الدارىڭىزعا «قامشىنىڭ» قۇقىق سالاسىنا بايلانىستى ويلانارلىق، وي سالارلىق ساۋالدارى ۇسىنىلىپ وتىر. ءار جاعداياتقا بايلانىستى ايىپتالۋشىعا قارسى شەشىمىڭىزدى بەرىپ، ونى شىندىقپەن سايكەستىگىن تەكسەرۋدى وتىنەمىز.

ءسىز مەملەكەت باسىنداعى ادامسىز جانە سىزدەدە-يۋرە بار، ءبىراق دە-فاكتو جوق 21 جۇمىس ورنىن (!) زاڭسىز قۇردى دەپ ايىپتايدى.  سول جۇمىس ورىندارىندا سىزگە جاقىن ادامدار «جۇمىس جاساپ»، قوماقتى جالاقى الىپ وتىرعان. ارينە، بيلىك باسىندا بولعانىڭىز دا، پارا العانىڭىز دا بەلگىلى بولدى. ايتا كەتۋ كەرەك، ءسىزدىڭ جاسىڭىز سوت جۇرگىزۋ بارىسىندا 77-گە كەلدى. ءسىزدى جازالاۋ شارالارى:

• ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ
• 10 جىل قاتاڭ جازالاۋ رەجىمى
• شارتتى تۇردە 2 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ + ايىپپۇل 1 ەۆرو

بۇل «نانتەرلىك ءىس» ءپاريجدىڭ نانتەر قالاشىعىنداعى سوتتىڭ فرانسيانىڭ ەكس-پرەزيدەنتى جاك شيراكقا قارسى قوزعاعان ءىسى بولاتىن. العاشىندا-اق، بۇل ىسكە بايلانىستى  پاريج مەرياسى تاققان ايىبىنان باس تارتىپ ەدى، كەيىنىرەك پروكۋراتۋرا دا ەكس-پرەزيدەنتتىڭ ەگدە جاستا بولۋىنا بايلانىستى اقتالۋىن سۇرادى. ناتيجەسىندە، 2011 جىلدىڭ اياعىندا ەكس-پرەزيدەنت شارتتى تۇردە 2 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەن 1 ەۆرو كولەمىندە ايىپپۇل تولەۋ جازاسىمەن سوتتالدى.

كەلەسى ءبىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ دا جەمقورلىقپەن اينالىسقانى بەلگىلى بولدى. بۇل مەملەكەت فرانسيا سياقتى دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىندا ەمەس، دامۋشى ەلدەر ساتىسىندا. جازالاۋ شاراسى كەلەسەدەگىدەي:

• 2 ملن ەۆرو كولەمىندە ايىپپۇل + 5 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ
• 12 جىل جالپى تۇزەتۋ كامەراسىندا
• 20 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ

تايۆان ەلىنىڭ بۇرىنعى ليدەرى چەن شۋيبياندى پارا العانى ءۇشىن (كىسى ولتىرگەنى ءۇشىن ەمەس) ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسكەن. كەيىنىرەك، بۇل شەشىم 20 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا وزگەرتىلدى. (بۇل جەردە، وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىندە جەمقورلىق وتە قاتتى باقىلاۋدا بولاتىنىن، ءارى وعان قارسى وتە اۋىر جازا قولداناتىنىن ماقتانىشپەن، قىزعانىشپەن ايتا كەتكەن ءجون).

بۇل شەتەل زاڭناماسىنان كەلتىرىلگەن ءبىر جاعداياتتاعى ەكى شەشىمنىڭ مىسالى بولدى. ەندى، سونداي بىر-بىرىنە ۇقساس ەلىمىزدەگى ەكى جاعدايدى قاراستىرىپ كورەلىك.

ءسىز اۋداندىق سالىقتىق باسقارۋدىڭ جەتەكشىسىسىز. Lexus-تا ماس كۇيىڭىزدە كەلە جاتقانىڭىزدا ابايسىزدا جۇكتى انا مەن جانىنداعى ءۇش جاستاعى ءسابيىن سوعىپ ءوتتىڭىز. بۇل جاعدايدا «بەتىڭىز شىداماعان» بولۋ كەرەك، وقيعا بولعان جەردەن تايىپ تۇرۋعا بەل بۋدىڭىز. قىرسىق شالعاندا، ءسىزدىڭ جولىڭىزدى وقيعا كۋاگەرى بوگەپ تاستادى. شەگىنۋگە جول جوق، ءسىزدى كۇتەتىن جازا:

• 15 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ
• 30 كۇندىك قاماۋعا الىنۋ + 7 جىلعا جۇرگىزۋشى كۋالىگىنەن ايىرۋ
• 7 جىل قاتاڭ رەجىمدە + ءومىر بويىنا جۇرگىزۋشى كۋالىگىنەن ايىرۋ

نەگىزىندە، بۇل الماتىدا 23 ماۋسىمدا ورىن العان جول كولىك وقيعاسى بولاتىن. ۇيعىر اۋدانىنىڭ بەدەلدى ازاماتى باقىت قۇرماشيەۆ جاساعان قىلمىسىنا نە بارى 30 كۇن الدى. رۋلگە ماس كۇيىندە وتىرىپ، وقيعا ورنىنان قاشقىسى كەلگەنى  - ەشتەڭە ەمەس. قاتتى قينالتقانى – توعىز اي جۇكتىلىندەگى انا مەن ءسابيدىڭ ءومىرىنىڭ قۇنى 30-اق كۇنگە باعالانۋى .

وتكەن جىلى 6 جولاۋشىنى قاعىپ، ءبىر ادامنىڭ ولىمىنە سەبەپكەر بولعان ءسىزدى، ابىروي بولعاندا، تۇرمەگە جاپپاي، 2 جىلعا جۇرگىزۋشى كۋالىگىنەن ايىردى. مۇندايدا، اكەڭىزدىڭ جوعارىدا وتىرعانى ۇلكەن جاردەمىن تيگىزدى. ەندى ۇستالىنبايمىن دەگەندە... قاپ! تاعى ءبىر جولاۋشى جولىڭىزدى كەسىپ ءوتتى. ءىشىپ العان كەزىڭىزدە جولدا بىردە-بىر ادامنىڭ كەزدەسپەۋى كەرەك سياقتى ەدى!؟ ناتيجەسىندە، تاعى ءبىر سوت ۇكىمى:

• 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ
• 12 جىلعا جالپى تۇزەۋ كامەراسى
• ايىپپۇل

سوڭعى ساۋالدى وقىعاندا ونىڭ ايتىلا-ايتىلا تەسىگى شىققان، باياعى ح6 – ماقسات ۇسەنوۆ ەكەنىن تۇسىنگەن بولارسىزدار. ونىڭ جازاسى... جازاسى ءبىرىنشى نۇسقاداعى جاۋاپ بولعانىن قالاي قالايمىن دەسەڭىزشى... الايدا، سوڭعىسى بولعان سياقتى. بىرىنشىسىندە قايتىس بولۋشىنىڭ اكەسى ايىپتالۋشىنى كەشىرگەندىكتەن تۇرمەگە قامالماي، تەك 3 جىلعا جۇرگىزۋشى كۋالىگىنەن ايىرىلعان ۇسەنوۆ سالدارىندا تاعى ءبىر اپاتقا سەبەپشى بولدى

نە ىستەسە دە، مانسابىنىڭ ارقاسىندا قۇتىلىپ جۇرگەن وسى ەكى ازاماتتى قۇقىقتىق سالادان نە كۇتەدى؟ كىم بولسا دا، زاڭ الدىنداعى ءبارىمىزدىڭ تەڭدىگىمىز بار ەمەس پە؟ سويتسەك، ەكەۋىنە دە ق ر قك 296، 297 بابتارىنا سايكەس سوت ىستەرى جۇرگىزىلگەن ەكەن.

296-باپ. كولiك قۇرالدارىن جۇرگiزۋشi ادامداردىڭ جول                 قوزعالىسى جانە كولiك قۇرالدارىن پايدالانۋ                 ەرەجەلەرiن بۇزۋى

1. اۆتوموبيلدi، تروللەيبۋستى، ترامۆايدى نە باسقا دا مەحانيكالىق كولiك قۇرالىن جۇرگiزۋشi ادامنىڭ جول قوزعالىسى نەمەسە كولiك قۇرالدارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرiن بۇزۋى، ابايسىزدا ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا اۋىر زيان كەلتiرسە - ەكى جىلعا دەيiنگi مەرزiمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋگە نە ءۇش جىلعا دەيiنگi مەرزiمگە كولiك قۇرالىن جۇرگiزۋ قۇقىعىنان ايىرىپ نەمەسە ونسىز ەكi جىلعا دەيiنگi مەرزiمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى. 2. ابايسىزدا كiسi ءولiمiنە اكەپ سوققان ءدال سول ارەكەت - ءۇش جىلعا دەيiنگi مەرزiمگە كولiك قۇرالىن جۇرگiزۋ قۇقىعىنان ايىرىپ، بەس جىلعا دەيiنگi مەرزiمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى. 3. وسى باپتىڭ بiرiنشi ءبولiگiندە كوزدەلگەن، ابايسىزدا ەكi نەمەسە ودان دا كوپ ادامنىڭ ءولiمiنە اكەپ سوققان ارەكەت - بەس جىلدان ون جىلعا دەيiنگi مەرزiمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى.

«نە» جانە «نەمەسەنىڭ» ۇلكەن ءرولىن وسى جەردەن انىق كورەمىز. قىلمىستىق كودەكستە ءاربىر ءسوزدىڭ ورنى بولەك. ال، ەگەر ۇسەنوۆتىڭ ءبىرىنشى قىلمىسى كورشىلەس تمد ەلدەرىندە ورىن السا، وندا ونى كۇتەتىن سوت شەشىمى قانداي بولار ەدى؟ جاۋابىن كەستەدەن قاراي الاسىزدار.

2015 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە جاڭا قىلمىستىق كودەكس  قولدانىسقا ەنەدى. مەنىڭشە، زاڭنىڭ قانشالىقتى قاتال، كۇردەلى بولۋى عانا ماڭىزدى ەمەس، ماڭىزدىسى ونىڭ دۇرىس ورىندالۋى، قاداعالانۋىندا. ەگەر زاڭ ۇلكەن كىسىلەردىڭ الدىندا ءالسىز بولسا، ول مەملەكەتتىڭ السىزدىگى. مەملەكەتتە مەملەكەتتىك ءتىلدى دۇرىس پايدالانا الماي جۇرگەندەردى قۇقىقتى دۇرىس پايدالانۋعا ۇيرەتۋ قيىنعا سوعاتىنى ءسوزسىز. ەكەۋىنەن دە امالىن تاۋىپ، جالتاراقتاپ جۇرگەنى قانشاما. الييەۆ، حراپۋنوۆتار – اڭگىمەسى جابىلعان ادامدار، ولاردى ايتاتىن ءسوز دە تاۋسىلعانداي.

P.S. مۇمكىن اتالعاندار سوتتان قاشىپ قۇتىلعان شىعار، ءبىراق ولاردى بۇدان دا قاتال سوت كۇتۋدە. قۇداي الدىنداعى سوت. مىنە، سول كەزدە ولارعا اقشا دا، مانساپ تا كومەكتەسە المايدى. ادىلدىك سوندا ورنايدى.

قۇرالاي يسايەۆا