ۆارشاۆا تۇرعىنى يرەنا سەندلەر 1910 جىلى 15 اقپاندا دۇنيەگە كەلگەن. تەك اكەسىنىڭ تاربيەسىن كورىپ وسكەن قىزدىڭ ومىردەن ەڭ باستى تۇيگەنى – مۇقتاج جاندارعا كومەكتەسۋ.

يرەنانىڭ جاسى 7-دە بولعاندا اكەسى سۇزەك اۋرۋىنان كوز جۇمدى. وسە كەلە، ءوزىنىڭ اكە جولىن باسقىسى كەلەتىنىن سەزەدى.

اكەسى دارىگەر بولعاندىقتان، يرەنا قوعامدىق كومەك بولىمىندە مەدبيكە بولىپ قىزمەت اتقاردى، كومەككە ءزارۋ جاندارعا، وتباسىلارعا كومەكتەسىپ ءجۇردى.

ءتىپتى، الەمدە ەۋروپانى انتيسەميتيزم باسقاندا دا، يرەنا ەۋروپالىق وتباسىلاردى قاراۋسىز قالدىرعان جوق.

1939 جىلى پولشانى باسىپ العان سوڭ ناسىلشىلدەر ەۋروپالىق وتباسىلارعا ارنالعان ۆارشاۆالىق گەتتو قۇردى. سول زامانداعى زۇلماتتاردى ەسكە الۋدىڭ ءوزى قيىن. گەتتوداعى ادام توزگىسىز ءومىردى كورگەن يرەنا «ەۆرەيلەرگە كومەك» قاۋىمداستىعىنا كىرۋگە بەل بايلايدى. الايدا جاعداي ۋشىعا تۇسەدى. ءجاسوسپىرىم قىز ناقتى شەشىم قابىلداۋ كەرەكتىگىن تۇسىنەدى.

كوللابوراسيونيستەرمەن قوسا ول ەۆرەي بالالارىنىڭ گەتتودان قاشىپ شىعۋىنا كومەكتەسەدى، ول جاقتا قالسا، ولاردى تەك ءولىم كۇتىپ تۇرعانىن جاقسى ءبىلدى. ءسويتىپ، بالالاردى جەتىمدەر ۇيىنە جىبەردى نەمەسە اسىراپ الۋشىلارعا تاپسىرىپ وتىردى.

ناسىلشىلدەر گەتتونى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاعانىنا قاراماستان، يرەنا بالالاردى سول زۇلماتتان الىپ شىعۋدىڭ ءتۇرلى ايلا-تاسىلدەرىن ويلاستىراتىن. كوبىنە، ولاردى جەدەل جاردەم كولىكتەرىنە جاسىرىپ ءجۇردى. ال قىسىم كۇشەيگەن شاقتا قاپتار مەن قوقىس جاشىكتەرىنە، ءتىپتى تابىتتاردا جاسىرۋىنا تۋرا كەلدى.

بالالاردىڭ ىشىنەن ونىڭ ەسىندە ەرەكشە قالعانى 5 ايلىق ەلزۋنيا ەدى. ول نارەستەنى اعاش قوراپقا سالىپ، كىرپىشتەردىڭ اراسىنا جاسىرىپ قويعان. ءسابيدىڭ اتا-اناسىنان قالعان جالعىز ەستەلىك ونىڭ جورگەگىنە تىعىپ قويعان كۇمىس قاسىق بولدى.

يرەنا 2500 بالانى ولىمنەن امان الىپ قالدى. بالالاردىڭ قايدا جاسىرىنعانى جازىلعان اقپاراتتى كورشى باقشاعا قاڭىلتىر قۇتىعا جاسىرىپ قويعان.

ونىڭ جوسپارى ءساتتى ورىندالىپ جۇرگەن. الايدا كۇندەردىڭ بىرىندە نەمىستەرگە ءبارى ايان بولادى. ولار يرەنانى تۇرمەگە قاماپ، ازاپتايدى. قانشالىقتى قينالعانىنا قاراماستان، ايەل ادام بالالاردىڭ قايدا جاسىرىنعانى جايىندا جاق اشپايدى. اقىر سوڭىندا ناسىلشىلدەر ونى ءولىم جازاسىنا كەسۋدى شەشەدى. الايدا تاعدىر قىزعا وڭ كوزىمەن قارايدى. مەيىرىمدى جاندار يرەنانى قاراۋىلداپ جۇرگەن سولداتتارعا اقشا ۇسىنىپ، ايەلدىڭ قاشۋىنا جاردەمدەسەدى. ءسويتىپ، يرەنا ءوز ەسىمىن اۋىستىرىپ، ادامدارعا كومەكتەسۋىن جالعاستىرا بەرەدى.

تۇرمىسقا شىقتى، ءۇش بالانىڭ اناسى اتاندى، باقىتتى عۇمىر كەشتى. «مەن ادامدارعا ونىڭ ناسىلىنە دە، دىنىنە دە قاراماستان كومەكتەسۋ كەرەك دەگەن ويمەن تاربيەلەندىم»، - دەيدى يرەنا. وسى نيەتى ءۇشىن دە ول جولىندا كەزدەسكەن بارلىق قيىندىقتاردى جەڭىپ وتىردى.

2007 جىلى يرەناعا نوبەل سىيلىعى ۇسىنىلدى، ال 98 جاسىندا ومىردەن وزدى. ول شىندىق ءۇشىن، ادىلدىك ءۇشىن كۇرەستى، ونىڭ الەم تاريحىنا ەنگىزگەن ەڭبەگى قاشان دا باعالانادى.

شولۋشى: گۇلىم جاقان