كەشە قازاقستان ەستراداسىندا وزىندىك ورنى بار كۇمىسكومەي ءانشى ماقپال ءجۇنىسوۆانىڭ تۋعان كۇنى. حالىق ءارتىسى بۇگىن 51 جاسقا تولدى.
ءجۇنىسوۆا ماقپال مۇحامەديار قىزى 1964 جىلى 11 قاڭتاردا قاراعاندى وبلىسى ەگىندىبۇلاق اۋدانى تەرەكتى اۋىلىندا تۋعان. شىمكەنت مادەنيەت ينستيتۋتىن بىتىرگەن. ونەر جولىن «گۇلدەر» ءانسامبلىنىڭ قۇرامىندا حالىق اندەرىن ورىنداۋشى رەتىندە باستاپ، كەيىننەن 1981 جىلدان باستاپ «قازاقكونسەرت» بىرلەستىگىنىڭ جانىنان «نازەركە» ءانسامبلىن ۇيىمداستىرعان جانە ءالى كۇنگە دەيىن بىرلەستىكتىڭ سوليست-ۆوكاليسى. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانە جانسۇگىروۆ اتىنداعى قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى بولعان. 1994 جىلى ق ر حالىق ءارتىسى، 1998 جىلى ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى اتاعىنا يە بولعان جانە 1999 جىلى ق ر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ، «ازيا داۋىسى» حالىقارالىق كونكۋرسىنىڭ، «تارلان» تاۋەلسىز سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. ساياسي قايراتكەر رەتىندە د. قونايەۆتى ۇلگى تۇتادى. پوەزيانى ءسۇيىپ وقيدى. «عاشىق جۇرەك»، «قىز عۇمىر»، «فاريزا قىز»، «قوشتاسۋ» ، «ارمانداستار»، «ەركەتايىم»، «جان انا»، «فاريزاعا» سىندى اندەرى كەڭىنەن تانىمال.
ماقپال مۇحامەديارقىزىن بۇگىنگى تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ، زور دەنساۋلىق، ۇزاق عۇمىر، شىعارماشىلىق تابىستار تىلەيمىز!
وسى ورايدا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ماقپال جۇنىسوۆامەن جازىلعان سىر-سۇحباتىمىزدى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز!
- ءوزىڭىز انگە قوسقان مەرەيىڭىز ءوسىپ جاتىر ما؟ مەكتەپتەگى ۇلگەرىمى قالاي؟ — شۇكىر، جامان ەمەس. ءتارتىبى دە، ۇلگەرىمى دە جاقسى.
- قىزىڭىز وسكەندە كىم بولعىسى كەلەدى؟ «ماما، ءان ايتامىن، ساحناعا شىعارشى» دەمەي مە؟ — جوق (كۇلىپ). باسىندا ءان ايتامىن دەپ، ازداپ ۇمتىلعانى بار. كەيىن ول ويىنان اينىپ قالدى. ەندى «ماما، مەن عالىم بولامىن» دەيدى. «جارايدى، كىم بولساڭ دا، امان بولشى» دەپ كۇلىپ قويامىن. بولاشاقتا قانداي ماماندىقتى تاڭدايتىنى ازىرگە بەلگىسىز. ءبىر انىعى، اناسى رەتىندە مۇمكىندىگىمشە بار جاعدايدى جاساپ جاتىرمىن. بىرنەشە ۇيىرمەگە بارىپ، قوسىمشا ساباقتارعا قاتىسادى. ايتىپ-ايتپاي نە كەرەك، ءتىل بىلگەن كىم-كىمگە دە جاقسى عوي. سوندىقتان قىزىمنىڭ اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋىن قالاپ، بىر-ەكى جىل بۇرىن رەپەتيتورعا بەرگەنمىن. قازىرگى تاڭدا مەرەيىمنىڭ اعىلشىنشاسى «ۇرىپ» تۇر، سويلەگەندە تۋرا سول ەلدىڭ قىزى سياقتى (كۇلىپ).
