بالا كەزىمدە لەنين تۋرالى اڭگىمە بولا قالسا “اتەيست بولعانى ءۇشىن لەنيندى جەر قابىلداماي قويىپتى. دەنەسىن جەر قوينىنا بەرسە دە، جەر بىرنەشە رەت سىرتقا شىعارىپ تاستاپتى. سول ءۇشىن ونىڭ مۇردەسىن قاتىرىپ قويعان” دەگەن اڭىزدى ءجيى ەستيتىنمىن. جانەسوعان يمانداي سەنەتىنمىن دە. قۇدايدى جوققا شىعارعان، تالاي جاننىڭ اجالىنا سەبەپشىبولعان ادامنىڭ اقىرى سولاي بولۋى كەرەك سياقتى كورىنەتىن. ال اقيقاتتىڭ قالاي ورىنالعانىن ارادا جىلدار وتكەندە، كەيىن عانا ءبىلدىم...
1.قۇداي مەن پايعامبارلاردى جوققا شىعارۋ ارقىلى ءوزى دە پايعامبارلىققاۇمتىلعان لەنين
لەنين – ادامزاتقا ۇلكەن قايعى-قاسىرەت اكەلگەن يدەولوگيانىڭ باسىندا تۇرسا دا الەم تاريحىن وزگە ارناعا بۇرعان ادام. ونىڭ سۇمدىق ەرىك-جىگەرى مەن كۇش-قايراتىنا ءتانتى بولماعان، قايران قالماعان ادام كەمدە-كەم.
لەنين قۇدايدى، پايعامبارلاردى جوققا شىعارۋ ارقىلى ءوزى دە پايعامبارلىققا ۇمتىلدى. باتىس ويشىلدارى اراسىندا ونىڭ ساياساتىن قۇپتاماسا دا، ەلشى دارەجەسىنە كوتەرگەندەر جەتەرلىك. راسىمەن دە ول كوممۋنيزمگە ۇمتىلعان كەڭەس ۇكىمەتى ءۇشىن “كۇن – كوسەمگە” اينالدى. بۇرىن ورىستىڭ ۇيىندە يسانىڭ سۋرەتى ءىلىنىپ تۇرسا، ەندىگى جەردە لەنيننىڭ سۋرەتى تۇراتىن بولدى. ەلدى-مەكەندەردىڭ بارلىعىندا لەنيننىڭ قولىن الدىعا سوزىپ، “كومۋنيزمگە” شاقىرىپ تۇرعان ەسكەرتكىشى تۇردى. اقيقات دىننەن اجىراماي، ءوزىنىڭ قوڭىرقاي عانا تىرشىلىگىمەن كۇن كەشكەن ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ اراسىندا جاي عانا ونىڭ ەسىمىنە ءتىلى ءتيىپ كەتىپ نەمەسە توردە ءىلۋلى تۇرعان سۋرەتىن جىرتىپ الىپ، 10 جىلعا جەر اۋدارىلىپ، سىبىرگە ايدالىپ كەتە بارعان بەيكۇنا قازاقتار كوپ. كەڭەستىك كەزەڭدە عۇمىر كەشكەن قازاق اقىندارى ىشىندە وعان جىر ارناماعاندارى دا كەمدە-كەم.
ءۇنىڭ كەتپەس قۇلاقتان –
اعىنى كۇشتى بۇلاقتان.
تاۋ سۋىنداي تاسقىنى،
تالقانداپ قۇزدى قۇلاتقان.
ءورىسى كەڭ ورلەگەن،
ءتۇبى تەرەڭ مۇحيتتان،
اعىنى جىلدام سىناپتان.
جەر جۇزىنە تاراعان،
اۋزىنا الەم قاراعان،
قارا قىلدى قاق جارىپ،
جىلاعاندى جۇباتقان.
سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك،
باتىس، شىعىس – الەمدە
بالدان ءتاتتى ءسوزىڭنىڭ
ءدامىن العان، ۇناتقان.
ءۇنىڭ ماڭگى وشپەيتىن
ادامزاتتىڭ الىبى،
باتىرى سەنسىڭ – لەنين! – دەپ كەلەتىن جامبىل جىرى سونىڭ ايعاعى.
2.قۇراننىڭ العاشقى اياتتارىن يەمدەنگەن لەنين
لەنيننىڭ ءونىمدى جازعانى سونداي، ارتىندا 55 توم كىتاپ قالعان. جانە ونىڭ ەل اراسىنا كەڭىنەن تاراپ كەتكەن كوپتەگەن قاناتتى سوزدەرى بار. سونىڭ ىشىندە ەڭ ءجيى ايتىلاتىنى مىنا جولدار بولسا كەرەك:
وقى، وقى جانە وقى! –
دەگەن لەنين بابامىز. لەنينگە تەلىنىپ جۇرگەن وسى ءبىر اۋىز قاناتتى ءسوزدىڭ وعان تيەسىلى ەمەس ەكەنىن اتا ءدىنىمىز وزىمىزگە قايتىپ، تاۋەلسىزدىگىمىز جاريا بولعاندا ءبىراق بىلدىك ەمەس پە؟! سويتسەك، بۇل قۋاتتى ءسوز پەندەنىكى ەمەس، جاراتۋشىنىكى ەكەن. اللا تاعالا سوناۋ حيرا ۇڭگىرىندە جەبىرەيىل (ع.س.) پەرىشتەسى ارقىلى ادامزاتتىڭ اسىلى پايعامبارىمىز مۇحاممەدكە (س.ا.ۋ.) ەلشىلىكتىڭ كەلگەنىن حابارلاپ: “وقى، سەنى جاراتقان راببىڭنىڭ اتىمەن وقى” دەپ جىبەرگەن العاشقى اياتى ەكەن.
وسىدان-اق، لەنيننىڭ ءدىن كىتاپتارىن جاقسى بىلگەنىن، تەك ءوزى عانا وقىپ، وزگەلەرگە وقۋعا تيىم سالىپ، قۇداي جولىن ۇستانعانداردى قۋدالاپ، قاماپ، اتىپ تاستاعانى تەگىننەن تەگىن ەمەس-اۋ دەگەن وي كەلەدى.
3.لەنين قالاي ومىردەن ءوتتى؟
ءومىر – ماڭگىلىك ەمەس. كەشەگى ءسان-سالتاناتى جاراسقان پاتشالار دا، شىڭعىس حان، ءامىر تەمىر، ناپولەونداي جارتى الەمدى بيلەۋشىلەر دە، ءتىپتى اللانىڭ سۇيىكتىلەرى – پايعامبارلار دا بۇل جالعان دۇنيەنى ارتقا تاستاپ، باقيعا اتتانىپ كەتە بارعان. سول سەكىلدى لەنيننىڭ دە ولشەۋلى عۇمىرى تاۋسىلدى، اجالدىڭ قۇرىعى جەتتى. 1923 جىلى 53 جاستاعى لەنين ينسۋلت الىپ، ءبىر قول، ءبىر اياعى ىستەمەي قالدى، ءتىلى كۇرمەلدى. ارادا كوپ وتپەي، 1924 جىلدىڭ قاڭتارىندا ميىنا قان قۇيىلىپ، قايتىس بولدى.
لەنيننىڭ اۋرۋى تۋرالى دا، ءولىمى جايىندا دا اڭىز كوپ. ويتكەنى وعان كوزى تىرىسىندە تالاي قاستاندىقتار جاسالعانى بەلگىلى. بۇل تۋرالى تاريحشى ساتتار ماجيوۆ: “ادەبيەتتەردە ۆ.ي.لەنينگە 10-نان استام قاستاندىق جاسالعانى جايلى مالىمەت كەزدەسەدى. رەسمي مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك، 1918 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا لەنينگە العاشقى قاستاندىق جاسالىنعان ەكەن. ونى ۇيىمداستىرعانى جانە وعان جارتى ميلليون رۋبل جۇمساعانى تۋرالى كنياز د.ي.شاحوۆسكيي بىرنەشە جىل وتكەن سوڭ جاريا ەتكەن. تاريحتا لەنينگە جاسالىنعان ەڭ بەلگىلى، اتىشۋلى قاستاندىق – ونىڭ فانني كاپلاننىڭ قولىنان جاراقات الۋى. بۇل وقيعا 1918 جىلدىڭ 30 تامىزىندا بولعان. سول كۇننىڭ تاڭىندا پەتروگراد توتەنشە كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى م.س.ۋريسكيي ولتىرىلەدى. سوعان قاراماستان، لەنين ميحەلسون زاۋىتى جۇمىسشىلارىنىڭ الدىندا ميتينگىدە ءسوز سويلەپ، كولىككە وتىرىپ جاتقان كەزدە ەسەر (سوسيال-ريەۆوليۋسيونەر) پارتياسىنىڭ مۇشەسى فانني كاپلان ءۇش رەت وق اتادى. ءبىرىنشى وق لەنيننىڭ موينىنان ءوتىپ، يەگىنىڭ استىنا دەيىن جەتىپ، اققان قان ونىڭ وكپەسىنە زاقىم كەلتىرەدى. ەكىنشى وق سول قولىنا تيەدى. ءۇشىنشى وق اۆتوكولىكتىڭ جانىندا لەنينمەن سويلەسىپ تۇرعان ايەل ادامعا تيەدى. بۇل وقيعا تۋرالى مالىمەت جان-جاققا تارالعان. كەڭەس داۋىرىندە ول تۋرالى كوپ ايتىلاتىن. تاڭعالاتىنىم، بۇل ماسەلە وسى كۇنگە دەيىن تولىق زەرتتەلمەگەن ەكەن. كاپلاننىڭ ءاتى-جونىنىڭ ءوزى تۋرالى دەرەكتەر ءالى تولىق ەمەس. ول بىردە فانني رويد نەمەسە فەيگا حايموۆنا كاپلان نەمەسە فانني ەفيموۆنا كاپلان دەپ اتالىپ ءجۇر. ونىڭ 1918 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا جازاعا تارتىلعانى – جالعان اڭگىمە، ول 1950 جىلدارعا دەيىن ءومىر ءسۇردى دەگەن مالىمەتتەر دە كەزدەسەدى”، - دەپ جازسا، تاريحشى بۇركىتباي اياعان: “1921 جىلدىڭ سوڭى مەن 1922 جىلدىڭ باسىندا لەنين اۋىر سىرقاتقا شالدىعادى. ونىڭ اۋرۋى جايلى دا ءارتۇرلى قاۋەسەتتەر كوپ. كەيبىر زەرتتەۋشىلەر ولشەۋسىز دەنە ەڭبەگى مەن جانىنا باتقان اۋىرتپالىقتار ريەۆوليۋسيا كوسەمىن ابدەن السىرەتتى دەيدى. ەندى بىرەۋلەر ونىڭ اۋرۋىنىڭ سەبەبىن باسقا نارسەدەن دەسە، كەيدە ءتىپتى ادەتتەن تىس اۋەستىگىنەن دە كورەدى. قالاي بولعاندا دا، 1922 جىلى كوكتەمدە لەنيندى ارنايى شاقىرىلعان شەتەلدىك دارىگەرلەر ەمدەي باستايدى. لەنيندى تەك زور ەنجارلىق قانا ەمەس، سونىمەن قوسا، جانىنىڭ جاي تاپپاعانى جانە ارتىنان قالمايتىن، ەستە قالعان ەلەستەرى قينايدى. ول نەبارى 52 جاس تا بولعانىمەن، كارى شال كەيپىندە بولعان. لەنيندى ۇرەي باسادى، ءتىپتى ءوزىن-وزى ءولتىرۋدى دە ويلاي باستايدى. ول ستالينگە وزىنە تىعىپ ۋ بەرۋىن وتىنەدى. لەنين ءوزىنىڭ كۇنىنىڭ بىتكەنىن بىلگەن. جان دۇنيەسىندەگى رۋحاني ازاپتى سەزىنگەن. ونىڭ ءومىرىنىڭ سوڭىندا تۇسكەن سۋرەتتەرىنەن ابدەن قينالعان جاندى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ومىرگە سەلقوس قاراعان، جانارى سونگەن ادامدى كورەمىز.
