قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەسەبىندە ايتقوجا فازىلوۆ وكتيابر اۋدانى اتىن ءاليحان بوكەيحانعا بەرۋدىڭ ورىندالماعانىن ماسەلە ەتىپ كوتەردى.

«سىزگە «جولى بولماعان» دەگەن ات بەرىلدى. نۇرمۇحامبەد قانات ۇلى،  قازاقستاندا اكىمدەر پرەزيدەنتكە 2000-عا جۋىق ەسەپ بەرەدى، 200 ميلليونعا جۋىق، 500گە جۋىق قالا، اۋدنادار، اۋىلدار ەسەپ بەردى. سونىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ قاراعاندى وبلىسى بولدى.

ءبىزدىڭ جاعدايدا شىندىقتى ايتۋعا ەركىندىك بەرىلگەن، ءارى ءقاۋىپسىز. شىندىق دەگەن ءسوز تەرروريزم دەگەن سوزبەن پارا-پار بولىپ كەتتى. ەگەر ءبارى جاقسى بولسا، نەگە ەڭ تومەنگى ايلىق – 28 مىڭدى قۇرايدى، ادامدار 20 مىڭدى قۇرايتىن ءبىر ايلىق جالاقىعا نەگە ءومىر ءسۇرۋ كەرەك. حالىق ءسىزىدڭ ماعان ءسوز بەرگەنىڭىزدى ەكەۋمىزدىڭ كەلىسىمىمىز دەپ ويلايتىن بولار. قاڭتار باسىندا مەن ءسىزدىڭ بلوگىڭىزعا جازعان بولاتىنمىن: ەسەپ بەرۋ جينالىسىندا ماعان ءسوز بەرىڭىزشى دەپ. ءسوز بەرگەنىڭىزگە راحمەت. مەن بۇل جەردە مۇلدەم باسقا ماسەلە بويىنشا تۇرمىن.  نۇرمۇحامبەد ابدىبەكوۆ، ءار زاماننىڭ، ءار مەملەكەتتىڭ ءوز باتىرى بولادى. كەڭەس ۇكىمەتى قۇلاعان شاقتا ءبىز كەڭەس ۇكىمەتىن ساتىپ كەتتىك. سەبەبى ءبىزدى سولاي ۇيرەتتى. سەبەبى ول كەزدە ۇلتتىڭ باتىرى ءوز اكەسىن ساتقان پاۆليك موروزوۆ بولدى. 70 جىل بۇرىن كەڭەس ۇكىمەتىندە 70 ميلليون ادامدى ءولتىرىپتى. ال ءبىزدىڭ ولتىرمەۋىمىز مۇمكىن ەمەس.  سەبەبى، قانىشەردىڭ ءوزىن ۇلتتىڭ باتىرى دەپ اتادى عوي. تەك ءبىر عانا ۇلتتىڭ باتىرىن ايتا الار ەدىم، تروسككييدى ولتىرگەن رومان مەركادەر. 20 جىل قاماۋدا بولىپ، قايتىپ كەلدى، ءسويتىپ كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ باتىرى اتاندى. ماسكەۋدەگى، كۋنسيەۆ زيراتىندا جەرلەنگەن. مەن ءوز كوزىممەن كوردىم: بۇل جەردە كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ باتىرى لوپەس رومان يۆاونۆيچ جەرلەنگەن. ال ءبىزدىڭ مەملەكەت باسقا، ءوزىمىزدىڭ قايراتكەرلەر بار. مەن ەكى قايراتكەردى مويىندايمىن، ونىڭ ءبىرى – ءاليحان بوكەيحانوۆ جانە جۇمابەك تاشەنوۆ ەكەۋى دە ءبىزدىڭ جەرلەسىمىز. بىرنەشە اي بۇرىن قاراعاندىداعى وكتيابر اۋدانى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلەدى دەگەن شەشىم قابىلدانعان بولاتىن. جارتى جىل ءوتتى. «وكتيابر» كەڭەس ۇكىمەتى ەل ءۇشىن نە الىپ كەلدى؟ ازامات سوعىسى، قىزىل تەررور، 4 ميلليون ادام كوز جۇمدى، قازاقستاننىڭ وزىندە 500 مىڭ ادام قازا تاپتى. اقتار قىزىلدارمەن، قىزىلدار اقتارمەن سوعىستى. اقتار دا، قىزىلدار دا قازاقتاردى ەش اياۋسىز ءولتىردى.