- ءسىز گاسترولدە جۇرگەندە قىزىڭىزعا كىم قارايدى؟ الدە جولعا شىققاندا وزىڭىزبەن بىرگە الىپ جۇرەسىز بە؟ — جوعا، وقۋى بار عوي، ۇنەمى ۇيدە قالدىرامىن. جاز مەزگىلىندە بولماسا، قىزىمدى الىس ساپارعا الىپ شىقپايمىن. الىپ جۇرگەن كۇننىڭ وزىندە، اناۋ ايتقانداي ازىرگە ونەرى دە جوق، ونى شارشاتىپ نە ىستەيمىن؟! ۇيدە ۇلكەن اپكەم، ونىڭ قىزى، مەن جانە مەرەي — تورتەۋمىز تۇرامىز. مەن گاسترولگە شىققاندا، قىزىما سولار قارايدى. بالا كۇتۋشى، ءۇي قىزمەتشىسى دەگەن مەندە اتىمەن جوق. بارلىعىن دا ءوزىمىز ىستەيمىز.
- ۇيگە كۇندەلىكتى ازىق-تۇلىك اكەلۋ كىمنىڭ موينىندا؟ قولىڭىز قالت ەتكەندە ءوزىڭىز باراتىن شىعارسىز؟ — البەتتە. قولىم بوس بولعان كەزدە عانا ەمەس، اپتاسىنا كەمىندە ءبىر رەت بازار جاقتى ارالاپ قايتاتىنىم بار. ەت، ۇن، كوكونىس ساتىپ الۋ كەرەك دەگەندەي…
- قاراپايىم جۇرتشىلىق باراتىن دۇكەندەرگە كىرەسىز بە، الدە الدىن الا تاپسىرىس بەرۋدى ءجون كورەسىز بە؟ — ءويبۇي، الماتىداعى كادىمگى «كوك بازارعا» بارامىن. ەرتەڭگى ساعات 8-دە سوندا بولىپ، قاجەتتى دەگەن زاتتاردى ەشكىم كەلمەي تۇرعاندا ساۋدالايتىنىم بار. وسىلايشا، بىرنەشە جىلدان بەرى «كوكبازارداعى» شاعىن دۇكەننەن ساۋدا جاسايمىن.
- قانشا ايتقانمەن، تاڭەرتەڭ دە بازاردا جۇرەتىن ادام قاراسى كوپ. سوزىڭىزگە قاراعاندا، وققاعارىڭىز دا جوق سياقتى؟ — ونداي ادام زاكەڭنىڭ ءتىرى كەزىندە دە بولماعان، اينالايىن. ول كەزدە بولماعان وققاعاردىڭ ءقازىر كەرەگى دە شامالى. اجال كەلسە، ەشنارسەگە قارامايدى ەكەن. شىنىمەن كۇزەتشىلەردىڭ كومەگى بولسا، زاكەڭدى ءوز ۇيىندە اتىپ ولتىرمەس ەدى عوي. ءبارى دە الدامشى، قانشا تىرىسساڭ دا، ولىمنەن قاشىپ قۇتىلا المايسىڭ. وتاعاسىم كەزىندە «ساعان كولىك جۇرگىزىپ نە كەرەك؟!» دەپ رۇقساتىن بەرمەگەن ەدى. ءبىراق جاقىندا جۇرگىزۋشى كۋرسىن وقىپ، «پراۆا» الدىم. ايتپاقشى، زاكەڭە قىزمەت ەتكەن كولىك جۇرگىزۋشى ءالى قىزمەت كورسەتەدى. سول ەكەۋمىز ەرتەمەن شىعىپ، ۇيگە ازىق-تۇلىك الامىز.
- ەلگە تانىمال ادامسىز… — ال تانيتىندار بارشىلىق قوي… كوپشىلىگى كورگەندە امانداسىپ تا جاتادى. ءتىپتى، «كوك بازاردىڭ» قايىرشىلارىنا دەيىن مەنى كۇتىپ جۇرەتىنى بار.
- نەلىكتەن؟ — «كوك بازاردا» قايىر سۇرايتىن 3-4 كەمپىر بار. بارعان سايىن سولارعا 5-6 مىڭ تەڭگەدەن ۇستاتىپ كەتەمىن. «و-و، ماقپال كەلە جاتىر» دەپ، ولار ءاردايىم ءماز بولعاندا، كادىمگىدەي جانىم اشيدى. كەيىن اراعا اپتا سالىپ، قايتا كەلگەندە، «وتكەندەگى اقشانى مىناعان جۇمسادىم» دەپ كادىمگىدەي ەسەپ بەرىپ جاتادى (كۇلىپ). جالپى، قاي بازارعا باس سۇقپاڭىز، قايىرشىلاردىڭ دەنى — قاراكوزدەر. وسىدان-اق قازاقتىڭ جاعدايى وڭىپ تۇرماعانىن بايقايسىڭ.
- وسى رەتتە، ءسىزدى قوعامداعى قانداي ماسەلەلەر تولعاندىرادى؟ — اۋەلى ەلدىڭ جاعدايى الاڭداتادى. بۇرىنعىداي ەمەس، باي مەن كەدەيدىڭ اراسى الشاقتاپ كەتتى. اۋقاتتى ادامدار بايىعان ۇستىنە بايىپ جاتىر، ال كەدەي-كەپشىك كۇنىن كورە الماي ءجۇر. اۋىلدىڭ تۇرمىسى دا كوڭىل كونشىتەرلىك ەمەس. باسقاسىن ايتپاعاندا، ءالى كۇنگە اۋىز سۋى، جارىعى مەن كوگىلدىر وتىنى جوق ەلدى مەكەندەر بار، سەنەسىز بە؟! بيلىك باسىندا وتىرعانداردىڭ دەنى اۋىلدان شىققان ازاماتتار ەكەنى شىندىق. سولار نەگە وسىپ-وركەندەگەن جەرىن ۇمىتتى ەكەن؟! تۇسىنبەيمىن!
- ءوزىڭىز جابىرقاعان ساتتە كىمنەن جۇبانىش ىزدەيسىز؟ — مەن جۇبانىشتى تەك قانا مۇقاڭنىڭ پوەزياسىنان تاپقاندايمىن. قينالعان كەزدە اقيىق اقىننىڭ ولەڭدەرىن وقىپ، ءبىر تۇشىنىپ الاتىنىم بار. بۇدان بولەك قىزىمدى كورگەندە كوڭىل كۇيىم بىردەن وزگەرەدى. قانشا ايتقانمەن، بارىم دا، نارىم دا سول عوي.
- سوزىڭىزگە قاراسام، سىزدە دوس جوق سەكىلدى؟ — اقتوتى رايىمقۇلوۆا ەسىمدى جالعىز قۇربىممەن عانا سىرلاسامىن. اندا-ساندا بولماسا، ونىمەن كەزدەسۋدىڭ دە كوپ ءساتى تۇسە بەرمەيدى. سوسىن بار مۇڭىمدى اناما ايتامىن. كوزىمنىڭ جەتكەنى، شەشەمنەن ارتىق مەنى تۇسىنەتىن جان كەمدە-كەم. نەسىن ايتايىن، ومىردە قۋانىش پەن قايعى قاتار جۇرەدى، سونى بىرەۋمەن بولىسكەنگە نە جەتسىن؟! الايدا، اتالعان ەكى ادامعا عانا جان سىرىمدى جەتكىزەمىن، قالعانىنا جۇمباق جانمىن…
- زامانبەك اعانىڭ قۇرمەتىنە اشىلعان مۇراجاي كەلۋشىلەردى بۇرىنعىداي قابىلداپ جاتقان بولار؟.. — ءيا، جۇمىسىن توقتاتقان جوق، ەسىگى قاشاندا اشىق. ءبىراق، بۇرىنعىداي ەمەس، كەلۋشىلەردىڭ قاتارى سيرەدى. تەك زاكەڭنىڭ تۋعان جانە ومىردەن وتكەن كۇندەرىندە كەلىپ، دۇعا باعىشتايتىندار كەزدەسەدى. سوسىن دەمالىس كۇندەرى دە كەلىپ جاتادى. قولدان كەلگەنشە بىردە-بىر ادامنىڭ كوڭىلىن قالدىرماي، مۋزەيدەگى جادىگەرلەرمەن تانىستىرۋعا تىرىساتىن اپامنىڭ بارىن ايتسام دەيمىن.
- جارىڭىزدىڭ ءبىرىنشى نەكەسىنەن تۋىلعان باۋىرلارىمەن قىزىڭىز ارالاسىپ تۇرا ما؟ — جوق. ەگەر وزدەرى قالاماسا، مەرەيىم نەگە ارالاسۋى كەرەك؟! كوپشىلىككە بەلگىلى بولار، قۇرالايدىڭ ءوزى ءبىر باسىلىمعا «ەكەۋىمەن دە مۇلدەم ارالاسقىم كەلمەيدى» دەپ سۇحبات بەرىپتى. سول سەبەپتى ولارمەن كەزدەسۋگە مەنىڭ دە قۇلقىم جوق.
- جالپى، بەس جىل بۇرىنعى مەن بۇگىنگى ماقپالدىڭ ايىرماشىلىعى بار ما؟ — ونى حالىقتىڭ ءوزى بىلەدى دەپ ويلايمىن. دەگەنمەن، سول قاسىرەتتى وقيعادان سوڭ، ءوزىمنىڭ ءتوزىمدى ەكەندىگىمە كوزىم جەتتى. العاشقى جىلدارى ءومىر سۇرگىم كەلمەي، قاتتى ءتۇڭىلدىم. ايتكەنمەن، ارتىمدا حالقىمنىڭ، اعايىن-باۋىردىڭ، باستىسى — انامنىڭ بار ەكەنىن ايرىقشا سەزىنىپ، سول ارقىلى عۇمىر كەشۋگە قۇلشىنىسىم ارتتى دەسەم بولادى. زاكەڭدەي ەشقايسىسى بولا الماعانمەن، ايتەۋىر ولاردىڭ رۋحاني تۇردە دەمەۋ كورسەتكەنىنە ريزامىن. «ءتىرى ادام تىرشىلىگىن جاسايدى» دەگەن راس ەكەن، ءومىر ءوز كەزەگىمەن جالعاسىپ جاتىر.
- ءسىزدى تويعا ءجيى بارمايتىن انشىلەردىڭ ءبىرى دەپ ەستيمىز… — ءجيى شىقپاعانمەن، شامام جەتكەنشە شاقىرعان جەردەن قالماۋعا تىرىسامىن. قولقا سالاتىندار از ەمەس، ءبىراق كوبىنە-كوپ مۇمكىندىگىمە قارايمىن. الىس جەر بولسا، ويلانىپ قالامىن دەگەندەي… قانشا تولەيتىنىن دە الدىن الا انىقتاپ سۇراپ الامىن. امال جوق، ادەمى بولىپ جۇرگىڭ كەلسە، تويدا ءان ايتۋعا تۋرا كەلەدى. نەگىزگى تابىس كوزىمىز سول عوي. اسىرەسە، جاڭادان كويلەك كيگىم كەلگەن كەزدە، تويشى قاۋىممەن كەزدەسەتىنىم بار (كۇلىپ). دەسەك تە، اقشانىڭ تۇبىنە ەشكىمنىڭ دە جەتپەگەنى بەلگىلى، شەكتەن شىعىپ، توي قۋىپ كەتۋگە تاعى بولمايدى.
