دۇنيەنى دۇربەلەڭگە سالعان، الەم نازارىن اۋدارتقان ۋكراينا مەن تاياۋ شىعىستاعى جاعداي الەم ەلدەرى جانە جەرگىلىكتى تۇرعىندار قانشالىقتى بەيىلدى بولسا دا تىنىشتالار ەمەس. اسىرەسە سيريادان باستاۋ العان «يلام مەملەكەتى» اتىن جامىلعان كۇشتەردىڭ ارەكەتى تۇتاس الەمدى شوشىندىرىپ وتىر. وزدەرىن يسيم اتاعان دجيحادشىلاردىڭ ارەكەتىنەن اقش پرەزيدەنتى دە سەسكەنىپ، ولاردىڭ وڭاي الداۋعا كونە قويمايتىن ءقاۋىپتى كۇش ەكەنىن مويىندادى. شىعىستاعى كورشىلەرى تىنىشتالۋىنا اسا مۇددەلى تۇركيا وسى جاعدايدى رەتتەۋگە ءوز تاراپىنان ايانىپ وتىرعان جوق. وسى رەتتە اتالعان ەلدە وقىپ جاتقان قازاق ستۋدەنتتەرىنىڭ وكىلى، ساياساتتانۋشى امانگەلدى قالىبەكتەن تۇركيانىڭ جاڭا بيلىگىنىڭ ارەكەتتەرى مەن ەلدىڭ كۇردتەر پروتەستىنە قولدانىپ وتىرعان شارالارى تۋرالى ەكسكليۋزيۆتى سۇحبات العان ەدىك.

-تۇركيا سيرياعا شەكارالاس ورنالاسقان مەملەكەت رەتىندە، كورشى ەلدەردىڭ ىشكى تۇراقسىزدىعىنا قانداي كوزقاراس ۇستانىپ وتىر؟

-الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ سيريا ماسەلەسى بويىنشا ءبىر شەشىمگە كەلە الماي، وسى كۇنگە دەيىن ۋاقىت سوزۋى تاياۋ شىعىستاعى سوڭى قالاي بولارى بەلگىسىز ساياسي-اسكەري كيكىلجىڭنىڭ قالىپتاسۋىنا اكەلىپ سوقتى. ناتيجەسىندە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن سيريا جانە يراك تەرريتورياسىندا مىڭداعان بەيبىت تۇرعىنداردىڭ قازا بولىپ، وتىز مىڭنان استام بوسقىنداردىڭ جەر اۋدارۋىنا سەبەپ بولىپ وتىر. سيرياداعى اساد رەجيمىنە قارسى جوسپارلانعان «يسلام مەملەكەتى» تەررورلىق توبىنىڭ قارۋلى جورىقتارىنا ءاۋ باستا كوز جۇمىپ قاراعان بولسا، سوڭعى كۇندەرى دجيحادشىلاردىڭ ارەكەتتەرى تەك باتىس ەلدەرى مەن رەسەيدى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ايماقتاعى ساياسي كۇشتەردى دە الاڭداتىپ وتىرعانى راس. كورشى جاتقان مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا اسكەري الەۋەتى جانە ساياسي بەدەلى جەتكىلىكتى انكارانىڭ بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ۋاقىتتى سوزۋ تاكتيكاسى تەك بوسقىنداردى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ءوز ازاماتتارىن دا مازالاۋدا. ناتو شەڭبەرىندە تۇركيانىڭ باستى اسكەري وداقتاسى بولىپ تابىلاتىن اقش اراسىنداعى كەيبىر سۇراقتارعا شەشىم جولدارىن ءارتۇرلى قاراستىرۋى وسى تۇستا ايقىن بايقالىپ قالدى. ۆاشينگتون جانە باتىس ەۋروپا ەلدەرى يسلام مەملەكەتىنە قارسى كۇرد قارۋلى توپتارىن پايدالانۋدى قولعا السا، انكارا بۇل جوسپارعا ۇلكەن سكەپتيكامەن قارايدى. شەكاراسىنا جاقىن جاتقان ولكەدە وسى ۋاقىتقا دەيىن تۇركيانىڭ رەسمي تۇردە ەڭ باستى جاۋى بولىپ كەلگەن كۇرد جۇمىسشىلار پارتياسىنىڭ قارۋلانۋى بولاشاقتا انكارا ءۇشىن ۇلكەن پروبلەما بولارى ءسوزسىز.

