ىستەيتىن زاۋرەش شايماردان قىزى دەگەن اپايىمىز بولدى، سول كىسىمەن، جانداۋلەت تويشىبەكوۆ دەگەن پروكۋراتۋرادا ىستەيتىن اعامىز ەل ىرگەسى بۇزىلا باستاعان الپىسىنشى جىلدار قازاقستانعا ءوتىپ كەتكەن ەدى. سول كىسىلەر كەتىپ قالعاننان كەيىن، اكەمىز بالالارىن شەتەلگە قاشىردى دەپ، «ساتقىن» اتالىپ، نەشەتۇرلى جامان اتاقپەن ايىپتالدى. تۇرمەگە جابىلدى. ءبىز، ءبىر اعام مەن اكەم بولىپ ۇشەۋمىز قالدىق. سوسىن «ەڭبەكپەن وزگەرتۋ» دەپ ءبىزدى قۇلجا ىرگەسىندە دولان دەگەن اۋىلعا «جەر اۋداردى». ءبىز عانا ەمەس، تويشىبەكتىڭ تۇقىمى دەپ ءبىراز تۋىستارىمىز قيىندىق تارتتى، اۋىلدارعا زورلاپ قونىس اۋداردى. ارينە، جالعىز ءبىزدىڭ باسىمىزعا كەلمەدى بۇل قيىندىق. سول كەزدە قىتايداعى حالىقتىڭ ءبارى سونداي جالا مەن ءزابىردىڭ قۇربانى بولدى. تالونمەن ازىق-تۇلىك الاتىن زاماندى دا كوردىك. كەيىن اكەمىز اقتالدى، جۇمىسى قالپىنا كەلدى. ءبىراق، 10 جىلدىق تۇرمە ازابىنان كەيىن كوپ وتپەي قايتىس بولدى. ول كىسىنىڭ دە جۇڭگو قازاقتارى اراسىندا اتقارعان ۇلكەن ەڭبەكتەرى بولدى. ءقازىر ايتىلىپ، جازىلىپ زەرتتەلىپ جاتىر.
العاشىندا، مەنى مەكتەپكە الماي قويعان سوڭ، ءبىر ۇيعىر مۇعالىمنەن قالماي جابىسىپ ءجۇرىپ وقىدىم. 1981 جىلى قۇلجاداعى «1 ورتا» مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، ەمتيحان تاپسىرىپ، سالىق كوميتەتىندە قىزمەت اتقاردىم. ەكونوميست ماماندىعى بويىنشا جوعارى ءبىلىم الدىم. سالىق كوميتەتىنىڭ اۋداندىق بولىمشەسىندە باسشى دا بولدىم، سالىق پروكۋراتۋراسىندا قىزمەت اتقاردىم. 1987-1988 جىلدارى اپايلارىم بالا-شاعاسىمەن قازاقستاننان باردى. ەلمەن بايلانىسىمىز ورنىقتى. كەيىننەن كوپ وتپەي سوۆەت ۇكىمەتى ىدىرادى. مەن دە، مۇمكىندىك تۋا سالا، قۇجاتىمدى جاساتىپ، 1993 جىلى، قاڭتاردىڭ 17ء-سى اتاجۇرتقا كوشتىڭ العاشقى بۋىنى بولىپ كەلدىم. العاش كەلگەنىمدە ەل تانىپ، 17 كۇن ءجۇرىپ كەتتىم دە، بارا سالا وتباسىمدى اتاجۇرتقا كوشىرىپ الدىم. اكەمنەن قالعان ءۇيىمدى ساتقان اقشاما، الماتىعا كەلە سالىپ، سول كىسىنىڭ كوزى عوي دەپ بىردەن ءۇي الدىم. اقىرىنداپ جۇمىس ىستەپ، ءۇيىمدى ۇلكەيتتىم. ءسويتىپ، ەلگە قونىس تەۋىپ، ءسىڭىسىپ كەتتىك.
- ءسىزدىڭ ەسىمىڭىزدى جۇرت «سايگۇلىك» اتتى تۋريستتىك كومپانياڭىزبەن، قىتاي-قازاق اراسىنا جولاۋشىلار تاسىعان اۆتوبۋستارىڭىزبەن جاقسى بىلەدى. «سايگۇلىك» قالاي قۇرىلدى؟
- قازاق «قارا شاڭىراق» ۇيدەن قالعان جابدىق بۇيىمداردى جۇرتقا قالدىرماعان عوي. مەن دە كوشكەنىمدە اكەمنەن قالعان ءبىر ماتراستى الىپ وتكەن ەدىم. ول كەز كوشتىڭ جاڭا باستالعان كەزى. مەن ءۇشىن قىمباتتى جادىگەرىم، ماتراسىم اۆتوبۋستارعا سىيماي، شوپىرلارعا جالتاڭاداپ قاراپ، الماتىعا زورعا اكەلدىم. كەلگەنشە كورگەن جول ازابىم، «ەلدىڭ كوزىنە قاراعانشا نەگە ءوزىمىز وسى جۇمىستى ىستەمەسكە دەگەن ويعا» جەتەلەدى. قالايدا جولاۋشى تاسىمالىن قولىما العىم كەلىپ، «سايگۇلىك» تۋريزم كومپانياسىن قۇردىم. ءبىر اۆتوبۋس الىپ باستادىم، قارىزدانىپ ەكەۋ ەتتىم... ۋاقىت وتە كەلە 5-كە جەتكىزدىم. كومپانيا قۇرىلعان 1997 جىلدان 2012 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن كۇن سايىن الماتى – قۇلجا اراسىندا 2 اۆتوبۋستان قاراما-قارسى باعىتتا جولاۋشى تاسىدى. جىل سايىن ەڭ از دەگەندە 30 مىڭ جولاۋشىدان تاسىپ، جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتىمىزدا جالپى سانى ەكى-باعىت بويىنشا 400 مىڭداي جولاۋشى تاسىدىق. قىتايدان كەلگەن 10 قازاقتىڭ جەتەۋىن «سايگۇلىك» قازاقستانعا اكەلىپ وتىردى. جولاۋشى تاسىپ قانا قويمادىق، 52 ورىندىق اۆتوبۋسىمىزدا بيلەت باعاسىن مۇمكىندىگىنشە ارزان ساتتىق. جولاۋشىلاردىڭ جولعا شىعار، جەتەر نۇكتەلەرىندە كەرەكتى قىزمەتتى دە ۇيىمداستىردىم. الماتىداعى اۆتبۋس توقتايتىن ايالداماعا شاعىنداۋ بولسا دا قوناق ءۇي سالىپ، جاڭا كەلگەن كىسىلەردىڭ ورنالاسۋىنا دا سەپتىگىمىزدى تيگىزدىك. اسحانا دا اشىپ قويدىق. ال، قىتايدان بەرى شىعار بەكەتىمىزدە دە سكالاد، قوناق ءۇي دايىنداپ، كەلەتىن جولاۋشىلاردىڭ ءوزى مەن زاتتارى ورنالاسۋىنا جاعداي جاسادىق. الىس اۋىلداردان كەلگەن، قالاعا ءۇيىر ەمەس اعايىندى جاتىرقاتپادىق. ءبىزدىڭ تاسىعان جولاۋشىلاردىڭ كوبى وقۋشى-ستۋدەنتتەر ەدى.
ول كەزدە كەۋدە دە ارمان كوپ ەدى، بولاشاقتا ۇلكەن جۇمىس اتقارام دەپ «سايگۇلىك» كومپانياسىنىڭ اتاۋىن تمد بويىنشا تىركەتتىم. بۇل ەلدەردە بۇل اتپەن ەشكىم «كومپانيا» اشا المايدى. 2012 جىلى، سايگۇلىك جۇمىسى سايابىرسىعان سوڭ ەكونوميست بولعان سوڭ ءار سالادا جۇمىستار ىستەپ كەتتىم. اۆتوبۋسپەن اينالىسقان كەزىمدە تۋريزممەن دە اينالىستىم. ەۋروپا ەلدەرىنەن، گەرمانيادان، فرانسيادان قابىلدانعان-جونەلتكەن جولاۋشىلارىمىز بولدى.
