1. نايزا ويىنشىعى – بۇل لاقتىرىپ نىساناعا قاداپ وينايتىن ۇشكىر ويىنشىق. بۇل ويىنشىقپەن ويناۋدىڭ بالا تۇگىل ەرەسەكتەرگە دە قاتەرى بار دەۋگە بولادى، سەبەبى ويناپ جاتقان كەزدە وقىستان باسقا جاققا ۇشىپ كەتىپ بىرەۋدىڭ كوزىنە نەمەسە باسقا جەرىنە قادالىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. ۇل بالالار تەلەديداردان اتىس-شابىس، ساداق اتقان كينولاردى كورىپ الادى دا باسقا ءبىر بالاعا نىسانانى ۇستاتىپ قويىپ وينايتىن جاعدايلار دا ءجيى كەزدەسىپ جاتادى. سول ءۇشىن دە بۇل ويىنشىقتى كىشكەنە بالالاردىڭ قولىنا ۇستاتۋعا بولمايدى.

2. كيىمى بار جانە كيىمىن شەشكەندە جالاڭاش بولاتىن ويىنشىقتار.بۇل ويىنشىقتاردى بالالارعا ويناتپاعان ءجون. ولار كيىمىن شەشىپ تاستاپ وينايدى. ال سول قۋىرشاقتىڭ كيىمسىز ءمۇسىنى كادىمگى جالاڭاش ەرەسەك ادامنىڭ مۇسىنىمەن بىردەي. بۇل جاعداي كىشكەنە بالانىڭ پسيحولوگياسىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. بولماسا سول كىشكەنە بالاعا باسقا بۇزىق بالا كەلىپ سول ويىنشىقتىڭ كومەگىمەن ەرسى قىلىق كورسەتىپ ويناۋى مۇمكىن.

3. حيميالىق زەرتحانا بولشەكتەرى. بۇل ويىنشىقتاردى بالا العىسى كەلسە الىپ بەرمەگەن ءجون. ويتكەنى بالا حيميالىق ويىندى ءبىر نەشە ءتۇرلى-تۇستى بوياۋلارى بار سۇيىقتىقتى بىر-بىرىنە قوسۋ دەپ ءتۇسىنۋى مۇمكىن. ەندى ول ويىنشىقتى بالا قولىنا العان سوڭ ءتۇرلى-تۇستى سۇيىقتىق ىزدەي باستايدى، تابىلماعان سوڭ تۇرمىس زاتتارىن قولدانىپ بىر-بىرىنە قوسۋى مۇمكىن. بۇل جاعداي ارينە ءقاۋىپتى. كەيبىر ويىنشىقتاردىڭ ىشىندە سۇيىقتىقتارى بار بولعان كۇننىڭ وزىندە ونى بالا ءىشىپ نەمەسە كوزىنە تامىزىپ الىپ جانارىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. سەبەبى ول سۇيىقتىق حيميالىق بوياۋلارعا تولى بولادى.

4. قىسقا تولقىندى پەش. بۇل ويىنشىقتى ويناعان بالا شىنايى پەشكە بارىپ ءوز قولىن سالىپ الۋى مۇمكىن جانە ءوزى ويناپ جۇرگەن ويىنشىق تاماقتاردى شىنايى پەشكە قىزدىرۋى مۇمكىن. ول تاماقتىڭ قۇرامى رازەنكە نەمەسە پلاستماسسا بولادى، سول سەبەپتەن قاتتى قىزسا ءورت ءقاۋىپى شىعادى. قاتتى قىزعان رەزەڭكەنى بالا قايتا قولىنا العاندا قولى جابىسىپ كۇيىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن.

5. الەمدەگى جانە كينوداعى جامان كەيىپكەرلەر مەن تۇلعالاردىڭ بەينەسىندەگى قۋىرشاقتار. بالاردىڭ جاستايىنان وسى كەيىپكەرلەرگە اۋەس بولۋى دۇرىس ەمەس. ول بالالاردىڭ ساناسىنا قاناۋ، وزبىرلىق، جاۋىزدىق سەكىلدى ەڭ جامان ادەتتى ءسىڭىرۋى مۇمكىن، ودان كەيىن بالانىڭ پسيحولوگياسى بۇزىلادى.

