ساياسات سەركەلەرى ءبىرىنىڭ قاۋىمداستىققا باسشىلىققا سايلانۋى قۇرىلتايعا دەگەن كوزقاراستىڭ وزگەرگەنىنىڭ بەلگىسى. بۇل قۇرىلتايدىڭ ساياسي ساحناداعى ورنىن وزگەرتە مە؟
دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ V قۇرىلتايى 22-25 ماۋسىم ارالىعىندا استانادا دۇرىلدەپ ءوتتى. 39 ەلدەن 350-دەن استام ۋاكىل جانە ەلىمىزدەگى تانىمال ساياسي تۇلعالار، زيالى قاۋىم وكىلدەرى، ۇكىمەت مۇشەلەرى قاتىستى دەپ جازادى informburo.kz. جالپى 800-دەن استام ءدۇيىم قازاقتىڭ بەتكە ۇستارلارى بۇگىنى مەن ەرتەڭى تۋرالى وي ءبولىستى.
بۇل قۇرىلتاي بۇرىنعىدان وزگەرەك
ولاي دەۋگە نەگىز بار. ەڭ الدىمەن قۇرىلتايعا بارلىق ۇكىمەت مۇشەلەرى قاتىستى. مينيسترلەر مەن قاتار قالا اكىمدەرى دە بولدى. بۇدان بۇرىنعى 4 جيىندا دا بۇنداي دەڭگەي بولماعان.
ەكىنشىدەن، ەلباسى جۇرتتى مازالاپ جۇرگەن وزەكتى ماسەلەلەردى جانە ۇسىنىستاردى ناق ۋاقىتىندا شەشۋگە تاپسىرما بەردى.
ءۇشىنشى، "وتانداستار" قورىن قۇرۋ جانە ونى قورلاندىرۋ ماسەلەسى دايەكتەلدى.
تورتىنشىدەن، "قىتايداعى قانداستارعا جاسالىپ جاتقان قيانات" تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى.
بەسىنشىدەن، 13 جىل قوزعالماعان قاۋىمداستىق ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تالعات ماماشيەۆ ورنىن بوساتتى. ەندى وعان زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆ جايعاسادى.
سەنارييدەن اۋىتقي سويلەگەن كىم؟
ارينە، مۇنداي تورقالى توي مۇددەلى توپتاردىڭ "سەناريى" بويىنشا جۇرەتىنىنە ءوزىمىز دە، كوزىمىز دە ۇيرەنىپ قالعان. ال بۇل جولعى قۇرىلتايدا سەنارييدە جوق تۇلعانىڭ ءسوزى كۇللى الەمدى شارلاپ كەتتى.
جيىن بارىسىندا ەلباسى قوناقتارداىڭ پىكىرىن سۇراعان بولاتىن. ءدال وسى ساتتە گەرمانيادان كەلگەن دەلاگات ءسوز سۇرادى.
قاۋىمداستىق ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تالعات ماماشيەۆ "بولمايدى" دەپ يشارات بەرسە دە، ەلەمەگەن ول ميكروفون الدىنا ءبىراق شىقتى.
بۇل ازامات – 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى جاريالانعان كەزدە ونى ءبىرىنشى بولىپ كۇللى الەم جۇرتشىلىعىنا جەتكىزگەن جانە ەلباسىدان شەتەلدە العاش قازاقشا سۇحبات العان "ازاتتىق" راديوسىنىڭ سول كەزدەگى ءتىلشىسى، قوعام قايراتكەرى ءومىرحان التىن مىرزا بولاتىن.
1987 جىلعى نازاربايەۆتىڭ ەسىمناماسى (ۆيزيتكاسى)
ءومىرحان اعامىز ءسوزدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ وزىنە بەرگەن ەسىمناماسى جايلى ايتۋدان باستادى.
1987 جىلدىڭ ساۋىرىندە اۆستريانىڭ استاناسى – ۆەنا قالاسىنىڭ ماڭىنداعى ءبىر شاعىن قالادا ءداستۇرلى مادەنيەت فەستيۆالى وتەدى. فەستيۆالعا سول جىلى كسرو قۇرامىنداعى قازاقستان شاقىرىلىپتى. دەلەگاسيانى ۇكىمەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ باستاپ بارعان ەكەن.
"شىركىن، قازاقشا كيىنگەن جىگىتتەر قانداي ادەمى، قىزدار قانداي سۇلۋ؟! تىلدەسكىمىز كەلىپ، ءولىپ بارامىز. ال ولار تىم سالقىن. ءبىر كەزدە قازاقستاندىق دەلەگاسيا اۆتوبۋسقا ءمىنىپ، الگى اۋدانعا قاراي تارتتى. سوڭىنان ەردىك. "مىنا ءومىرحان، قىزىرحان دەگەندەر وتانىن ساتقان وپاسىزداردىڭ بالالارى. كوردىڭدەر مە، بۇلار – كاپيتاليستەر، جەكە كولىك ءمىنىپ العان، باتىستىڭ شپيوندارى، جولاماڭدار!" – دەپ قازاقتاردىڭ دەلەگاسياسىن باسقارىپ جۇرگەندەر ءبىزدى قۋدى.
ءبىر كەزدە نۇرسۇلتان نازاربايەۆ كەلدى. ءبىزدءىڭ تۇسىمىزدان ءوتىپ بارادى. نار تاۋەكەل! داۋىسىمدى قاتتى شىعارىپ: – اسسالاۋماعالەيكۇم، اعا! – دەدىم. نۇرەكەڭ كىلت توقتادى. سودان سوڭ: – ۋاعالەيكۇماسسالام، – دەدى دە، كوزىمەن داۋىس يەسىن ىزدەي باستادى.
ءبىز دە توپتان سۋىرىلىپ شىعىپ، ىڭعايلانا تۇستىك. سوزعان قولىمىزدى ىقىلاستانا قىسىپ، قاي جەردەن كەلگەنىمىزدى سۇرادى. ەكەۋمىز ەكى جاقتان دابىرلاپ، ءمان-جايىمىزدى ايتىپ جاتىرمىز.
نۇرەكەڭ دەرەۋ بىرەۋدى شاقىرتىپ الدى دا: «مىنا ءومىرحان مەن قىزىرحان كەتكەنشە بىزبەن بىرگە ءجۇرءسىن»، دەپ تاپسىرما بەردى. سودان سوڭ: – جىگىتتەر، سەندەردىڭ ءوز ەلدەرىڭ بار ەكەنىن ۇمىتپاڭدار! قازاقستانعا كەلىپ جاتساڭدار، تۋرا ماعان كەلىڭدەر! – دەپ «ۆيزيتكاسىن» بەردى. مىنە، سول «ۆيزيتكا».
ءومىرحان اعا ەسىمنامانى ءاميانىنان الىپ كورسەتتى دە سول كەڭەس وداعى كەزىندە دە قانداستارىن قولداپ-قورعاپ جۇرگەن ەلباسىعا ەۋروپا قازاقتارى اتىنان راحمەتىن ايتتى.
«قىتايدا قازاقتارعا قيانات جاسالىپ جاتىر»
بۇل جاعداي ءومىرحان اعانىڭ اۋزىمەن 39 ەلدىڭ وكىلدەرى، ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن اكىمدەردىڭ جانە ساياساتكەرلەر مەن زيالى قاۋىم الدىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆقا جەتتى.
"قانى قازاق دەپ قايناعان سىزگە ءبىر ماسەلەنى ايتقىم كەلىپ وتىر.
ءقادىرلى اعايىن، وسىندا وتىرعاندار مەن سىرتتان كەلگەندەردىڭ كوبىسى ءوزىنىڭ بايىرعى اتامەكەنىندە، اتا قونىسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. سول اتا قونىسىندا – التايدا، ۇرىمشىدە، قۇلجادا، جالپى جۇڭگو ەلىنىڭ تەرريتورياسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان اعايىندارىمىز سوڭعى ۋاقىتتاردا اسا قيىن جاعدايدى باسىنان كەشىپ كەلەدى.
جۇڭگو ۇكىمەتى ءوزىنىڭ نەگىزگى زاڭىنا ءارى حالىقارالىق زاڭدارعا، حالىقارالىق ادام قۇقىقتارىنا قايشى اعايىندارىمىزدىڭ قۇقىقتارىن تاپتاۋدا. ولار باستارىنان قيىن-قىستاۋ كەزەڭدى وتكىزىپ جاتىر. ونداعى اعايىندارىمىز شىرىلداپ جاتىر.
مەنىڭ ايتارىم، وسىنداي كيەلى جيىندا انا جاقتاعى شىرىلداپ جاتقان اعايىنداردى ەسكە الىپ قويساق. سىزدەرگە ايتارىم وسى ەدى. جۇڭگو ءوز قىتايلارىنا قانداي زاڭ-ساياسات قولدانسا، قازاقتارعا دا سونى قولدانۋ كەرەك. جۇڭگو ەلىنەن ءبىز كوپ نارسە سۇرامايمىز، – دەپ ءومىرحان التىن ءسوزىن اياقتادى.
ەلباسى بۇل تۋرالى بىلمەيدى ەكەن
ەلباسى بۇل جاعدايدان حابارسىز ەكەنىن ايتتى. "بۇگىن قىتايمەن قازاق ەلىنىڭ قارىم-قاتىناسى وتە جاقىن. ۇلكەن تۇسىنىستىكتە. ول جەردەگى سينسزياندا بولعان نەشە ءتۇرلى جاعدايلار بار. تەرروريزم دە، سەپاراتيزم دە بار. ءبىراق تا قازاقتارعا جاسالىپ جاتىر دەگەن قيانات مەنىڭ قۇلاعىما كەلگەن جوق. بار بولسا، ەلشىلىك ارقىلى ءبىلىپ، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ارقىلى وعان ءبىز ءتيىستى كوڭىل اۋداراتىن بولامىز"، – دەدى ەلباسى.
قازاق ەلى باسشىسىنىڭ شەت ەلدەگى العاشقى سۇحباتى تۋرالى
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ داۆوس فورۋمىنا بارادى.
ول تۋرالى ءومىرحان اعا بىلاي ەسكە الدى:
"1992 جىل. بىزدە سول كەزدە كسرو-دان تاراعان مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى "ازاتتىق" راديوسىنا سۇحبات بەرمەيءدى دەگەن تۇسىنىك بولدى. الايدا، مەنىڭ قازاق ەلىنىڭ باسشىسىمەن قالايدا كەزدەسىپ، اڭگىمەلەسكىم كەلدى.
جۇمىستان سۇرانىپ، جەكە كولىگىممەن فورۋمعا جەتتىم. بىردەن قازاقستان پرەزيدەنتى توقتاعان قوناق ۇيگە كەلىپ، ەسىك الدىنان كۇتتىم. ءبىر كەزدە كولىك كەلىپ توقتاپ، ىشىنەن نۇرەكەڭ ءتۇسىپ، قوناقۇيگە قاراي بەتتەدى. قاسىندا بىرنەشە ادام بار. تاعى دا داۋسىمدى سوزىپ:
– اسسالاۋماعالەيكۇم، اعا! – دەدىم.
پرەزيدەنت جالت قاراپ: – ءاۋ، ءومىرحان، سەن قايدان ءجۇرسىڭ؟ – دەگەنى. ۇمىتپاپتى.
مەن «ازاتتىقتا» جۇمىس ىستەيتىنىمدى، راديودا جوعارىداعىداي پىكىر بار ەكەنىن ايتتىم. سۇحبات العىم كەلەتىنىن دە جاسىرمادىم.
– وۋ، وندا تۇرعان نە بار؟ كەل، مىنا ورىندىققا وتىرايىق. ال سۇراعىڭدى قويا بەر، – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
شەشەن سويلەيدى ەكەن. كەز كەلگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەدى. اڭگىمەلەسىپ بولعان سوڭ تاعى دا ەۋروپاداعى قازاقتاردىڭ جايىن تاپتىشتەپ سۇرادى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ اڭگىمەسىنەن كەيىن، ءتىپتى، ارقالانىپ كەتتىم. ەندى تۇركيانىڭ پرەزيدەنتىنەن دە سۇحبات العىم كەلدى. سۇلەيمەن دەميرەل ورنالاسقان قوناق ۇيگە جەتىپ بارسام، كىرگىزبەيدى. قۋلىققا باستىم: «قازاقستاننان كەلگەن ءجۋرناليسپىن. مەنى نۇرسۇلتان نازارباي جىبەردى»، – دەدىم.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اتىن ەستىگەسىن كۇبىر-سىبىر كوبەيىپ، دەرەۋ ماعان ءىلتيپات كورسەتىلە باستادى. ءبىر كەزدە سۇلەيمەن دەميرەلدىڭ الدىنا الىپ كەلدى. ول كىسىمەن تۇرىكشە امانداستىم.
تۇركيادا وسكەن قازاق ەكەنىمدى، الدىنا جەتۋ ءۇشىن ازداپ قۋلىق جاساعانىمدى ايتتىم. ول كىسى جىميىپ، سۇحبات بەرۋگە كەلىستى. مىنە، وسىلايشا ءبىر كۇندە ەكى پرەزيدەنتتەن سۇحبات الدىم. جۇمىستا اجەپءتاۋىر اڭگىمە بولىپ، قازاق رەداكسياسىنىڭ جالى ءبىر كوتەرىلىپ قالدى".
گيمالايدان جاياۋ اسقان قازاق – ۇشاقپەن ەلگە ورالعان
قازاقستانعا "قارجورعا اتا"، "ءبيشى اتا " دەگەن اتپەن تانىمال ارىستان قاجى شادەت ۇلى1937 جىلى قىتايدىڭ باركول اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. اتاقتى زۋقا باتىردىڭ نەمەرەسى.
1929 جىلى التايدا زۋقا باتىردىڭ باسى الىنىپ، 13 كۇن سارىسۇمبە قالاسىنداعى قاراكوپىرگە ءىلىنىپ تۇردى. قاتتى كۇيزەلگەن حالىق باتىردىڭ باسىن قايتارىپ الىپ، جەرلەگەننەن كەيىن جاڭا جول ىزدەي باستاعان بولاتىن.
زۋقا باتىردىڭ قالعان ەلىن باستاعان ءسولتانشارىپ زۋقا ۇلى التايدان باركولگە، ودان شيڭحاي، گانسۋ ولكەلەرىن باسىپ، گيمالاي ارقىلى كاشەميرگە اۋىپتى.
سول جىلدارى دۇنگەندەردىڭ "يسلام مەملەكەتىن" قۇرۋ سوعىسىمەن بىرگە التايدا گومينداندارعا قارسى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەردىڭ شىعۋى جانە شىعىس تۇركىستەن رەسپۋبليكاسىنىڭ كەڭەس وداعى مەن جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ ىمىراشىلدىعىنان قۇلاۋى – ەلگە اۋىر تيگەنى بەلگىلى
جاۋگەرشىلىك پەن ارى-بەرگى بوسقان كوش ارىستاندى ەرتە ەسەيتىپتى. ەس بىلە مال قايىرىپ، جىلقى باققان. ەلگەزەكتىگىنىڭ ارقاسىندا ەلگە "پىسىق بالا" بولىپ تانىلىپتى. 1950 جىلى ەل باركولدەن اۋىپ، الدىڭعى كوشكەن ەلدىڭ سوڭىنان 1951 جىلى كاشەميرگە جەتتى.
جەرشىل جاس بالانى اۋىل ادامدارى قوي ايداۋعا شىعارىپتى. ونسىزدا ارقاسى شىعىپ ارىقتاعان اتتىڭ قىر سۇيەگى مەن كەشكە دەيىن ەڭكەڭدەگەن تۇيەدەن جالىققان بالا كوبىنەسە جاياۋ جۇرگەندى ۇناتادى ەكەن. وسىلايشا جاياۋ-جالپىلاپ گيمالاي اسىپ، كاشەميرگە دە امان جەتىپتى.
اعامىز كەيىن تۇركيا ارقىلى گەرمانياعا بارىپ قونىستاندى. 1995 جىلى تىكەلەي شاقىرتۋمەن اتاجۇرقا ورالعان. ارينە، جاياۋ ەمەس، ۇشاقپەن.
بۇگىندە الماتى قالاسىندا ءوزى باس بوپ سالدىرعان زۋقا باتىر اتىنداعى مەشىت-مەدىرەسەنىڭ ءىسىن جۇرگىزىپ، ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋدە.
قاراجورعا ءبيى ارقىلى دا ەلىمىزگە تانىمال تۇلعا جاياۋ ءجۇرىس پەن سول ءبيدىڭ كەرەمەتى بولار 80-نەن اسسا دا ءالى سەرگەك، تىڭ.
كيەلى استاياق تا اتاجۇرتقا امان-ەسەن ورالدى
ارىستان قاجى:
– ءبىزدىڭ بوسقان ەلدە سوعىستىڭ سالدارىنان شىعىن كوپ بولدى. تىپتەن كەيدە اتىس-شابىس پەن قۇمدى بوران قاتار كەلگەندە كوشىمىز جۇكتى تۇيەلەرىمەن قوسا جوعالىپ كەتە بەرەتىن. ءبىزدىڭ وسى زايساننان باستالعان كوشىمىز ساۋىر – التاي – باركول ارقىلى گانسۋ، شيڭحاي ولكەلەرىن باسىپ تيبەتكە اسقاندا، ءتىپتى كاشەمير، پاكىستان، تۇركيا ارقىلى اتاجۇرتىمىز – قازاقستانعا ورالعاندا دا جوعالماعان جالعىز زاتىمىز بولدى. ول – وسى كيەلى اساتاياق ەدى.
بىردە قۋعىنعا ۇشىراعان ەل قۇمدى بوران استىندا قالدى. سول كۇنى استاياق تا تۇيەگە ارتىلعان جۇكپەن بىرگە جوعالىپ كەتتى. ونسىزدا تاياقتى ىرىمدايتىن تۋىستارىمىز قاتتى ۋايىمداپتى. ويتكەنى، تىپتەن ەكىقابات ايەلدەر بوسانا الماي قينالعاندا الدىرىپ، باسىنا ءىلىپ قوياتىن بولعان. ۇشىقتاۋعا، دەم سالۋعا پايدالانادى ەكەن.
ەكى كۇننەن كەيىن، كەلەسى ءبىر كوشىپ كەلىپ قونعان جەردە، الگى جوعالعان تۇيە جۇگىمەن پايدا بولادى. ءبىر قىزىعى تۇيەلەر بۇل جەرگە ەشقاشان كەلىپ كورمەگەن ەكەن. اعا-جەڭگەلەرىمىز قۋانىپ كەتتى"، – دەپ ەسكە الدى.
اساتاياق زۋقا باتىردىڭ اكەسى، ءسابيت داموللادان قالعان. ول كىسى 9 جاسىنان باستاپ 16 جىل ۋفادا وقىعان. مۇنداعى مەدىرەسە حازىرەتى ۋالدەن: "جەتى اۋليەنىڭ قولىنان ءوتتى، ەندى ساعان كەزەك كەلدى" – دەپ اساتاياقتى بەرىپتى ءارى ءوزىنىڭ نەمەرەلەس قىزى ءپاتيما انامىزدى نەكەلەپ قوسىپتى.
زۋقا باتىردىڭ قاراشاڭىراعى ساۋات قاجىنىڭ ۇيىندە، ءسانياحان اجەمىزدىڭ قولىندا، ىستامبۇلدا ساقتالعان اساتاياق ءقازىر ەلىمىزدە، قارۋلى كۇشتەردىڭ اسكەري-تاريحي مۋزەيىندە تۇر.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، زۋقا باتىر 1866 جىلى زايساندا تۋىلىپ، 1882 جىلى ساۋىرعا اۋعان. ۇلتقا، ۇلىسقا بولمەگەن باتىر 1929 جىلى قاستاندىققا ۇشىراپ، شەيىت بولدى. 2016 جىلى باتىردىڭ 150 جىلدىعى 12 ەلدە اتالىپ ءوتتى. اتامىز تۋرالى وننان استام كىتاپ، 2 قۇجاتتى ءفيلىم شىقتى.
تيبەتتە قالعان مايىتتەر
گيمالاي اسقان قازاقتىڭ ءبىرى – ءابدىراحمان جالەل ۇلى. 1938 جىلى قىتايدا باركولدە دۇنيەگە كەلگەن اتامىز بۇگىندە گەرمانيانىڭ كەلن قالاسىندا تۇرادى.
اتامىز دا سول قاندى بالاق سوعىس پەن قيىن-قىستاۋ كوش كەزىندەگى تاۋقىمەتتى كوزى جاساۋراي ەسكە الادى.
– كوش بويى شەشەمىز قاتتى اۋىردى. ىس (بيىك تاۋعا كوتەرىلگەن سايىن اۋا جەتپەي اۋرۋ) ءتيىپ اۋىرعان ادامنىڭ دەنەسى تەسىلىپ، ىرىڭدەپ، اعادى ەكەن. ءبىز شەشەمىزدى 3 ايدىڭ ۇستىندە كوتەرىپ، كوشىپ وتىردىق.
"تاستاپ كەتىڭدەر، جۇك بولمايىن، سەندەرگە ريزامىن" دەپ جالىنعانىنا دا قارامادىق. كوتەرىپ دارەتتەندىرىپ، اۋزىنا سۋىن تامىزدىق. كوشىپ كەلە جاتقاندا، تيبەتتىڭ ءبىر تاۋىنىڭ اراسىندا قايتىس بولدى.
سول جەردە ءقابىر قازىپ، جەرلەدىك. قارتتارىمىز ءقابىردىڭ ءۇستىن جايمالاپ، جەرمەن بىردەي ەتىپ تەگىستەتتى. ونان سوڭ سول ورىنعا وت جاقتىق. سولاي ىستەگەندە ايۋلار مەن قورقاۋ قاسقىرلار ءمايىتتى الىپ جەمەيدى ەكەن. سولاي دا سولاي قازاقتىڭ سۇيەگى شاشىلماعان جەر جوق شىعار.
سول اۋعان ەلدىڭ تۇقىمى مىنە ەندى تاۋەلسىز اتامەكەنىندە وتىر. بىزگە وسىدان باسقا باقىت جوق شىعار" – دەپ كوزىن جاسىن ءسۇرتتى ابىز قارتىمىز.
"نەمەرەم: «ولسەم قازاقستانعا اپارىپ جەرلەڭدەر" – دەدى
ءابدىراحمان اتامىزدىڭ ەكى بالاسىنان تاراعان 10 نەمەرەسى دە گەرمانيادا تۇرادى. تىلدەرى قازاق شالىس بولىپ، نەمىسشە شىعىپتى. ول ءۇشىن اتامىز ءوزى دە الاڭداۋىن جاسىرا المادى.
– ءبىر كۇنى ءبىر نەمەرەمىز نەمىس تەلەارناسىنان قازاقستان تۋرالى حاباردى كورىپ، اكەسىنە كەلىپ: "اكە ءبىزدىڭ وتانىمىز بار ەكەن عوي قازاقستان دەگەن. مەنى ولگەندە سوندا اپارىپ جەرلەۋدى وسيەت ەتەمىن" – دەپتى.
سوسىن اكەسى دە ويلانىپ قالدى. قۇداي بۇيىرتسا، بالاسىنا اكەلىپ قازاقستاندى كورسەتەمىن دەپ ۋادە بەرىپتى.
مىنە، كىشكەنتاي ءسابيدىڭ جۇرەگىن جاۋلاعان وتاندا جۇرگەن بىزدە ارمان جوق دەپ ويلايمىن. تورعايداي توزىپ، ارقا ەتى ارشا، بورباي ەتى بورشا بوپ كەشەگى بوسقىن، قىرىلعان ەل ەندى مىنە تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاتتى قۇشاعىندا تەربەلۋدە، – دەيدى اتامىز.
تاۋەلسىزدىكتىڭ ءقادىرىن بىلەتىن اسىل اتالارىمىزدىڭ سوزدەرى ءبىزدى دە قاتتى تەبىرەنتتى.
ءبىر ەلدەگى ەكى ءتۇرلى اۆتونوميا نەمەسە قاراجورعا بيلەيتىن قىتايلار
قىتايدىڭ "اۆتونوميا تۋرالى زاڭى" جەرگىلىكتى جەردىڭ جاعدايىنا قاراي وزگەرىپ تۇراتىن ءتارىزدى. ولاي دەيتىنىمىز باتىسىنداعى شينجاڭ ولكەسىندەگى حالىققا قاراتا جۇرگىزگەن اۆتونوميا ساياساتى تىم قاتالدانىپ كەتتى. تىپتەن ءتىل مەن ءدىندى دە شەكتەۋگە بارىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ال سوناۋ ىشكى قىتايدىڭ گانسۋ ولكەسىنە قارايتىن ءبىر وتاۋ – گيمالاي اسىپ كوشكەن ەلدىڭ جۇرناعى اقساي قازاق اۆتونوميالىق اۋدانىندا زاڭ دا ساياسات تا بولەك ەكەن.
بار-جوعى 10 مىڭ جان تۇراتىن اۋداندا 4 مىڭ قازاق بار. 4 مىڭى قىتايلار، قالعاندارى مۇڭعۇل، تيبەت، سارى ۇيعىر، دۇنگەندەر ەكەن.
اۋدان ورتالىعى قازاقى ۇلگىدە سالىنعان. تىپتەن، 2014 جىلى قازاق كۇرەسىنەن الەم چەمپيوناتىن وتكىزىپتى. قازاق ءتىلى مەكتەپتە ارناۋلى باعدارلامامەن ۇيرەتىلەدى.
بۇل تۋرالى قۇرىلتاي قوناعى، اقساي اۋدانىنىڭ قازاق مۇراجايىنىڭ باستىعى قابىلبەك قاجىكەي ايتىپ بەردى.
"ءبىزدىڭ اۋداندا ءار كۇنى تاڭەرتەڭگى ساباق ارالىق گيمناستيكادا تەك عانا قاراجورعا بيلەنەدى. جۇڭگو مەكتەپتەرىندە دە سولاي. مەرەكەلەردە قازاقتارمەن قاتار قىتايلار دا قازاقى ۇلگىدەگى كيىمدەردى كيەدى".
مىنە، بۇل ىشكى قىتايداعى از ساندى ۇلتتار ءۇشىن اتقارىلىپ وتىرعان اۆتونوميا ساياساتى. وكىنىشكە وراي، بۇنداي جەڭىلدىكتەر مەن ۇكىمەتتىك قولداۋ شينجاڭ ولكەسىندە باسقاشا باعىت الۋدا. سول ءۇشىن ۇلتتار ارا كىربەڭدىك تۋىپ، ەندى ەكى ەلدىڭ ديپلوماتياسىنا دا اسەر ەتىپ جاتىر.
قۇرىلتاي قول جەتكىزگەن سۇبەلى شەشىم
اۋىت مۇقيبەك، اقىن، قوعام قايراتكەرى: "ەڭ باستىسى، سوتتىلىق تۋرالى انىقتاما. شەتتەن كەلگەن اعايىننىڭ زەينەتاقى، ەڭبەك ءوتىلى ماسەلەسى شەشىلەتىن بولدى. ودان دا ماڭىزدىسى، "وتانداستار" دەگەن قور قۇرۋدى تاپسىردى.
سونداي-اق، قاۋىمداستىق ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ، ىسكەر تۇلعا، قايراتكەر ازاماتتىڭ – زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆتىڭ سايلانۋى ەندىگى جەردە قازاق كوشىنىڭ ەكىنشى "التىن ءداۋىرى" باستالاتىنىنان دەرەك بەرەدى!"
قانداستاردى ورنالاستىرۋ وڭتايلانادى
24 ماۋسىم كۇنى ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاق دياسپوراسىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى، ەتنيكالىق كوشى-قون جايى مەن بەيىمدەلۋدەگى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاعان دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە وتكەن جينالىسقا قۇرىلتاي قوناقتارى قاتىسقان بولاتىن.
جينالىستا قانداستارعا ۆيزا بەرۋ ءتارتىبى تىپتەن جەڭىلدەتىلگەنى اتالدى. سونىمەن بىرگە پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا "وڭتۇستىكتىڭ حالقىن سولتۇستىككە كوشىرۋ" باعدارلاماسىنا شەتەلدەن ورالعان قانداستاردى دا قوسۋعا قاتىستى جاڭا وزگەرىستەر ەنەتىنى بەلگىلى بولدى. تاعى ءبىر اتاپ وتەرلىگى، كوشىپ كەلەتىندەردى ەلشىلىك ارقىلى تىركەپ، كەلگەن سوڭ بىردەن قۇجاتتاندىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلادى. بۇل – پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى.
بۇعان قوسا، پرەزيدەنت ەلىمىزدەگى قازاق ۇلتى ۇلەسىنىڭ 70 پايىزدان اسقانىن قۋانا ايتتى. قازاقتىڭ ۇلتتىق ماسەلەسىن شەشۋدى جانە قور جۇمىسى مەن قاۋىمداستىقتى استانا كوشىرۋ جۇمىسىن قاداعالاپ تاپسىردى. قازاق ماسەلەسىنىڭ – مەملەكەتتىك ساياساتتان بولە قاراۋعا بولمايتىنىن دا ەسكەرتتى. مىنە، بۇل – قاۋىمداستىقتىڭ جاڭا ساياسي كۇشكە اينالۋ پروسەسىنىڭ باستالۋى عانا.
بەيسەن احمەت ۇلى
