ەۆەرەست – اجال تاۋى. جىل سايىن بۇل بيىكتىكتى باعىندىرعىسى كەلەتىندەر كوبەيىپ كەلەدى. قايتىپ كەلمەۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلە تۇرا، الپينيستەر بيىككە ۇمتىلادى. اۋانىڭ جەتىسپەۋشىلىگى، جۇرەكتىڭ قىسىلۋى، ۇسىك شالۋ مەن ءتۇرلى جاراقاتتار ءولىمنىڭ سەبەپتەرى بولادى. وتتەگى باللونىنىڭ بىردەن جابىلىپ قالۋىنان اياق-استى ولىمگە الىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە بيىككە كوتەرىلۋدىڭ قيىندىعى جايلى رەسەيلىك گيمالايلىق ەكسپەديسياسىنىڭ قاتىسۋشىسى الەكساندر ابراموۆ: «800 مەتر بيىكتىكتە ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارى جۇرمەيدى، ونداي ەكسترەمالدى جاعدايدا سەرىگىڭە كومەكتەسۋ ءۇشىن سەنىڭ ارتىق كۇشىڭ بولمايدى»، – دەيدى.

ەۆەرەستتە 2006  جىلى مامىردا بولعان قايعىلى وقيعا بۇكىل الەمدى ءدۇر سىلكىندىردى: جايمەن ۇسىك شالا باستاعان انگليالىق ديەۆيد شارپتىڭ قاسىنان 42 الپينيست ءوتىپ كەتكەن، وعان ەشكىم كومەكتەسكەن جوق. ولاردىڭ ءبىرى «Discovery» ارناسىنىڭ ۇجىمى بولدى. ولار ءولىم اۋزىنداعى ادامنان سۇحبات الىپ، سۋرەتكە ءتۇسىرىپ، ارى قاراي ءجۇرىپ كەتە بەرگەن.

ەۆەرەستتەگى الپينيستەر توبى ءار جەردە شاشىلىپ، كومىلمەگەن مايىتتەردەن ءوتىپ كەتەدى، ولار دا الپينيستەر، ءبىراق ولاردىڭ جولى بولماعان.

ولاردىڭ كەيبىرى قۇلاپ قالىپ، سۇيەگىن سىندىرىپ العاندار، كەيبىرى سۋىقتاپ قالعان نەمەسە ءجاي عانا السەرىپ قالعان، ءبىراق سوڭىندا ءۇسىپ قالادى.

8000 مەتر بيىكتىكتە قانداي قۇندىلىق بولۋى مۇمكىن؟ بۇل جەردە ءارقايسىسى وزدەرى ءۇشىن، امان قالۋ ءۇشىن تالپىنادى.

سول جاقتا ءۇسىپ قالعان ادامدار دا بۇل ايتىلعاندار وزدەرى جايلى ەمەس ەكەنىنە سەنىمدى بولعان. ال، ەندى ولار بارلىق نارسە ادامنىڭ قولىندا ەمەس ەكەنىن ەسكەرتىپ جاتقانداي.

قايتىپ كەلمەگەندەردىڭ ستاتيستيكاسىن ەشكىم جۇرگىزبەگەن، ويتكەنى ول جاققا كوبىنە تەك ۇشتەن بەس ادامعا دەيىن تۇراتىن شاعىن توپتاردان تۇراتىن ادامدار شىعادى. بۇلاي شىڭعا ورلەۋدىڭ باعاسى $25 000-دان $60 000-عا دەيىن. ۇساق-تۇيەككە ۇنەمدەسە، كەيدە ءومىرىنىڭ قۇنىمەن تولەيدى. وسىلايشا ماڭگىلىك كۇزەتى بولىپ ول جاقتا 150-گە جۋىق ادام جاتىر، مۇمكىن 200.

سول شىڭدا بولىپ قايتقان الپينيستەر اراسىندا قورقىنىشتى اڭگىمەلەر ءجۇر. 1996 جىلى جاپوندىق فۋكۋوكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الپينيستەر توبى ەۆەرەست شىڭىنا شىعاتىن بولادى. جولدارىندا ءۇندىستاندىق الپينيستەردىڭ قايعىلى جاعدايعا تاپ بولعانىن كورەدى – ابدەن اپتىققان، ۇسىك شالعان ادامدار كومەك سۇرايدى. جاپوندىقتار ءوتىپ كەتەدى، ال تۇسەتىن كەزدە قۇتقارۋدىڭ كەرەگى بولماي قالادى، ولار ءۇسىپ قالدى.

بۇل ەۆەرەستتى باعىندىرعان ءبىرىنشى ءالپينيستىڭ ءمايىتى. تاۋدان تۇسەر كەزدە اجال قۇشادى.

مەللوري شىڭدى ءبىرىنشى باعىندىرعان ادام رەتىندە سانالادى، الايدا قايتار جولدا قايتىس بولىپ كەتەدى.

جەل مەن قار ءمايىتتىڭ كيىممەن جابىلماي اشىق قالعان تۇستارىن جەل ۇشىرتىپ، سۇيەك قانا قالعان. الپينيستەردى ەشكىم كوشىرۋگە تىرىسپايدى، تىكۇشاق ونداي بيىكتىككە دەيىن كوتەرىلە المايدى، ال 50-دەن 100 كيلوگراممعا دەيىن دەنەنى ەشكىم وزىمەن الىپ تۇسىرمەيدى. سول كۇيىندە كومىلگەن الپينيستار تاۋ بوكتەرىندە جاتا بەرمەك.

بارلىق الپينيستەر ءوزىمشىل ەمەس، سوندا دا اراسىندا كومەكتەسەتىندەر بولادى. ءبىراق ولاردىڭ كوبىسىنىڭ ولىمدەرىنە تەك وزدەرى كىنالى.

وتتەگىسىز شىڭدى باعىندىرۋ ماقساتىندا رەكورد ورناتپاق بولعان امەريكاندىق فرەنسيس ارسەنتيەۆا ەۆەرەستتىڭ وڭتۇستىك بوكتەرىندە ءتۇسىپ بارا جاتقان جولدا قاتتى السىرەپ قالادى. جايلاپ توڭا باستاعان ايەلدىڭ قاسىنان الەمنىڭ ءاري قيىرىنان الپينيستار وتە باستايدى. بىرەۋى وعان وتتەگە بەرەدى (العاشىندا ول رەكورتىن بۇزىپ الۋ الامىن دەپ باس تارتادى)، باسقالارى ىستىق ءشاي قۇيىپ بەرەدى. ءتىپتى، ەرلى-زايىپتىلار ونى لاگەرگە سۇيرەۋ ءۇشىن  ادامداردى جيناماق بولادى، الايدا ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ ءوز ومىرلەرىن قاۋىپكە تىگە الماي، كەتىپ قالادى.

تاۋدان ءتۇسۋ كەزىندە بىر-بىرلەرىن جوعالتىپ العان امەريكاندىقتىڭ كۇيەۋى، ورىس الپينيست سەرگەي ارسەنتيەۆ ونى لاگەردە كۇتە الماي، ىزدەۋگە كىرىسەدى. سالدارىنان ءوزى دە قايتىس بولادى.

2006 جىلدىڭ كوكتەمىندە ەۆەرەستتە 11 ادام قازا تاپتى. ارينە، ەگەر سەن اۋقاتتى بولساڭ، سەنى گيدتەر الىپ جۇرەدى. ەگەر وعان شاماڭ جەتپەسە، ءتىرى قالۋعا مۇمكىندىگىڭ بولمايدى.

«جول بويىنداعى مايىتتەر – تاۋدا وتە ساق بولۋ كەرەكتىگىنىڭ ۇلگىسى. ءبىراق جىل سايىن شىڭدى باعىندىرعىسى كەلەتىندەر كوبەيۋدە. ستاتيستيكا بويىنشا جىل سايىن مايىتتەردىڭ دە سانى ارتۋدا. تاۋداعى ۇلكەن بيىكتىكتە قاراپايىم ومىردەگى قۇندىلىق نەگىزدەرى جۇرمەيدى. مايىتتەردى كورە تۇرا تاۋعا شىعۋعا بولمايدى. بۇنى قالىپتى نارسە دەپ قاراماۋ كەرەك»، – دەيدى الپينيست الەكساندر ابراموۆ.