قازاقستان دەگەندە ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ەسىمى قاتار اتالاتىنى بۇگىندە داۋسىز اقيقات. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەل باسقارۋداعى قىزمەتىنەن بولەك جاستىق شاعى، وسكەن ورتاسى، دوس-جاراندارى جايلى ەستەلىكتەردىڭ كەلەر ۇرپاق، جاستار ءۇشىن ونەگەسى مول. وسى ورايدا جاقىندا «ەلباسى كۋرستاستارى» قورىنىڭ جۇمىسى، باعىت-باعدارى تۋرالى وسى قور جۇمىسىنا بەلسەندى ارالاسىپ جۇرگەن مۇحامەتكارىم(تورعاي) ەلۋباي مىرزانىڭ ۇيىندە بولىپ، پرەزيدەنتتىڭ دنەپرودزەرجينسكىدە بىرگە وقىعان كۋرستاستارىمەن ديدارلاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. تومەندە ەلباسى كۋرستاستارىنىڭ ءبىرى، «ەلباسى كۋرستاستارى» قورىنىڭ باسشىسى تەلمان سپايەۆ اقساقالمەن بولعان سۇحباتتى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

ەلباسىمەن تانىستىعىڭىز قاي جىلى باستالىپ ەدى؟

1958 جىلدان بەرى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ابىشۇلىمەن تانىسپىن. دنەپرودزەرجينسكىدەگى كاسىپتىك ۋچيليششەدە تانىستىم. 1،5 جىل كاسىپتىك مەكتەپتە بىرگە وقىدىق. 1960 جىلى ءساۋىر ايىندا تەمىرتاۋعا جۇمىس ىستەۋگە كەلدىك. ءبىز كەلگەندە مۇندا جۇمىس ءالى بىتپەگەن ەكەن.

جالىنداعان جاستىق شاعىڭىزدا جولىققان ەكەنسىزدەر. سول كەزدەردىڭ ەستەلىكتەرىنەن ايتا وتىرساڭىز.

نۇرەكەڭنىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرى كوپ قوي. وقىپ جۇرگەندە ستاروستا بولدى، ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى كەرەمەت ەدى. ۋچيليششە وقۋشىلارى مەتالل سىنىقتارىن جيناۋ سىندى قوعامدىق جۇمىستارعا جۇمىلدىراتىن. سوندا نۇرەكەڭ 21 بالانى ەكىگە ءبولىپ، ءبىر بىرىمەن جارىستىرىپ، جۇمىس ىستەتەتىن. سونداي ۇيىمداستىرۋ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ توپ باسقالاردىڭ الدىندا جۇرەتىن.

بۇگىنگى ەل باسقارىپ وتىرعان نۇرەكەڭنىڭ باسشىلىق قاسيەتتەرىنىڭ نەگىزى سول كەزدە قالىپتاستى دەيسىز عوي

يا، نۇرەكەڭ تەمىرتاۋعا كەلگەندە دە بەلسەندىلىگىنەن اينىمادى. جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ، كەشكە پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتان ءبىلىم الدى. تىنباي ىزدەندى. وسى قاسيەتتەر ونى بۇگىنگى بيىگىنە قوندىردى دەپ ويلايمىن.

ءوزىڭىز مەملەكەتتىك قىزمەتتە، باسشىلىقتا بولدىڭىز با؟

1960 جىلى مەن شىمكەنتكە، قورعاسىن زاۋىتىنا بارىپ جۇمىس ىستەدىم. سول جەردە جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ، «لەنينشىل جاس» گازەتىنە شىققانىم بار. ول مەنىڭ ەڭبەگىمە بەرىلگەن العاشقى باعا دەپ بىلەمىن. ءسويتىپ ءجۇرىپ حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىندا وقىدىم. ءار جىلدارى نورميروۆششيك، بۋحگالتەر، ەكونوميست، باس بۋحگالتەر بولىپ قىزمەت اتقاردىم. 1988 جىلى زەينەتكە شىقتىم. بۇگىندە 3 ۇل، 2 قىزىم، 11 نەمەرەم بار.

كىتاپ جازعانىڭىز بار ەكەن. سول ەڭبەگىڭىز تۋرالى ايتا وتىرساڭىز.

1999 جىلى ۋكراينانىڭ دنەپرودزەرجينسك قالاسىنىڭ باسشىسى ءبىر كىتاپ جازىپ، نۇرەكەڭنىڭ الدىنا اكەلىپ كورسەتكەنىن تەلەديداردان كوردىم. ول «پرەدسكازانيە» (بولاشاقتى بولجاۋ) دەگەن كىتاپ ەدى. سوسىن ماعان وي كەلدى. بۇلار جازعان كىتاپتى نەگە مەن جازا المايمىن؟ ءبىراز شارۋانىڭ باسى-قاسىندا ءوزىم دە ءجۇردىم عوي. وسىنداي وي كەلدى. ءسويتىپ 1999 جىلدىڭ سوڭىنا تامان باستاپ، ەكى جىل جازدىم. سوسىن ەكى تىلدە دايىنداپ، 2003 جىلى نۇرەكەڭنىڭ وزىنە جىبەرىپ، العىسىن الدىم.