پروفەسسور ليۆەريي دارشكيەۆيچ اۋرۋدى بارىنشا باقىلاپ، وعان ءبىراز كەڭەستەرىن ايتادى. لەنين ودان قايتا-قايتا ءوزىنىڭ ەسى اۋىسىپ كەتپەگەنىن سۇراپ، ۇزاق ۋاقىت دارىگەردىڭ دە جانىن قينايدى. لەنيننىڭ ءومىرى باسقالارعا وسى ۋاقىتتان باستاپ جۇمباق بولدى. ول ءىس جۇزىندە كرەملدەگى جۇمىسقا شىقپادى. بۇل ونىڭ دەنساۋلىعى تۋرالى قاۋەسەتتەردى تۋدىردى. الايدا لەنيننىڭ نۇسقاۋلارى بۇرىنعىسىنشا قاتال بولدى، وزىنە ۇناماعاندارعا قاتىستى قاتىگەز ارەكەتتەرىن توقتاتپادى. ول اۋقاتتىلار مەن ءدىن وكىلدەرىن ونداعان جىلدار بويى ءتىپتى قارسىلاسۋ دەگەندى ويلاۋعا دا باتىلدارى جەتپەيتىندەي ەتۋ ءۇشىن اتۋدى ۇسىندى. ال وپپوزيسيانى مۇلدە جوق قىلۋعا دايىن ەدى. نەمىس دارىگەرلەرىنىڭ قايىرا قاراعانىنان سوڭ جانە دەنەسىنەن وقتى العان وتادان كەيىن دە لەنيننىڭ دەنساۋلىعى تۇزەلمەدى. 1922 جىلى 22 مامىردا لەنين ەسىنەن ايىرىلادى، وڭ جاق دەنەسى قوزعالىسسىز قالادى. ول مۇلدە سويلەمەدى، ويى دا شاتىستى. دارىگەرلەردىڭ دۇرىس دياگنوز قويۋ ارەكەتتەرىنەن ەش ناتيجە شىقپادى. ەمدەلمەيتىن بەلگىسىز اۋرۋى اسقىنعان لەنين 1924 جىلى قاڭتاردا ماسكەۋ تۇبىندەگى ءوز رەزيدەنسياسىندا دارىگەر وسيپوۆ، زايىبى ن.ك.كرۋپسكايا، قارىنداسى ماريا جانە سوندا كەزدەيسوق كەلە قالعان ءوز سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى ن.ءبۋحاريننىڭ كوز الدىندا كوز جۇمدى”، - دەپ جازدى. ال بەلگىلى جۋرناليست تورەعالي تاشەن: “ليەۆ تروسكيي «لەنينگە ۋ بەرگەن ستالين» دەپ جازادى. ءبىراق بۇل شىندىققا جاناسپايدى. دەگەنمەن لەنيننىڭ ازاپتى ومىردەن تەزىرەك قۇتىلۋ ءۇشىن ستاليننەن ۋ سۇراتقانى راس كورىنەدى. مۇنى لەنيننىڭ حاتشى قىزدارىنىڭ ءبىرى 60-شى جىلدارى جازۋشى الەكساندر بەككە ايتىپتى. ءبىراق «حالىقتار كوسەمى» ۋ بەرمەگەن. ەگەر ستالين ۋ بەرسە، وندا ساۋىسقاننان ساق كوسەم كۋاگەرلەردىڭ كوزىن كوپ ۇزاتپاي-اق تۇگەل قۇرتقان بولار ەدى. كىم ءبىلىپتى، بالكىم ونسىز دا ءىرىپ-شىرىپ بارا جاتقان كۇن كوسەمگە بىرەۋ-مىرەۋ ۋ بەرسە، بەرگەن دە شىعار. ال لەنيننىڭ باسىن جۇتقان اۋرۋ نە دەسەك، كەڭەستىك دارىگەرلەر كۇن كوسەمنىڭ ميىن زاقىمداعان مەرەز اۋرۋىنان ولگەنىن تىستەرىنەن شىعارماۋعا انت بەرگەن. قانشا جاسىرعانمەن، يزرايل دارىگەرلەرى كەڭەس وكىمەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىنىڭ مەرەزدەن كوز جۇمعانىنا دالەل-انىقتامانى كسرو تارقاعاننان كەيىن دا جارىققا شىعارۋعا تىيىم سالىنعان مۇراعاتتان تاۋىپ، الەمگە جاريالاپ جىبەردى.
رەسمي انىقتاما بويىنشا، لەنين اتەروسكلەروزدان ولگەن دەپ ەسەپتەلەدى. ءبىراق لەنيندى ەمدەگەن 27 دارىگەردىڭ تەك 8ء-ى عانا كۇن كوسەمنىڭ ءولىمى تۋرالى انىقتامانىڭ استىنا قولدارىن قويعان. قول قويماعانداردىڭ ىشىندە لەنيننىڭ جەكە دارىگەرلەرىنىڭ ەكەۋى بار، - دەيدى ءوز جۋرناليستىك زەرتتەۋىندە.
وسى دەرەكتەردەن ميلليونداعان ادامنىڭ قانىن موينىنا جۇكتەگەن لەنيننىڭ ءومىرىنىڭ سوڭى دا وڭاي بولماعانىن بايقايمىز. ەلەس قۋىپ، ەسى اۋىسۋدىڭ از-اق الدىندا، ميىنا سالماق ءتۇسىپ، دۇنيەدەن كوشىپتى.
4.لەنيننىڭ مۇردەسى نەلىكتەن جەرلەنبەدى؟
كەي دەرەكتەردە لەنين ءوزىن اناسى ماريا ماڭگىلىك تىنىشتىق تاپقان سانكت-پەتەربۋرگتەگى پراۆوسلاۆتىق ۆولكوۆو قورىمىنا جەرلەۋدى وسيەت ەتكەن دەسەدى. ءبىراق جاقىندا الەمگە ايگىلى تەلەجۋرناليست ۆلاديمير پوزنەردىڭ ولگەننەن كەيىن ءوزىنىڭ ءمايىتىن ورتەپ، كۇلىن تۋعان قالاسى ءپاريجدىڭ ۇستىنەن شاشۋدى وسيەت ەتكەنى تۋرالى سۇحباتىن وقىپ، اتەيست ادامعا ولگەننەن كەيىن دەنەسىنە نە بولسا دا ءبارىبىر بولار دەگەن قورىتىندىعا كەلدىم. لەنينگە دە ولگەننەن كەيىنگى ءومىرى ماڭىزدى بولماعان. ويتكەنى، ول جاراتۋشىنىڭ ەمەس، ءوزىنىڭ بولشيەۆيكتىك سەنىمىنىڭ ق ۇلى بولدى. جانە ونىڭ اينالاسىنداعىلار دا سونىڭ جەتەگىندە ەدى. وزدەرى قولدان جاساعان “كۇن-كوسەمدەرىنىڭ” ءولىمى ولارعا دا اۋىر ءتيدى. ودان ماڭگىلىك تۇلعا جاساعىسى كەلدى. جەرلەسە، الەمگە كورسەتىپ وتىرعان ايباتتارىنان ايىرىلىپ قالارداي كورىندى.
لەنيندى اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالۋشىلار وتە كوپ بولدى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ماسكەۋ بيلىگىنە كوڭىل ايتۋشى دەلەگاتتار كەلە باستادى. العاشىندا سولاردىڭ قوشتاسۋ ءراسىمى ءۇشىن سۇيەكتى بىرنەشە اي جەرلەمەي ۇستاپ تۇردى. سول ارالىقتا الەكسەي ششۋسيەۆتىڭ جوباسىمەن قىزىل الاڭدا كوسەمگە ارنالعان ماۆزولەيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ارينە، جانى كەتكەن دەنە بۇزىلماي تۇرا ما؟ باسىندا لەنيننىڭ دەنەسىن مۇزعا قاتىرىپ ۇستاي تۇرماق بولعاندار ول ويلارىنىڭ قاتە ەكەنىن ءتۇسىنىپ، بالزامداۋعا رۇقسات بەردى. بۇل جاۋاپتى ءىس بۇرىن بالزامداۋمەن اينالىسىپ كورمەگەن حيميك بوريس زبارسكيي مەن اناتوم ۆلاديمير ۆوروبيەۆقا تاپسىرىلدى. ىسكە امالسىزدان كىرىسكەن عالىمدار ابدەن بۇزىلا باستاعان دەنەنى ءتورت اي بالزامداپ، ارەڭ ءبىتىرىپتى. ءتىپتى، ماۆزولەي اشىلاتىن كۇندى ۇيقىسىز وتكىزگەن دەسەدى.
