1992ء-شى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ ءدال وسىنداي ىزعارلى كۇندەرى بولاتىن. ەسىمدە قالعانى 16-جەلتوقسانعا جاقىنداپ قالعان كەز ەدى.. ول كەزدە ستۋدەنتپىن. ونىمەن قويماي «ازيا» دەگەن اپتالىق گازەتتە جۇمىس ىستەيمىن. ساياسات پەن ەكونوميكا تاقىرىبى ارمان (سقابىل ۇلى) اعامنىڭ ەنشىسىندە، ادەبيەت ماسەلەسىن سول سالاعا ءبىر تابان جاقىن بولعاسىن اۋباكىر اعا (سمايلوۆ) قاۋزاپ جۇرەتىن. ال ءانشى، ءبيشى، كۇيشى، ەمشى دەگەننىڭ ءبارى تۋرالى جازۋ - مەنىڭ ۇلەسىمدەگى تىرلىك ەدى. ءبىر كۇنى "پراۆدانىڭ" قازاقستانداعى ءتىلشىسى تىلەۋجان دەگەن كىسى «سەنى دىنمۇحاممەد قونايەۆ اقساقالدىڭ جەكە دارىگەرىمەن تانىستىرسام، جازاسىڭ با؟» دەدى. مەن «جازايىن» دەدىم. مەجەلەنگەن ۋاقىتتا باردىم. تانىستىم. ۇزىن بويلى، ەڭگەزەردەي ۇيعىر كىسى ەكەن. 60-قا كەلمەسە دە سول كەزدە 50ء-دىڭ مول ىشىندەگى ادام بولاتىن. شىعىس مەديسيناسىن مەڭگەرگەن جان ەكەن. ول ديماش اتامىزبەن اكەلەرىنىڭ "تامىر" (دوس دەگەنى) بولعانىن، ديمەكەڭنىڭ ارقاسىندا قىتايدان كەلىپ، مەديسينالىق وقۋ ورنىن ماسكەۋدە ءتامامداعانىن ايتتى. (ءدال ءقازىر ءاتى-جونىنىڭ كىم ەكەنىن ەسىمە تۇسىرە الماي وتىرمىن. ءبىراق ەسكى گازەتتەردەگى ماقالالارىم ۇيدە ءبىر جەردە ساقتاۋلى تۇر.) قاراپ وتىرماي "ەگەر ديماش اتامىزبان كەزدەسىپ، ءسىز تۋرالى پىكىرىن جازىپ السام عاجاپ بولار ەدى" دەگەن تىلەگىمدى دە جەتكىزدىم. "وندا ديمەكەڭە حابارلاسايىن" دەپ تەلەفون سوعىپ ەدى، ول كىسى "كەلسىن" دەپتى. الدىمىزدان قازاقشا تاقيا كيگەن ءبىر جاس جىگىت شىعىپ، قارسى الدى. كۇزەتشى تۇرماق سايتاننىڭ ساپالاعى دا جوق. ودان وزگە ەشكىمدى كورگەم جوق. ال ول كىسىنىڭ ءۇيىن قازىرگى جاي عانا اكىم-قارالاردىڭ حان سارايىمەن مۇلدە سالىستىرۋعا كەلمەس ەدى. ديماش اتامىز ءبىزدى ءوزىنىڭ جۇمىس بولمەسىندە كۇتىپ الدى. ءوزى ورنىنان تۇرىپ كەلىپ، قولىمدى الىپ امانداستى. نە دەگەن قاراپايىمدىلىق، نە دەگەن مادەنيەت دەسەڭىزشى؟! ايتپەسە ول كىسى ءوزى كەلىپ امانداساتىنداي مەن كىممىن؟! ءقازىر جاي عانا ءبىر كومپانيانىڭ باسشىسىنىڭ كابينەتىنە كىرىپ كورىڭىزشى... جارايدى. اڭگىمە ول جايلى ەمەس. قونايەۆ اتامىزدىڭ سول كەيپى ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدامدا. ۇستىندە تور-تور جەيدەسى، ۇلكەن-ۇلكەن ءۇش تۇيمەسى بار قوڭىر جەمپىرى بار بولاتىن. سۇڭعاق بويلى كىسى ەكەن. كوزى سونداي نۇرلى كورىندى. سۇڭعاق بويلى دەمەكشى الگى دارىگەر كىسى "ديمەكەڭ مالايزياعا بارعاندا ونداعى جۇرت "قازاقتار ءسىز سياقتى بويشاڭ حالىق پا؟" دەپ سۇراعاندا "ەڭ كىشكەنتايى مەنمىن!! دەپ جاۋاپ بەرىپ، تاڭ-تاماشا ەتكەن ەدى." دەپ ايتقان بولاتىن. وسىعان ۇقساس اڭگىمەنى قانىش ساتپايەۆ اعامىز ايتىپتى دەگەندى كەيىن ەستىپ ءجۇرمىز عوي. ول كىسى دە ەڭسەلى ادام بولسا كەرەك. "مەنىڭ حالقىم مەنەن دە بيىك" دەسە كەرەك. بارعان ماسەلەم بويىنشا پىكىرىن ايتتى. مەن اقىرىن سۋرىتپاقتاپ انانى-مىنانى سۇراي باستادىم. كەزەك جەلتوقسان وقيعاسىنا دا كەلىپ تىرەلدى. ءبىراق قونايەۆ اقساقال ول تۋرالى ماردىمدى ەشتەڭە ايتا قويعان جوق. بۇل تاقىرىپ تۇرعىسىندا ءسوز قوزعاۋعا ونشا قۇلىقتى بوپ وتىرماعانىن تۇسىنە قويدىم. مۇمكىن ونىڭ بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرى دە بولعان شىعار، كىم ءبىلسىن؟! ءبىر قىزىعى مەنىڭ ول كىسىگە قويعان ساۋالدارىمنان گورى ول كىسىنىڭ ءوزىنىڭ ماعان قويعان سۇراقتارى كوپ بولدى. مىنانداي ديالوگ ءالى كۇنگە دەيىن سوزبە-سوز ەسىمدە: -بالام، قاي اۋىلدىڭ بالاسىسىڭ؟ -نارىنقولدانمىن، اتا. -اااا الباننىڭ قىزى بولدىڭ عوي وندا. - نارىنقولدىڭ قاي جەرىنەن؟ -سارىباستاۋدان -اااا لەنين كولحوزىنان، اشىمبايەۆتىڭ اۋلىنان ەكەنسىڭ عوي. (ءوزى حاتشى بوپ تۇرعان كەزدە شارۋاشىلىقتى باسقارعان سوسياليستىك ەڭبەك ەرى نۇسىپبەك اشىمبايەۆ دەگەن كىسى بولعان) -ايتسىڭ با، قۇرمانسىڭ با، قىزىلبورىكسىڭ بە؟ ءماسساعان! مىنا كىسى مەنىڭ الاقانداي عانا اۋىلىمدا قانداي رۋلاردىڭ تۇراتىنىن دا بىلەدى ەكەن! -سەندەردىڭ اۋىلدارىڭدا وزگە ەش وڭىردە جوق كلۋب بار ەدى عوي. ول درامتەاتردىڭ ۇلگىسىمەن سالىنعان كەزىندە. ات شاپتىرىم اۋماعى بار ستاديون بار بولاتىن، دەي كەلە اۋىل-ايماقتىڭ تۇرمىسىن، ەل-جۇرتتىڭ جاعدايىن تاپتىشتەپ سۇراي باستادى. ءسۇتپىسىرىم ۋاقىت وتكەندە قىزمەتشى جىگىت كىرىپ: ەركەعالي (راحمادييەۆ شىعار دەپ ءتۇيدىم ءوزىم) اعا حابارلاسىپ جاتىر، -دەدى. ار جاقتاعى داۋىس «ءقازىر بارسام» دەدى عوي دەيمىن. «ءبىر جۋرناليست بالا سۇحبات الىپ جاتىر ەدى. ءقازىر بوساپ قالارمىن»، -دەپ جاتتى. مەن دە ادام كەلەتىنىن بىلگەن سوڭ، كەتۋگە ىڭعايلانا بەردىم. بولمەدەن شىعىپ بارا جاتقاندا «بالام توقتا، شاي ءىشىپ، ءدام اۋىز ءتيىپ كەت!» دەدى. مەن ىڭعايسىزدانىپ، ءشاي ىشۋدەن باس تارتتىم. ال الگى دارىگەر كىسى بولسا «قوي. ونىڭ نە؟ ديمەكەڭنىڭ قولىنان ءدام تاتۋدى ءناسىپ ەتكەن ەكەن. نەگە قارسىلىق ءبىلدىرىپ تۇرسىڭ؟ ءشاي ىشپەسەڭ دە نان اۋىز تي!» دەدى. ءسويتتى دە مەنى اس ۇيگە ەرتىپ باردى. قىزىق! ۇستەلدىڭ ۇستىندە تاندىر نان تۇر ەكەن! سىزگە وتىرىك، ماعان شىن، كادىمگى تاندىرعا پىسكەن نان! نان اۋىز ءتيدىم. ديماش اتامىز ۇستەلدەن ەكى ۇلكەن اپورت المانى الىپ، قولىما ۇستاتتى.ءسويتتى دە «بالام، وركەندى ەلدىڭ ۇرپاعى، ونەگەلى جەردىڭ ورەنى ەكەنسىڭ، باقىتتى بول» دەپ باتاسىن بەردى. مەن المانى ۇستاعان بويدا قۋانىشىم قوينىما سىيماي رەداكسياعا كەلدىم. كەلگەن سوڭ كورگەن-بىلگەنىمدى رەداكسياداعى اپايلارعا سونداي ءبىر اسەرمەن ايتىپ بەردىم. ول كىسىنىڭ مەنىڭ اۋىلىمدى جاقسى بىلەتىنىن دە ايتىپ، ماقتانىپ ۇلگەردىم. ال ءوزىمنىڭ توبەم كوككە ەكى-اق ەلى جەتپەي تۇرعان بولاتىن! سوسىن، ارينە، المامدى كورسەتتىم. سول-اق ەكەن الگى كىسىلەر «ءۇيييي باعاندان بەرى وسىدان باستامايسىڭ با؟! قانە، بىزگە دە بەر! ونداي ادامنىڭ قولىنان ءدام اۋىز تيگەن دە بار، تيمەگەن دە ا بار. بالالارىمىزعا اپارىپ بەرەيىك!» دەپ ىرىمداپ، ءبارى قىلداي ەتىپ ءبولىپ ۇيلەرىنە الىپ كەتتى. ال كەيبىر اعالارىمىز «ەندى ول كىسىمەن امانداسقان قولىڭدى ءبىر اپتا جۋماساڭ دا بولادى!» دەپ جاتتى. ول كەزدە ۇيالى تەلەفون دەگەن جوق. فوتواپپارات دەگەن ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن بايلىق. ءوزى ازەر كۇنەلتىپ جۇرگەن ستۋدەنتتە ول قايدان بولا قويسىن؟! ال الدىن الا فوتوگراف ەرتىپ اپارىپ، سۋرەتكە ءتۇسۋ تۋرالى ويلاماپپىن دا. بۇل ءبىر وكىنىشىم. ال ەكىنشىسى 12 قاڭتار ول كىسىنىڭ تۋعان كۇنى بولاتىن. الگى كىسى "سول كۇنى كەل، اتاڭنىڭ تۋعان كۇنىنە بىرگە كىرىپ شىعامىز» دەپ ەدى. ءوزىمنىڭ ەرەنسىزدىگىمنەن بارماي قالدىم. سوعان ءالى كۇنگە دەيىن وكىنەم. سول جىلى جازدا دىنمۇحاممەد اتامىز باقيلىق بولدى. بۇل مەنىڭ ءوزى ءومىر سۇرگەن ۋاقىتتىڭ ادال پەرزەنتى، تاعىلىمى تەرەڭ بيىك پاراسات يەسى، ەلىنىڭ سىي-قۇرمەتىنە بولەنىپ، ۇلتتىق تۇلعاعا اينالعان، كوزى تىرىسىندە-اق ەل-جۇرتى ءوز كوسەمى رەتىندە تانىعان عاجاپ ادام دىنمۇحاممەد احمەت ۇلى قونايەۆ اقساقالدى ومىرىمدە ءبىرىنشى جانە سوڭعى كورگەنىم ەدى.

جانار ورازىمبەت