ءبىز ءوزى ەلباسىمەن ءار بەس جىل سايىن كەزدەسىپ تۇرامىز. ول كەزدەسۋلەر تۋرالى دا كىتاپ جازىپ، ەلگە تاراتتىق.

قور تۋرالى دا ايتا وتىرساڭىز.

تەمىرتاۋدا 2008 جىلى وتكەن كەزدەسۋدەن كەيىن قور قۇرۋ تۋرالى وي كەلدى. كوپ ويلانا كەلە قوردىڭ جارعى، ەرەجەلەرىن ازىرلەپ، باسقا ۇيىمداردىڭ قۇجاتتارىمەن تانىسىپ، 2014 جىلى قور قۇردىق. بۇرىن ۋكراينادان وقىعان 68 ستۋدەنت بولساق، سونىڭ قالعان 25-ىنە تۋعان كۇنى بار، ءولىم-جىتىم بار، جەتىم-جەسىر بار، سولارعا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا قۇرىلدى.

قازاقستان ازاماتى رەتىندە ەل پرەزيدەنتىنىڭ ساياساتىنا كوڭىلدەرىڭىز تولا ما؟

پرەزيدەنت نازاربايەۆ بىزبەن كۋرستاس بولعان نازاربايەۆتان وزگەرىپ بوتەن ادام بولىپ كەتكەن جوق. قاراپايىمدىلىعىن، كوشباسشىلىعىن، تۋراشىلدىعىن، ىسكەرلىگىن ايتام. ول بۇرىننان اينالاسىنا قامقور بولاتىن. پرەزيدەنتتىك قىزمەتىندە بۇكىل قازاقستاننىڭ جاقسى عۇمىر كەشۋىنە، بولاشاعىنا كۇش سالىپ جاتقانىنا ءبىز عانا ەمەس حالىق كۋا. ارىسىن ايتپاعاندا بيىل عانا دۇركىرەپ وتكەن «Astana EXPO 2017» ۇلتتىق كورمەمىز ەلباسىنىڭ تىكەلەي ەڭبەگى ەمەس پە؟ الەم الدىندا ابىرويىمىزدى تىكتەدىك. سىرتقى ساياساتتاعى بەدەلىمىزدى ءوسىردى.

ال، ءساۋىر ايىنداعى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ەلباسى ەلدىڭ ەرتەڭىن ايقىندادى. قازاقتىڭ قاسيەتتى توپىراعىن ارداقتاۋعا، عىلىم-بىلىمگە ۇمتىلۋعا حالىقتى شاقىردى. ءالىپبيىمىزدى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ گرافيكاسى لاتىن ارىبىنە اۋىستىرماقپىز. بۇل ۋاقىتى كەلگەن، ءپىسىپ جەتىلگەن ماسەلە ەدى. الىپتار اراسىندا قازاقستاننىڭ الشاڭداپ باسىپ ءجۇرۋى پرەزيدەنتتىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساياساتتاعى كورەگەندىگى. الايدا بار جۇمىستى پرەزيدەنتكە ارتىپ قويىپ وتىرعان دۇرىس ەمەس، ەلدىڭ ءاربىر ازاماتى اتسالىسۋى قاجەت. سوندا عانا الاش ارىستارى ارمانداعان ەلگە اينالامىز.

ەلباسىنىڭ ەڭبەگىن دارىپتەۋ باعىتىندا قانداي جۇمىستار جۇرۋدە؟

ءبىز ءبىر جىلدارى ەلباسىنىڭ ەڭبەگىن ەسكەرىپ، نوبەل سىيلىعىنا ۇسىنۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنبىز. وتكەندە دەپۋتاتتار ەلباسىنىڭ اتىن اۋەجايعا بەرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنىن بىلەمىز. مەن بۇعان شىنى كەرەك نامىستاندىم. اۋەجاي، ۆوكزال دەگەن ول قالانىڭ كىرەتىن، شىعاتىن ەسىگى عوي. ەلباسىنىڭ اتىن ەسىكتىڭ اۋزىنا قويعانىمىز دۇرىس پا؟ وسىعان نارازى بولدىم. «زامان» گازەتىنە وسى ويىمدى جازدىم. بۇل ءسوزىمدى اركىم ءارقالاي قابىلدادى. بىرەۋلەر «مۇنىڭ نە؟ وپپوزيسياعا كەتتىڭ بە؟» دەپ جاتتى؟ ەشقانداي دا وپپوزيسيا ەمەس، باسقا ەمەس. ەلباسى ساياساتىن قولدايمىز. ەلباسىنىڭ ابىرويىن ويلايمىز. بۇل پىكىرىم دە سونداي ماقساتتان تۋعان ەدى.  

سۇحباتتاسقان ەرلان تولەۋباي