6. جىلدام جۇرەتىن كولىكتەر: قازىرگى زاماندا بالالارعا دا ارنالعان وزدەرى جۇرگىزەتىن كولىكتەر شىقتى. بۇل كولىكتەردىڭ جىلدامدىعىنا وتە نازار سالۋعا ءتيىسپىز، ايتپەسە بالا كولىگىنىڭ جىلدامدىعى  قاتتى بولاتىن بولسا بالا ومىرىنە دە ءقاۋىپ كوپ.

7. حيرۋرگتارعا ارنالعان ويىنشىقتار. بۇل ويىنشىقتاردى ويناعان بالا ءبىر نارسەنى كەسىپ بولماسا بولشەكتەپ وينايدى.ول ويىنشىقتاردا نەگىزى كەسۋگە ارنالعان ويىنشىق ادامدارى بولادى. بالا وسى ويىنشىقتان سوڭ سول قۋىرشاقتى ەمەس قاسىنداعى باسقا ءبىر بالانى كەسىپ ويناۋى مۇمكىن. بۇل ءجايلى مىسال كەلتىرە كەتسەك، رەسەيدە ءبىر بالا وسى ويىنشىقپەن ۇيدەگى مىسىقتى سويىپ تاستاعان بولاتىن. ول مىسىق امان قالعان ەكەن. ءبىراق سول سويعان بالانىڭ پيسيحولوگياسى وزگەرگەن.

8. بالالارعا ارنالعان اسپالى توسەك، بۇل توسەك ءبىر قاراعاندا ءقاۋىپسىز كورىنگەنىمەن وسى اسپالى توسەكتە مويىنىنان اسىلىپ قالعان 10 شاقتى بالا اۋرۋحاناعا تۇسكەن.

9. ۇساق ماگنيتتى شارلار، بۇل شارلار كوپ بالانىڭ تاماعىنا تۇرىپ قالعان جانە جۇتىپ قويعان بالالار وتە كوپ بولعان. بۇل شاريكتى جۇتقان سوڭ ادام ىشىنە بارىپ ماگنيتتەرىن تەبىسۋىمەن فورماسى وزگەرىپ شىقپاي قالۋ قاتەرى وتە جوعارى، سول سەبەپتى كوپ بالانىڭ ىشىنەن حيرۋرگيالىق وتا جاساۋ ارقىلى الىنعان.

10. تاماق جەيتىن قۋىرشاقتار. بۇل قۋىرشاقتار شىققالى كوپتەگەن بالالاردىڭ ساۋساعىن جارالاپ، شايناپ ءتىپتى كەم ەتكەن.  قىز بالالاردىڭ شاشىن جۇلىپ تاستاعان. بۇنداي ويىنشىقتى قازاقستاننان كەزدەستىرىپ جاتساڭىزدار مۇلدەم ساتىپ الماۋعا كەڭەس بەرەمىز.

سونىمەن قاتار، ماماندار جۇڭگو وندىرگەن ويىنشىقتارىندا كەيبىر تالاپتاردى ساقتامايتىنىن، قۋىرشاقتاردان ءتۇرلى رادياسيا مەن جاعىمسىز حيميكاتتار بولىنەتىنىن ايتىپ دابىل قاعادى. ءتىپتى كەيبىر مەتال نەمەسە شىنى ويىنشىقتار ويىن بارىسىندا سىنعان جاعدايدا ءقاۋىپتى زاتقا اينالىپ شىعا كەلۋى مۇمكىن. اراسىنان بەلگىسىز زاتتار، وتكىر سىنىق بولىكتەر سىندى.

ارينە ءبىز، ءقاۋىپتى ويىنشىقتار تەك بۇلار دەۋدەن اۋلاقپىز. مىڭداپ ساناۋعا دا بولادى. ءبارىمىزدىڭ قولىمىزداعى ۇيالى تەلەفون، ۇيدەگى بالاعا ويناۋعا بەرە سالاتىن كومپيۋتەرلەر دە اسا ءقاۋىپتى ويىنشىقتار. كەلەشەگىمىز جارقىن بولسىن دەسەك، بالالارىمىزعا كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي قارايىق!

دايىنداعان ارشىن قۋاندىق ۇلى