مىنە، سودان بەرى لەنيننىڭ بالزامدالعان دەنەسى قىزىل الاڭداعى ماۆزولەيدە جاتىر. تەك سوعىس كەزىندە ماسكەۋگە ءقاۋىپ تونگەنگە ۋاقىتشا تۇمەنگە كوشىرىلىپ، 1945 جىلى قايتا اكەلىندى.
5.ولگەن لەنينگە جاسالعان شابۋىلدار
ءتىرى كەزىن بىلاي قويعاندا، لەنيننىڭ ءولى دەنەسىنە دە اۋىق-اۋىق شابۋىلدار جاسالىن تۇرادى. سوناۋ 1934 جىلى ميتروفان نيكيتين دەگەن بىرەۋ ونىڭ بالزامدالعان دەنەسىن اتپاق بولىپ، ساقشىلاردان وزىنە ءقاۋىپ تونگەنىن بايقاعاندا، ءوزىن-وزى ولتىرەدى. ال قالتاسىنان كوممۋنيستىك پارتياعا قارسىلىق حاتى تابىلىپتى. 1960 جىلى فرۋنزە قالاسىنىڭ (قازىرگى بىشكەك) مينيبايەۆ دەگەن تۇرعىنى دەنە جاتقان شىنىنىڭ ۇستىنە شىعىپ، سەكىرىپ سىندىرىپ، شىنى سىنىقتارى لەنيننىڭ دەنەسىن زاقىمداعان. مينيبايەۆ بۇل ىسكە 11 جىل دايىندالىپ، ماسكەۋگە سول ءۇشىن ارنايى ۇشىپ كەلگەن ەكەن. ال 1967 جىلى كاۋناس قالاسىنان كەلگەن كرىسانوۆ دەگەن كىسى ماۆزولەيگە جارىلعىش زات بايلاپ كىرىپ، كىرەبەرىستە جارىپ، بىرنەشە ادام قازا بولادى. ودان كەيىن دە تالاي لاڭكەستىك وقيعالار تىركەلگەن. لەنيننىڭ ءولى دەنەسىنە شابۋىلدىڭ سوڭعىسى 2015 جىلدىڭ 19 قاڭتارىندا بولىپتى. زيان كەلتىرۋشىلەردىڭ بارلىعىن دا پوليسەيلەر ۇستاپ، جاۋاپقا تارتىپ وتىرعان. ومىردەن وتسە دە، ارتىندا تالاي ىلاڭى قالعان تاريحي تۇلعانىڭ تاعدىرىنىڭ سوڭى وسىنداي...
بۇگىندە كەز كەلگەن ادام ماسكەۋگە بارىپ، ماۆزولەيدەن لەنيننىڭ بالزامدالعان دەنەسىن كورە الادى... ونى جەرلەۋ تۋرالى اڭگىمەنى رەسەي شەنەۋنىكتەرى جىلدا كوتەرگەنمەن، سول كۇيى قالىپ كەلەدى...
اللا تاعالا ولگەننەن كەيىن ادامنىڭ سۇيەكتەرى جان-جاققا شاشىلىپ، ك ۇلى كوككە ۇشىرىلسا دا، جەرلەنبەي قالسا دا، قايتا جيناپ الىپ، تىرىلتەتىنىن، سۇراق-جاۋاپ الاتىنىن ايتادى. اللا الدىنداعى جاۋاپتان ەشكىم قۇتىلمايدى. لەنين دە سولاي...
ال ءبىزدىڭ قازاق ونىڭ ادام قۇساپ جەرلەنبەۋىنىڭ ءوزىن بۇل دۇنيەدەگى اۋىر جازاعا بالاپ “بايعۇستى جەر قابىلداماي قويىپتى” دەپ اڭىزعا قوسىپ ايتىپ ءجۇر...
مارفۋعا شاپيان