قازاقتىڭ قانشاما قايراتكەرلەرىن جەر اۋدارتىپ جىبەردى. قايتىپ كەلگەندەرىن جازالادى. كوللەكتيۆيزاسيا وتكىزبەكشى بولدى، الايدا ەشقانداي كوڭىلگە قونىمدى دۇنيە ويلاپ تاپقان جوق.  قازاق جەرى ولىكتەرگە تولدى...»، - دەپ تەبىرەنە سويلەدى ايتقوجا فازىلوۆ.

ايتا كەتسەك، قىركۇيەك ايىندا قاراعاندىنىڭ وكتيابرسكيي اۋدانى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن بولىپ وزگەردى. 2016 جىلعى 25 قىركۇيەكتە بۇنداي جاڭالىقتى وبلىس اكىمى نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆتىڭ ءوزى وبلىستا تويلانىپ جاتقان ءاليحان بوكەيحاننىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىندا حالىققا جاريا ەتكەن ەدى.

ءتىپتى  قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى قاراعاندى قالاسىنداعى وكتيابر اۋدانىن ءاليحان بوكەيحان اتىنداعى اۋدان ەتىپ وزگەرتۋگە رۇقسات بەردى دەپ ايتىلعان وبلىس اكىمىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى حابارلاماسىندا.

اتالعان وكتيابر اۋدانىنىڭ اكىمشىلىك اۋماعى قاراعاندى قالاسىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس بولىگىندە ورنالاسقان.

كەيىننەن، جىلدىڭ اياعىندا قۇرامىندا 10 مۇشەسى بار، وزدەرىن «سارىارقا» دەپ اتاپ العان پىكىرتالاس كلۋبى قاراعاندىداعى كوشە اتتارىنىڭ وزگەرۋىنە قارسىلىق ءبىلدىردى. پىكىرتالاس كلۋبىنىڭ مۇشەسى يۋريي ميرزويەۆ «قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ن.ابدىبەكوۆتىڭ ءا.بوكەيحانوۆتىڭ اتىن وكتيابر اۋدانىنا بەرۋ تۋرالى ۇسىنىسىنا قارسىمىن» دەگەن بولاتىن. تۇتاس حالىقتىڭ الدىندا ۋادە بەرىپ، قۋانىشتى جاڭالىقپەن بولىسكەن ابدىبەكوۆ 10 ادامنىڭ اڭگىمەسىنەن ىقتى ما؟ ايتەۋىر ءارۋاقتى ريزا قىلاتىن ۋادەسىن ءالى ورىنداي الماي كەلەدى...

ايتا كەتەر بولساق، 2016 جىل – الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ 150 جىلدىعى يۋنەسكو كولەمىندە تويلانۋعا ءتيىس ەدى. ال، قازاقستان بيلىگى ۇلكەن مەرەيتوي جاسامادى. جەكەلەگەن زەرتتەۋشىلەر كىتاپتار شىعاردى. ەڭ ەلەۋلى دەگەنى جوعارىدا ءسوز بولعان قارعاندى قالاسىنداعى اۋدان اتاۋىنىڭ ءاليحان بوكەيحان قۇرمەتىنە وزگەرۋى ەدى. ول سيىرقۇيمىشاقتانعان كۇي كەشتى. سوزىندە تۇرلاۋ مەن تۇراعى  جوق اكىمدى كىنالايمىز با، ءاليحان بوكەيحان دەگەننەن گورى «وكتيابر» دەگەن اتاۋدى قاسيەت كورەتىن اكىم سوزىنە قارسى وتانداستارىمىزدى كىنالايمىز با بىلە المادىق...

گۇلىم جاقان