-«يسلام مەملەكەتىنەن» كەلەتىن ءقاۋىپتى انكارا قالاي بولجايدى، ءقاۋىپتىڭ الدىن الۋدا قانداي شارالار قولعا الىپ جاتىر؟

-قازىرشە تۇركيا ۇكىمەتى «يسلام مەملەكەتىنەن» تىكەلەي ءقاۋىپ كورىپ تۇرعان جوق. كەرىسىنشە، ورىن العان جاعداي انكارا ءۇشىن «كۇرد ماسەلەسىن» شەشۋدە ەداۋىر كومەگىن تيگىزۋدە. بىرىنشىدەن: كوبانيدە قۇربان بولعاندار تەك بەيبىت تۇرعىندار دەپ ايتا المايمىز. كەرىسىنشە، كجپ نەمەسە سوعان جاقىن قارۋلى توپتار. ولاردىڭ ادامي شىعىندارى انكارا ءۇشىن وڭ ناتيجە ەكەنى ءسوزسىز. ەكىنشىدەن: شىعىس تۇركياداعى كۇردتەردىڭ اراسىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە ساياسي ۇپاي جيناۋ مۇمكىندىگى. سوڭعى كۇندەرى انكارانىڭ اسكەري ارىپتەستەرىمەن قاتار ءوز ازاماتتارىنىڭ دا ەردوعان باستاعان توپتىڭ ورىن العان جاعدايدا ءبىرشاما بەلسەندى بولۋىن تالاپ ەتۋدە. تۇركيا قالالارىنداعى پروتەستتەردە قازا بولعانداردىڭ سانى قىرىققا جۋىقتاپ قالدى. دەگەنمەن دە، ەردوعان سيرياعا اسكەرىن كىرگىزۋگە اسىعار ەمەس. بۇل تۇسىنىكتى دە. ەلدىمەكەندەردە قارۋلى توپتارمەن سوعىسۋ قانشالىقتى قيىن ەكەنىن تۇرىك ۇكىمەتى جاقسى بىلەدى. اسكەردى كىرگىزگەن جاعدايدا دا، ءتۇبى نەمەن بىتەتىنى بەيمالىم. قازىرشە تۇركيا «يسلام مەملەكەتىنە» قارسى حالىقارالىق كواليسياعا تەك بارلاۋ قىزمەتتەرى جانە لوگيستيكامەن كومەك بەرە الاتىنىن ايتۋدا. ءبىراق تەرروريستتەردى جەڭۋ ءۇشىن تەك ۇشاقتارمەن بومبالاۋ جەتكىلىكسىز، قارۋلى كۇشتەر كىرگىزۋگە مۇقتاج. باستى سۇراق - بۇل كىمنىڭ اسكەرى جانە قاشان بولاتىنىندا.

-تۇراقسىزدىق تاياۋ ارادا قالىپقا كەلمەسە تۇركيا قانداي ارەكەتتەرگە بارۋى مۇمكىن؟

-تۇرىك بيلىگى رەسپۋبليكانىڭ ءجۇز جىلدىعىنا «الەمدەگى دامىعان ەلدەردىڭ وندىعىنا كىرۋ» ۇزاق مەرزىمدىك ستراتەگياسىن قولعا العان. وسى ماقساتتى ىسكە اسىرۋدا ەردوعان باستاعان «اق پارتيانىڭ» قوسقان ۇلەسى مول ەكەنى ءسوزسىز. 2023 جىلى دامىعان تۇركيانى باستايمىز دەپ ماقسات قويعان «اق پارتيانىڭ» جوسپارىنا ەڭ باستى ءقاۋىپ «يسلام مەملەكەتى» بولىپ تۇر. بۇل ورايدا تاياۋ شىعىستا ورىن العان بۇل ماسەلەگە بايلانىستى انكارا ۇزاق ۋاقىت باقىلاۋشى رەتىندە قالا المايدى دەپ جورامالداۋعا بولادى. قايتكەندە دە ورىن العان كيكىلجىڭ تۇركيا ۇكىمەتىنىڭ كۇرد ماسەلەسىن شەشۋ مۇمكىندىگى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار شىعىس تۇركياداعى كۇردتەردىڭ دە انكارا پوزيسياسىنا جاقىنداۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز.

سۇحباتتاسقان: نۇرعالي نۇرتاي