الەمدە تاڭقالارلىق كوركىمەن، وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرىمەن وزگەشەلەنەتىن اسەم قالالار بار ەكەنى بەلگىلى. كەرىسىنشە، بارۋعا تىيىم سالىناتىن، ادام ومىرىنە ءقاۋىپ توندىرەتىن قالالار دا بار. قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى وسىنداي قالالار ءتىزىمىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى.

1. چەرنوبىل. ۋكراينا

بۇگىنگى كۇنى وسى اۋماقتاعى رادياسيادان زارداپ شەككەن ادامدار سانى 5،5 ميلليوننان اسىپ جىعىلعان. 1986 جىلى ورىن العان اپاتتان كەيىن اەس-نىڭ جارىلىسى سالدارىنان قالاعا قاتتى زاقىم كەلگەن.

2. سۋمگايت، ءازىربايجان

سۋمگايت- حيميا ونەركاسىبىنىڭ ورتالىعى رەتىندە تانىمال. بۇگىندە وندا  اۋىر مەتتال، مۇناي قالدىقتارى مەن حيميالىق زاتتاردان زارداپ شەككەن 275 مىڭ ادام تۇرادى. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ بالالارى گەنەتيكالىق اۋىتقۋلارمەن تۋىلادى، كوپشىلىگى جەتىلمەي، سۇيەك اۋرۋلارىنا شالدىعىپ جاتادى.

3. ۆاپي، ءۇندىستان

بۇل قالادا 1000-عا تارتا ءوندىرىس ورىندارى بار. ۆاپي سۋلارىنداعى سىناپتىڭ دەڭگەيى قالىپتى جاعدايدان اسىپ، اۋاسى اۋىر مەتاللعا تولى. وسى جىلى سوزىلمالى اۋرۋلارىمەن اۋىراتىندار سانى 70 مىڭ-نان اسقان.

4. تيانجين، جۇڭگو

تيانجين- قىتايداعى قورعاسىن شىعارۋمەن تانىمال بىردەن-بىر ونەركاسىپ ورنى.   قىتايداعى ەڭ لاستانعان ەلدى-مەكەن. اۋاداعى قورعاسىن مولشەرى قالىپتى جاعدايدان 10 ەسە كوپ.

5. سۋكيندا، ءۇندىستان 

ەڭ ۇلكەن حروم شاحتالارى ورنالاسقان قالالاردىڭ ءبىرى. قالدىقتاردىڭ بارلىعى وزەن، كولدەرگە تاستالىنادى. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ 90% وبىر دەرتىنە شالدىققان.

6. نوريلسك، رەسەي

نوريلسك- رەسەيدەگى ەڭ لاستانعان قالالاردىڭ ءبىرى. اۋىر مەتاللداردى وڭدەيتىن زاۋىتتار ورنالاسقان بۇل قالادا بۇگىندە 134 مىڭ جۇقپالى اۋرۋلارعا شالدىققان ادامدار تۇرادى. 2001 جىلدان باستاپ بۇل قالا شەت ەلدىكتەر مۇلدەم كىرگىزىلمەيدى.

7. لينفىن، جۇڭگو

كومىر شىعاراتىن ءىرى كاسىپورىندار ورنالاسقان بۇل قالادا 200 مىڭنان اسا ادام تۇرادى. كوپشىلىگى وبىر، وكپە اۋررۋلارى مەن برونحيتكە شالدىققان.

8. لا-ورويا، پەرۋ

بۇل قالادا 35 مىڭ ادام تۇرادى. تۇرعىنداردىڭ 95 % -ى اۋىر اۋرۋلارعا شالدىققان. اۋىر مەتاللداردى شىعاراتىن ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ بولۋىمەن قويماي، مۇندا قىشقىل جاۋىن-شاشىن جاۋادى.

9. كابۆە، زامبيا

20 عاسىردىڭ باسىندا بۇل قالادا كوپتەگەن قورعاسىن قورى تابىلدى. سودان بەرى مۇندا اۋىر مەتالل وتە بەلسەندى وندىرىلەدى، اۋاسى لاستانعان. 250 مىڭ جۇقپالى اۋرۋلارعا شالدىققان ادامدار تۇرادى.

10. دزەرجينسك، رەسەي

1930-1998 جىلدارى بۇل قالادا 200 مىڭ توننا حيميالىق قالدىقتار، سونىڭ ىشىندە –نەيتروتوكسين  جەرگە كومىلگەن. لاستانعان سۋدىڭ قاۋىپتىلىك دەڭگەيى قالىپتى جاعدايدان 17 ميلليونعا كوپ. 300 مىڭ تۇرعىنى بار قالادا ورتاشا جاس دەڭگەيى 45 ەكەن. 

دايىنداعان:نازەركە مۇسا