- «سايگۇلىك» ءقازىر نەگە 90-ىنشى جىلدارداعىداي جولاۋشى تاسىمايدى؟ جولاۋشى تاسۋىڭىزدىڭ توقتاۋىنا نە سەبەپ بولدى؟
- ءبىرىنشى كوشى-قون ساياساتى توقتاپ قالدى. ەلگە كەلەر قانداستارىمىزعا ۆيزا الۋ قيىنداپ كەتتى. بۇل 2012 جىلدار ەدى. ءبىزدىڭ كوشى-قون زاڭىمىز وزگەرىسكە ءتۇسىپ، ءماسىموۆ ۇكىمەتى «ازاماتتىق» بەرۋ ماسەلەسىن وڭدى شەشە الماي قالعان، قۇجاتتىق قيىندىق شيەلەنىسكەن تۇستا ەلگە كەلەر قانداستاردىڭ قادامى سايابىرسىدى. قىتايدا دا شەكارادان شىعىپ كەتۋگە زاڭدىق شەكتەۋلەر پايدا بولدى. شەتەلگە كەتەتىن قازاقتار جىلجىمايتىن مۇلىكتەرىن ساتا المايتىن بولىپ قالدى. ۇكىمەتكە وتكىزۋى ءتيىس بولدى. سەبەبى، 2008 باستالعان داعدارىس جىلدارى جۇڭگو جالعان ۇرانمەن «كەدەيلەندىرۋدى جويامىز» دەپ شارۋالارعا، ونىڭ ىشىندە كوشىپ-قونىپ جۇرگەن قازاق تا بار، پايىزسىز نەسيە بەردى، ءتىپتى كەدەيلەرگە جارقىراتىپ ءبىر-بىر باسپانا سالىپ بەردى. ءبىراق، ونداي «جاردەمگە» يە بولعاندار قونىس جاڭارتسا مۇلىكتى ساتا المايتىن شارتپەن، ءومىرباقي وتىرۋعا ءتيىس بولدى. ال، قازاقستاندا العاشقى جىلدارى كەلگەن قازاقتار كوشى-قون پوليسياسىنان ۆيزاسىن جارىم جىلعا، ءبىر جىلعا ۇزارتىپ الا الاتىن. كەيىن ونى جوق قىلدى. قىتايدان كەلۋشىلەر تەك ۇرىمجىدەن عانا ۆيزا الىپ كەلۋى ءتيىس بولدى. ۆيزانىڭ دا بەرىلۋ شارتتارى مەن مەرزىمدەرى مىڭ قۇبىلىپ كەتتى. اتاجۇرتىن اڭساعاندار ءقازىر وڭايلىقپەن ۆيزا الا الماي قالدى. مۇلىكتەرىن ساتا الماعان سوڭ كوشىپ كەتۋى دە قيىندادى. سونداي بولسا دا، قىتايدىڭ اۋىلدارىنا دا، قالالارىنان دا كوپ قازاق كەلدى. ءالى كۇنگە ەلگە بارساق دەپ اڭساپ وتىرعان اعايىن كوپ.
- قازاق كوشى-قونىن كوز الدىنان، ءتىپتى قولىنان وتكەرگەن ادام رەتىندە قانداي باعا بەرەسىز؟
- شەتەلدەن ميلليون قازاق كەلىپ، ودان دا كوپ بولىپ ءوسىپ-ونىپ جاتقانى بەلگىلى. ەل دەموگرافياسىنىڭ ۇلكەن قوزعاۋشى كۇشى ءسوزسىز كوشى-قون بولدى. وزبەكستاندا شەتەلگە جۇمىس ىستەپ كەتكەن ازاماتتار جىل سايىن ميللياردتاعان قارجى الىپ كەلەدى ەكەن. بىر-ەكى ادامنىڭ جۇزدەپ-مىڭداپ سوممەن، تەڭگەمەن اقشا الىپ كەلگەنى بىلىنبەيدى. ءبارىن جيناقتاساڭ عانا بىلىنەدى. سول سياقتى قىتايدان، ءتىپتى باسقا دا مەملەكەتتەن كەلگەن قازاقتار جىل سايىن ميلليونداعان قاراجات الىپ كەلدى قازاقستانعا، سول اقشا ەلدىڭ گۇلدەنىپ-كوركەيۋىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى.
