1888 جىلدىڭ 15 قازانىنىڭ تاڭىندا قاراقول وزەنى سارقىراپ جاتقان شاتقالدىڭ ىشىندە تۇرعان كيىز ۇيدەن قويۋ مۇرتى ادەمى باستىرىلعان ادام شىعىپ، اينالانى شولدى. تۇرىنەن پاتشا اعزام وفيسەرلەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن بايقاۋعا بولاتىن ەدى. ول توبەسىندە قالىقتاپ جۇرگەن جۇرگەن قۇمايدى كورىپ، ءۇي ىشىنە قايتا جۇگىرىپ كىردى. مىلتىعىن الىپ كەرى ۇمتىلعاندا جانىنا تاعى ءبىر وفيسەر ىلەسە شىقتى. مۇرتتى كوپ كوزدەمەدى، مىلتىق ءۇنى گۇرس ەتىپ، قۇماي قالبالاقتاپ جەرگە قۇلادى. وفيسەرلەر قۇستى شاتىرعا اكەلىپ، قىزىقتادى. سودان كەيىن جولباسشى بولىپ جۇرگەن قىرعىز جىگىتىنە «مىنانى تازالا»، – دەپ بۇيىرىپ ەدى، الگى ازاردا-بەزەر بولىپ، جولاماي قويدى. وفيسەرلەر قاۋىرسىندى وزدەرى تازالاي باستاعاندا قىرعىز جىگىت بۇل قۇستى جەۋگە بولمايتىنىن، ول ءجۇز جىلدا ءبىر رەت يت باسىپ شىعاراتىنىن، ول يت كەرەمەت العىر بولاتىنىن ايتىپ زار يلەيدى. (قازاقتا «يتالا قازدىڭ جۇمىرتقاسىنان قۇماي تازى شىعادى» دەگەن اڭىز بار، قىرعىز اعايىندار سول اڭىز قۇماي قۇسپەن بايلانىستى ايتىلادى.) مۇنى جابايىنىڭ ساندىراعىنا بالاعان وفيسەرلەر قۇستى اسىپ، سورپالانىپ، ەتىن راقاتتانا جەپ الادى. سول كۇنى كەشتە مۇرتتى مۇرتتاي ۇشادى، ءىشى اۋىرىپ، تونعا وراپ، وتتى لاۋلاتا جاقسا دا قالتىراپ، دومالاي بەرەدى. كەلەر كۇنى جولعا شىعىپ ونى قاراقول شارىسىندەگى لازارەتكە جەتكىزەدى. ءبىراق، ەم قونبادى. وفيسەر 2 اپتادان سوڭ سۇزەكتەن كوز جۇمدى. مۇرتتى – ورىس ساياحاتشىسى نيكولاي پرجيەۆالسكيي ەدى. جازبالاردا جيھانگەزدىڭ سۇزەكپەن بۇرىنىراق اۋىرا باستاعانى ايتىلاتىنىنا قاراماستان قىرعىز اعايىندار ونى قۇماي قۇستىڭ كيەسى ۇرعانىنا نىق سەنەدى.
پرجيەۆالسكيدى زەرتتەگەن اعىلشىن عالىمى دونالد رەيفيلد «ول ستاليننەن وتكەن ساديست بولعان، موڭعوليا مەن تيبەتتىڭ حالقىن قىرىپ تاستاپ، جەردى كازاكتارعا بەرۋدى ۇسىنعان. ...ايەلدەردى، شەتەلدىكتەردى، ازياتتاردى قاتتى جەك كورگەن. سويتە تۇرا تاريحتا ۇلى ساياحاتشى بوپ قالا بەردى»،– دەپ كۇلىپتى. قازاق، قىرعىز، موڭعول دالاسىن تالماي زەرتتەگەندەگىسى پاتشا اعزامنىڭ جەرىن كەڭەيتىپ، ازياتتاردى قىرىپ تاستاۋ ەكەن. ءقازىر ورىس زەرتتەۋشىلەرى «ستالين وسى پرجيەۆالسكيدىڭ بالاسى» دەپ جازىپ جاتىر. ول راس بولسا اكە ارمانىن بالاسى جارتىلاي جۇزەگە اسىرىپتى. بۇل باسقا اڭگىمە! جيھانگەزدى قۇماي قۇستىڭ كيەسى ۇردى ما، وزىنە اس ۇسىنعان حالىقتاردىڭ نالاسى ءتيدى مە؟
سەرىك ابىكەن ۇلىنىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنان
