مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگى – قوعامنىڭ دامۋىنا جاعداي جاساۋشى باستى فاكتور ەكەنى انىق. الايدا بۇگىنگى تاڭدا الەمدەگى ءدىني احۋالدىڭ وزگەرۋى قازاقستاندىق قوعامنىڭ ءدىن سالاسىندا سان ءتۇرلى ءدىني اعىمداردىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلدى. ءوز كەزەگىندە، تەرىس پيعىلدى اعىمداردىڭ كوبەيۋى مەملەكەت ازاماتتاردنىڭ راديكالدىق ءدىني يدەيالاردىڭ ۇستانۋشىسىنا اينالۋ ىقتيمالدىعىن جوعارىلاتتى.

ءداستۇرلى ەمەس ءدىني اعىمداردىڭ ىشىندەگى سالافيزم ەرەكشە ورىن الادى. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، بۇگىندە قازاقستاندا سالافيزم يدەولوگياسىن ۇستاناتىن 17 مىڭ ادام بار دەپ ەسەپتەلىنەدى. سالافيزم اعىمىنىڭ مۇشەلەرى قازاقستان ءۇشىن ءداستۇرلى بولىپ تابىلاتىن حانافي ءمازھابىنا، قازاق مادەنيەتىنە جات فۋندامەنتاليزمگە نەگىزدەلگەن كوزقاراستى ۇستانادى. قازاقستاندىق جاستاردىڭ راديكالدى يدەولوگيانىڭ ارباۋىنا ءتۇسۋىنىڭ بىردەن-بىر سەبەبى ءدىني ساۋاتسىزدىق بولىپ سانالادى. ءداستۇرلى ءدىني تانىمنىڭ قالىپتاسپاۋى، اشىق ينتەرنەت كەڭىستىگى مەن جات اعىم وكىلدەرىنىڭ ۋاعىزدارى جاستاردىڭ ءدىني تانىمىنىڭ تەرىس باعىتتا قالىپتاسۋىنا الىپ كەلەدى.

ءداستۇرلى ەمەس تەرىس ءدىني اعىمدارمەن كۇرەس جولىندا، ءارى حالىقتىڭ ءدىني ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ باعىتىندا ەلىمىزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى جانىنان قۇرىلعان رەسپۋبليكالىق ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ توبى (راتت) جۇمىس جاسايدى.

ءدال وسىنداي 300-دەن استام ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ توپتارى بارلىق وڭىرلەردە اكىمدىكتەردىڭ جانىندا جۇمىس ىستەيدى. 2016 جىلى رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ توپتارىنىڭ كۇشتەرىمەن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە 20 مىڭنان استام كەزدەسۋلەر، دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن ءارتۇرلى فورماتتاعى باسقا دا تىكەلەي ءىس-شارالار وتكىزىلىپ، ونىمەن 1 ميلليون 600 مىڭنان استام ادام قامتىلعان.

جالپى، تۇرعىنداردىڭ كەڭ توبىن قامتيتىن ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ پارمەندىلىگىنە وتە جوعارى باعا بەرۋگە بولادى.

مينيسترلىك جالپى پروفيلاكتيكا شەڭبەرىندە تۇرعىنداردى راديكالدىق ءدىني اعىمداردىڭ تەرىس يدەيالارىنان ساقتاندىرۋ ماقساتىندا اقپاراتتىق ماتەريالدار، ماقالالار مەن سۇحباتتار ازىرلەۋ جانە ولاردى باق-تا ورنالاستىرۋ باعىتىندا دا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزۋدە.

بۇل باعىتتا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە ءدىني بىرلەستىك وكىلدەرى دە بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا، 2013 جىلى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى تۇرعىندارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ، حالىققا ءداستۇرلى يسلامنىڭ قۇندىلىقتارىن جەتكىزۋ ماقساتىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توپتارىن (رانت) قۇردى.

جات اعىمداردىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ وتىرعان ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ توپتارىنىڭ جۇمىستارى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە، تۇزەتۋ ورىندارىندا جازاسىن وتەۋشىلەر مەن اسكەريلەرگە، جوو ستۋدەنتتەرىنە جانە مەشىت جاماعاتىنا جۇرگىزىلىپ، تۇرعىنداردىڭ، ءدىن سالاسىنداعى ماسەلەلەر بويىنشا ساۋاتىن كوتەرۋدە ۇلكەن ءرول اتقارىپ وتىر.

قازىرگى كەزدە رانت قۇرامىندا 33 ماماننان تۇراتىن 6 توپ، ال جانت قۇرامىندا 295 ماماننان تۇراتىن 78 توپ جۇمىس جاسايدى.

2016 جىلى اقتوبە وبلىسىندا وتكەن «حالىقتى قاۋىپسىزدىكپەن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسىندا قمدب تاراپىنان رانت-تىڭ 28 مامانى حالىق اراسىندا جۇرگىزىلگەن اقپاراتتىق-تۇسىندىرمەلىك جۇمىستارعا بەلسەنە اتسالىستى.

ءدىني ساۋاتتىلىعى جوعارى ازاماتتاردىڭ كوبەيۋى حالىقتىڭ جات پيعىلدى ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىنە ءتۇسىپ كەتپەۋىنە سەپتىگىن تيگىزە وتىرىپ، قوعام تۇراقتىلىعىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. قازاقستان ءۇشىن ءداستۇرلى يسلام ءدىنىنىڭ حانافي ءمازھابىن ءتۇسىندىرۋ، ونى قازاق مادەنيەتىمەن ساباقتاستىرا ءبىلۋ ءبىلىمى وتە جوعارى دىنتانۋشى-تەولوگ عالىمدار مەن ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ارالاسۋىمەن شەشىلەتىن ماسەلە.

قازىرگى كەزدە قمدب قۇرامىندا 718 (19 %) جوعارى ءبىلىمدى، 1033 (27 %) ورتا ءبىلىمدى، 1786 (54 %) ءدىني قىزمەتكەرلەر بار دەپ كورسەتىلەدى. ال ءدىني ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە بارلىعى 2568 مامان دايىندالىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە «نۇر مۇباراك» ۋنيۆەرسيتەتىندە – 1035، مەدرەسەلەردە – 1234، قاريلار ورتالىعىندا – 300 شاكىرت بار دەپ ەسەپتەلىنەدى.

جوعارىدا كەلتىرىلگەن كورسەتكىشتەر قازاقستاندا جوعارى ءبىلىمدى مەشىت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇلەستىك سانى از ەكەندىگىن ايعاقتايدى. بۇل رەتتە، ءدىني قىزمەتكەرلەردىڭ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ كۋرستارىن كوپتەپ ۇيىمداستىرۋدى قولعا الۋدى قاجەت ەتەدى. وسى رەتتە، يمامداردىڭ ءدىني جانە زايىرلى ءبىلىمىن ۇدايى جەتىلدىرىپ وتىرۋ، ءتيىستى تەكسەرۋ اتتەستاسيالارىن ۇيىمداستىرۋ ءدىني بىرلەستىك تاراپىنان جاقسىلاپ قولعا الىنۋى ءتيىس.

راديكالدى، دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدارمەن كۇرەستە ساپالى كادرلار دايىنداۋ ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ساپالى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

يبادۋللايەۆا ا.ا. ق ر ءدىاقم دىك «ءدىن ماسەلەلەرى جونىندەگى عىلىمي زەرتتەۋ جانە تالداۋ ورتالىعى» رمم يسلامدى زەرتتەۋ ءبولىمىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى.