قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تىلدەردى دامىتۋ جانە قوعامدىق-ساياسي جۇمىس كوميتەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس قوستاناي وبلىسىندا "قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە" اتتى   مەملەكەتتىك ءتىلدى ورىس ءتىلدى ازاماتتارعا ناسيحاتتاۋعا ارنالعان  شاراسىن ءوز جۇمىسىن باستادى، دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى تىلدەردى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

«التىن كۇننەن باعاسىز ءبىر بەلگى بوپ،

نۇرلى جۇلدىز بابام ءتىلى سەن قالدىڭ» - دەپ داۋىلپاز اقىن م.جۇمابايەۆ جىرلاعانداي، قازاق ءتىلى-اتا-بابامىزدىڭ ۇرپاعىنا اماناتتاعان اسىلى، حالقىمىزدىڭ نەبىر جاۋحار مۇرالارىن قالىپتاستىرۋشى، ادەبيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى ساقتاپ قالۋشى ءارى بولاشاققا جول سىلتەيتىن قۇندى جادىگەرىمىز بولعاندىقتان شارانىڭ نەگىزگى ماقساتى دا – ءورىستىلدى ازاماتتار اراسىندا قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى مارتەبەسى اسقاقتاتۋ، قازاقستاندا تۇراتىن ەتنوستاردىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىنىڭ كەپىلى ەكەنىن ۇعىندىرۋ. سونىمەن قاتار قوعامدىق ورىنداردا، جاس ۇرپاق تاربيەسىندە، پاتريوتتىق تۇرعىدا، ءعىلىم-بىلىم،  تەحنولوگيا سالاسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ اتقارار ءرولىن ايشىقتاۋ. سونداي-اق شارا بارىسىندا قازاق ءتىلىن لاتىن قارپىنە كوشىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى، يدەولوگيالىق تۇرعىدان ەسكىرگەن ەلدى مەكەندەر مەن جەر-سۋ،  كوشەلەردىڭ   تاريحي اتاۋىن قايتارۋ تۋراسىندا اڭگىمە قوزعالىپ، پىكىرلەر ورتاعا تاستالدى.

ەلباسى ن.ءا.نازاربايەۆ «ءبىز بارشا قازاقستاندىقتاردى بىرىكتىرۋدىڭ باستى فاكتورى بولىپ تابىلاتىن قازاق ءتىلىنىڭ ودان ءارى دامۋى ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى سالۋىمىز كەرەك. سونىمەن بىرگە ەلىمىزدى تۇراتىن بارلىق حالىقتاردىڭ وكىلدەرى انا تىلدەرىندە ەركىن سويلەي، وقي الۋىنا، ونى دامىتۋعا قولايلى جاعداي تۋدىرۋ قاجەت» دەپ اتاپ وتكەندەي، مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا قوستاناي ءوڭىرىنىڭ تاڭدالۋىنىڭ دا وزىندىك سىرى بار.

حالىقتىڭ ورنالاسۋ تىعىزدىعىنا بايلانىستى الىپ قارايتىن بولساق، وزگە ايماقتارعا قاراعاندا قوستاناي وبلىسىندا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ سانى باسىمداۋ. قازىرگى تاڭدا بۇل وڭىردە جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ياعني قازاقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 38 پايىزدى قۇراسا، سلاۆياندىق ەتنوس وكىلدەرى 50 پايىزدان اسىپ جىعىلادى.

ارينە، وبلىستا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ احۋالىن جاقسارتۋ باعىتىندا ءالى دە كوپتەگەن جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ تالاپ ەتىپ وتىرعانى بايقالادى. دەمەك، مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى دە وزەكتى كۇيدە قالىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. دەگەنمەن، بۇل باعىتتاعى ىستەر ءالى دە بولسا  ناتيجەلى جۇمىستاردى قاجەت ەتەتىنى بايقالادى.

  وسىنداي تۇيتكىلدى ولقىلىقتاردى تولتىرۋ ماقساتىندا  جەرگىلىكتى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ، سونداي-اق انا ءتىلىن بىلمەيتىن قازاقتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن ىقىلاستارىن وياتىپ، تالپىنىستارىن كۇشەيتۋ جولىندا كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت-اق. ايماقتاعى تىلدىك احۋالدى قازىرگىدەن دە جەتىلدىرە ءتۇسۋى كەرەكتىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

قوستاناي وڭىرىندەگى بۇگىنگى باسقوسۋ-قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋگە، مەملەكەتتىك ءتىلدى ءوز تۇعىرىنا قوندىرۋعا، ءتىلدىڭ قاجەتتىلىگىن ارتتىرۋعا، تالاپتى كۇشەيتۋگە، تىلدىك احۋالدى ۇنەمى نازاردا ۇستاۋعا، كەمشىلىكتەردى تۇزەۋگە، جەتىستىكتەردى تولىقتىرۋعا، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ جاعدايىنا ءمان بەرىپ، كەلەلى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالدى.

شارا بارىسىندا قوستاناي وبلىسى اكىمدىگى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قازىمبەك جارماعامبەتۇلىنان سىر سۋىرتپاقتاعان ەدىك: «قازاق ءتىلى-ۇلت ءتىلى، حالىق ءتىلى. بۇل اينىماس شىندىق. كەشەگى ورىستاندىرۋ ساياساتى ءتىل وركەنيەتىنىڭ كەڭ قانات جايۋىنا كەرى اسەرىن، سالقىنىن تيگىزگەنى جاقسى بىلەمىز. اسىرەسە سولتۇستىك ءوڭىر حالقى انا ءتىلىن ۇمىتىپ قالعانى اششى دا بولسا شىندىق. ش. شاياحمەتوۆ اتىنداعى تىلدەردى دامىتۋدىڭ رەسپۋبليكالىق ۇيلەستىرۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعى مۇرىندىق بولعان «قازاقستاننىڭ بولاشاعى-قازاق تىلىندە» شاراسى ءتورت جىل قاتارىنان وتكىزىلىپ كەلە جاتقان يگى باستاما دەسە دە بولادى. شارانىڭ بەرەرى مول. ءبىزدىڭ وڭىردە ورىستىلدىلەر كوپ بولعانىمەن قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋگە دەگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ىقىلاسى باسىم.  سونىڭ ءبىر ايقىن كورىنىسى سلاۆيان حالقى وكىلىنىڭ 780 بالاسى قازاق مەكتەپتەرىندە ءدارىس الىپ جاتسا، «ءتىلدارىن» ورتالىعىندا قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەردىڭ قاتارى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ كەلەدى» دەپ اعىنان جارىلدى.

 كەلەسى كەزەكتە بىزبەن پىكىر بولىسكەن قوستاناي قالاسىنىڭ تۇرعىنى يۋريي يۆليەۆ اقساقال «مەن قازاق ءتىلىن ەكىنشى انا ءتىلىم دەپ سانايمىن. قازاق تىلىندە جەتىك سويلەيمىن. ءاربىر ەلىن، جەرىن شەكسىز سۇيەتىن ادام تىلگە ەرەكشە قۇرمەتپەن قاراپ، ءتىل جاناشىرى بولۋ كەرەك. قازاقستاندا تۇراتىن وزگە ۇلت وكىلدەرى وسىنى تۇسىنسە ەكەن دەيمىن. بالالارىنىڭ بولاشاعىن ويلايتىن ءاربىر قازاقستاندىق مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋگە ىقىلاستى بولۋى قاجەت. ويتكەنى، «قازاقستاننىڭ بولاشاعى-قازاق تىلىندە» دەۋىمىز بۇلجىتپاس  قاعيدا. مەملەكەتتىك تىلگە نەمكەتتى قاراۋ، بالالار بولاشاعىنا ءمان بەرمەۋ دەپ سانايمىن» دەيدى.

ەندەشە، مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋدا پارمەندى ءىس كۇتەمىز. مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى تەك ءتىل فەستيۆالدارىمەن، بايقاۋلار وتكىزۋمەن، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى وقىتۋمەن شەشىلمەيتىنى انىق. ەڭ باستىسى بارلىق ۇلت وكىلدەرىن مەملەكەتتىك ءتىل اياسىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاستىرىپ ءبىلىپ، ورتاق ماقساتقا ۇيىستىرا ءبىلۋ كەرەك. قوستاناي وبلىسىندا باستالعان «قازاقستاننىڭ بولاشاعى-قازاق تىلىندە» شاراسى دا وسى ماقساتتى كوزدەيدى.

شاراعا قوعام قايراتكەرى دوس كوشىم قاتىسىپ، حالىق اراسىندا مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىن اقپاراتتاندىرۋ جايىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، پىكىر الماسىپ، ويىن ورتاعا سالدى.

بەيبىت وسپان