مەن دە سول ەلگە ورالعان قالىڭ قازاقتىڭ اراسىندا ەلگە كەلگەن سوڭ، بالالارىم ءوستى، ەرەسەك 2 ۇلىم «N62 شورا سىماحان ۇلى» اتىنداعى گيمنازيادا وقىدى. اسكەرگە بارىپ بورىشىن وتەدى. ءقازىر ەكەۋى دە 6-7 تىلدە ەركىن سويلەيدى. ۇلكەنى بيزنەسپەن اينالىسادى. كىشى بالام الىس-جاقىن شەتەلدەردە، تۇركيادا، قىتايدا كوپ ءجۇردى. بىلتىر وتباسىن قۇرىپ، استاناعا جۇمىسقا ورنالاسقان. ەكەۋىنىڭ دە ءوز تىرشىلىگى وزىندە. اتاجۇرتقا كەلگەندەگى سۇيگەن كەنجەم ءقازىر ورتا مەكتەپتە وقىپ ءجۇر. نەمەرە ءسۇيىپ اتا بولىپ جاتىرمىز. ءقازىر ءوزىمىزدى ءوزىمىز زەينەتكە شىعارىپ وتىرمىز. جۇبايىم دا قۇلجادا پەداگوگ بولىپ قىزمەت اتقارعان. ەلگە كەلگەن سوڭ ءوز سالاسىندا جۇمىس ىستەمەدى. ول دا پەردە سياقتى ءۇي جابدىقتارىمەن اينالىسىپ، ءوز الدىنا بيزنەس جاسادى.
كوشى-قون ساياساتى وتە ساليحالى ساياسات بولدى. ەلباسىنىڭ ميلليون قانداسىمىزدىڭ ەلگە كەلۋىنە ىقپالى، قامقورلىعى ايرىقشا ەدى. بۇل ول كىسىنىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ جەمىسى. ءبىر وزبەك ارىپتەسىم جىل سايىن اتاكەنتتە ءوتتىن كورمەگە كەلىپ جاتاتىن. العاشقى 7-8 كورمەدە جىل سايىن ۇيىمداستىرۋشىلاردان بولعان ەدىم. سونى جاقىندا استاناعا اپارىپ كورسەتسەم، «قازاقستان جەمقور دەيسىڭدەر، جەمەپتى عوي، جارقىراتىپ قالا سالىپسىڭدار» دەپ تاڭقالىپ جاتىر. شىنمەن دە جاعداي جاسالدى. كوشى-قون ورتادا ءبىر ءۇزىلىپ قالماۋى كەرەك ەدى. ءالى دە جالعاستىرسا، جانداندىرسا كەش ەمەس.
- كاسىپكەر رەتىندە، ەكونوميست رەتىندە ەلدەگى جاعدايدى قالاي تۇجىرىمدايسىز؟
ءبىز العاش كەلگەن كەزدە اپكەم ءسۇيىنباي داڭعىلىندا تۇراتىن ەدى. ول كەزدە الماتىنىڭ باتىس جاعى سايىن داڭعىلى جاق. ءبىز قازىرگى رايىمبەك، جالپاقساي، ۇزىناعاش اۋىلدارىنا الماتىدان كەيدە جاياۋ باراتىنبىز. نەگە، ول كەزدە اۆتوبۋس جوق، دۇرىسى اۆتوبۋس جۇرەتىن جانارماي جوق. قولىمىزدا رۋبل، دۇكەندەردە ساتىپ الاتىن تاۋار جوق. قازىرگى سۋم-دا شۇلىق، ەمىزىك، ەتىك سياقتى بۇيىم بولماسا باسقا ەشتەڭە جوق، كەيبىر دۇكەندەردەن قارا بولكە نان تابىلسا تابىلادى، بولماسا ول دا جوق بولاتىن. كەيدە الماتىنىڭ دۇكەندەرى بوس بولعان كەزدە ءبىزدى اپكەمىزدىڭ بالاسى ۇزىن جۇك كولىگىمەن قىدىرتىپ، ۇزىناعاش جاقتاعى اۋىلدارعا اپاراتىن. الماتى دۇكەنىنەن تابىلماعان كەيبىر تاۋارلاردى سول جاقتان ساتىپ الاتىنبىز. مەن كوشىپ كەلىپ، بالا-شاعامدى اكەلگەن سوڭ جەڭىل كولىك ساتىپ الدىم. قىتايدا دا ەشكىمدە كولىك جوق كەزدە مىنگەن ەدىم. ءبىر جاعى جەر تاني بەرەيىن دەدىم، ءبىر شەتىنەن جاياۋ جۇرمەيسىڭ. تاكسي بولىپ ءجۇردىم ءبىراز ۋاقىت.
كوپ ادام قازاقستاندى دامىمادى دەپ ايتىپ جاتادى. قازاقستاننىڭ قالاي دامىعانىن ءبىز كوزىمىزبەن كوردىك. ءبىز كەلگەندە قانداي ەدى، ءقازىر قانداي؟ دۇكەن سورەلەرى تولىپ تۇر، بالالار ءوز تىلىندە وقىپ ءجۇر. العاش كەلگەن جوقشىلىق، داعدارىس ۋاقتىندا قىتايدان كەلەتىن جولاۋشىلار وزىمەن بىرگە ەت سياقتى ازىق-تۇلىكتەر اكەلەتىن، سول ۇزاققا جالعاسپادى. كەيىن كەرىسىنشە الماتىدان ارى تاسيتىن بولدىق.
شەشەم مارقۇم بالا كەزىمىزدەن كۇن شىقپاي تۇرعىزاتىن. كۇن شىققانشا «اللا تاعالا» ىرىزىق شاشادى دەپ وياتىپ الاتىن. ەرتە تۇرىپ ەڭبەكتەنىپ وستىك. سول عادەتىمىز ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. كۇن شىقپاي تۇرام. ەرتە ەڭبەك ەتەم. قازاق ەڭبەك ەتە بىلسە بىزگە داعدارىس دۇشپان ەمەس، ءبارى دە جاقساراتىن بولادى. تەك بىرلىگىمىز، بەرەكەمىز بولسا، ۇرپاعىمىزدى جاقسى تاربيەلەي الساق، وقىتا الساق بولعانى. جاستار ءبىلىمدى بولسا، بولاشاعىمىز نۇرلى.
- بۇگىنگى تاڭدا قانداي قىزمەت اتقارىپ ءجۇرسىز؟
- ءقازىر ءداندى داقىلدار مەن جەم-شوپ دايىندايتىن جەكە فيرما قۇردىم. الماتى وبلىسىندا 1000 گەكتاردان استام ەگىستىك جەردى يگەرىپ، ونىمدەرىن وتاندىق نارىققا ساۋدالاپ وتىرمىن. بۇل جۇمىستى ۇلعايتۋدى جوسپارلادىق. تاعى دا جەر الماقپىز. كوپ كۇش-قۋاتىمىز بولماسا دا، شامامىزدىڭ كەلگەنىنشە جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىز.
«سايگۇلىكتى» قۇرعاندا ۇلكەن جۇمىستار ىستەيىم دەپ ارمانداعام، كەيبىرەۋىن ورىنداي المادىم. ءبىراق نە ىستەسەك تە ادال ەڭبەك ەتتىك. ءبىز كەلگەندە بيلىككە الاقان جايىپ كەلمەدىك، ءبىر تيىندىق كومەك المادىق. ءبىراق، بالالارىمدى وسىندا وقىتتىم، جەتىلدىردىم. ادام ۇرپاعىمەن مىڭ جاسايدى دەيدى عوي. بالا-شاعا ءوسىرىپ، وسىندا ەسەيتكەنىم مەنىڭ باقىتىم.
قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنىڭ كوتەرىلۋى، الداعى EXPO كورمەسى سياقتى ۋاقىت تالابىنان تۋىنداعان جاعدايلارعا قاراساق، جەكەلەي كاسىپكەرلىكتەن گورى توپتاسىپ، بىرىگىپ وندىرىسپەن، كاسىپپەن اينالىسقان ءتيىمدى ەكەنى كورىندى. مەيلى ەكونوميكالىق، مەيلى باسقارۋ جاعىنان بولسىن. جۇيەلى، ۇجىمدىق جۇمىستىڭ جاقسى ەكەنى ءبىلىندى. مەن ويلانا كەلە دامۋ ۇستىندەگى مەملەكەت بولعاندىقتان، ەلىمىزگە ينۆەستورلار كەلۋى كەرەك دەپ ساناپ، شەتەلدەن ەلگە اقشا اكەلگىسى كەلەتىن ينۆەستورلاردى ىشكى سەكتورعا باعىتتايتىن «قازاق-قىتاي ەكونوميكا دوستىق بىرلەستىگى» دەگەن كومپانيا قۇردىم. بىرگە وقىعان كلاستاستارىمدى شاقىردىم. ءبارى ەكونوميستەر عوي. ەلىمىزگە كەلەتىن ينۆەستوردى سۇرىنبەي، اداسپاي، تۋرا جولمەن مەملەكەت زاڭىنا سۇيەنىپ وندىرىسپەن اينالسسىن دەپ قۇرىلدىق. ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ ماقساتى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ەلدەگى وندىرۋشەلىر اراسىندا دانەكەر بولۋ. كوكتەمنەن بەرى ەنەرگەتيكا سالاسىندا ءبىراز ينۆەستورلار تارتتىق. ۇجىمىمىزدا ءبىراز ءىرى كاسىپكەرلەر بار. قولىمىزدان كەلەتىن شارۋالار بولسا ءتىپتى بىرلەسىپ ىستەيمىز. الداعى ۋاقىتتا جەمىسىن بەرەدى دەپ ويلايمىز. كەلەشەكتە نە ۇرىمجىدە، نە الماتىدا ءبىراز كاسىپكەرلەردىڭ باسىن قوسىپ، «بيزنەس فورۋم» وتكىزۋدى ويلاستىرىپ جاتىرمىز.
- سۇحباتىمىزدىڭ سوڭىندا، «كوشى-قوننىڭ 25 جىلدىق» مەرەكەسىنە قانداي تىلەك ايتاسىز؟
- «كوشى-قوننىڭ» تويى بارشا قازاقتىڭ تويى. «كوشى-قوننىڭ» جەمىسى جالعىز بيلىكتىڭ ساليحالى ساياساتىنىڭ ەڭبەگىمەن كەلگەن جوق، اتاجۇرتقا دەگەن قازاقتىڭ اڭسار-ارمانىمەن، وزدەرىڭدەي جۋرنالسيتەردىڭ، باسپا ءسوز قۇرالدارىنىڭ ۇزدىكسىز ناسيحاتىمەن كەلدى. وسى ورايدا، ۇزدىكىسىز «كوشى-قون» ماسەلەسىن كوتەرىپ جۇرگەن، 18 قاراشادا «كوش جانە كوشباسشى» اتتى كونسەرت ۇيىمداستىرىپ وتىرعان «قامشى» پورتالىنا ۇلكەن العىس بىلدىرەمىن.
شەتەلدەن ارتىس-پەن ءانشى كوپ كەلدى، ءبىراق عالىمداردى اكەلە المادىق. مىسالى، قىتايداعى قازاقتار اراسىندا قانشاما مىقتى مەديسينا ماماندارى، بىلىكتى دارىگەرلەر بار. ال، قازاقستاننىڭ مەديسينا سالاسى ءقازىر وتە تومەن دەڭگەيدە، جىلىنا مىڭداعان ادام قىرۋار قاراجاتپەن شەتەلگە يزاريلگە، قىتايعا ەمدەلۋگە كەتىپ جاتادى. ەگەر، وزىمىزدە جەتكىلىكتى دارىگەر، بىلىكتى مەديسينا قالىپتاسسا سول قاراجاتتار شەتەلگە كەتپەس ەدى. نەمەسە، ءبىز ماماندار دايىنداۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن اقشا ءبولىپ، جىلىنا ون مىڭداعان تۇلەكتى شەتەلگە وقۋعا جىبەرىپ جاتىرمىز. قىتايدىڭ وزىنە 3 مىڭ وقۋشى كەتىپتى بيىل. كەرىسىنشە شەتەلدەگى قازاقتار اراسىنان، بىلىكتى مامان، عالىم كىسىلەردىڭ ەلگە كەلۋىنە بارىنشا جاقسى مۇمكىندىك جاسالسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
1990 جىلدارى «شەتەلدە 5 ميلليون قازاق بار» دەپ ايتاتىنبىز. سودان بۇگىنگە دەيىن ەلگە كەلگەن قانداستارىمىز، سول بەس ميلليوننىڭ شيرەك عاسىرداعى دەمورگرافيالىق وسىمىمەن بىردەي. شەتەلدە ءالى دە 5 ميلليونعا جۋىق قازاق بار. ءبىراق ولار 1990 جىلدارداعى قازاقتار سياقتى ەمەس. ءقازىر، مادەنيەتى مەن تۇرمىس-سالتى وزدەرى تۇرعان ەلدەگى ەرەكشەلىككە ساي اسسيميلياسياعا ۇشىراپ جاتىر. بۇل ءۇردىس جالعاسا بەرسە ءبىز 5 ميلليوندى مۇلدە جوعالتىپ الۋىمىز مۇمكىن. مەنىڭ تىلەگىم «كوشى-قون» جاندانا بەرسە ەكەن. تارىداي شاشىلعان قازاق ەندىگى شيرەك عاسىردا تۇگەل اتاجۇرتقا توپتاسسا ەكەن. تويىمىز تويعا ۇلاسا بەرسىن، ەلگە ەل قوسىلا بەرسىن!
سۇحباتتاسقان نۇرعالي نۇرتاي