- شىنىڭىزدى ايتىڭىزشى، تويداعى «ستاۆكاڭىز» قانشا؟ — ەڭ ازى — 1 مىڭ اقش دوللارى. وندا دا قاتتى قىسىلىپ، جاعدايى بولماي تۇرعاندا عانا كەلىسەمىن. كەيدە سونىڭ جارتىسىنا دا قازاقى كوڭىلمەن 5-6 ءانىمدى شىرقاپ كەتەتىنىم بار. ءبارى دە ادامنىڭ قالتاسىنا قاراي شەشىلەدى دەسەم بولادى.
- ال ەڭ كوپ اقشا تاپقان تويىڭىزدى ايتا الاسىز با؟
— بىزدە اتىمتاي جومارتتار ىلۋدە بىرەۋ. كوپشىلىگى ەلىمىزدەگى انشىلەردەن گورى، اقشاسىن شەتەلدەن كەلگەن «جۇلدىزدارعا» ۇستاتۋعا قۇمار.
تويدا ونەر كورسەتىپ، ەڭ كوپ قاراجاتتى وسىدان بىر-ەكى جىل بۇرىن العانمىن. الماتىدا بولعان ءبىر تويدا 10 مىڭ اقش دوللارىن ۇستاتتى.
- قۇپيا بولماسا، بۇل كىمنىڭ قۋانىشى ەدى؟ — بولات نازاربايەۆتىڭ كەلىنشەگى مەنىڭ اندەرىمدى ءسۇيىپ تىڭدايدى ەكەن، سول كىسىنىڭ اتىنان ماعان قوڭىراۋ شالعان كىسى، «مىنا كۇنى كەلە الاسىز با؟» دەپ ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. سودان تويعا كەلگەن قاۋىمدى بيلەتىپ، 5-6 ءاندى شىرقادىم. توي اياقتالدى-اۋ دەگەن تۇستا جينالىپ جاتقانىمدا، زامانداسىم «كەلگەنىڭىزگە راحمەت» دەپ، قولىما كونۆەرت ۇستاتتى. ۇيگە كەلگەن سوڭ، اشىپ قاراسام، 10 مىڭ اقش دوللارىن سالىپتى. «وي، امان بول!» دەدىم (راحاتتانىپ كۇلدى). اقشانى كىم جاقسى كورمەيدى دەيسىز؟! ەڭبەكتىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە ەلەنگەنىن ءبىز دە قالايمىز.
- قارسى بولماساڭىز، ەڭ قىمبات ساحنالىق كيىمىڭىزدىڭ قۇنىن بىلسەك دەپ ەدىك؟ — كويلەكتەرىمدى كوبىنەسە بەلگىلى ديزاينەرلەرگە تىكتىرەمىن. ءارقايسىسىنىڭ باعاسى ءبىر مىڭ اقش دوللارىنان باس-تالادى. بۇرىنعىداي جىلتىرعا ءۇيىر ەمەسپىن، جاسىما سايكەس كويلەك كيگەندى ءجون كورەمىن. قانشا ايتقانمەن، جاسىمىز كەلىپ قالدى. مەنىڭ ەڭ قىمبات ساحنالىق كوستيۋمىم 5 مىڭ اقش دوللارىنا تەڭ. جالپى، مەن وزىمنەن اقشانى ايامايتىن اداممىن. بارلىعى دا حالىقتىڭ ارقاسىندا كەلىپ جاتقاسىن، سولاردىڭ الدىندا ءارقاشان جارقىراپ جۇرگىم كەلەدى. سەنبەۋىڭىز دە مۇمكىن، بانكتەگى جەكە ەسەپشوتىمدا كوك تيىن دا جوق. بۇگىنگە دەيىن اقشا جيناپ كورمەپپىن.
- قويىڭىزشى… — راس ايتام. قالاي كەلەدى، سولاي كەتەدى. اقشانى بانكىدە ساقتاۋعا مۇلدەم ەبىم جوق. وعان قوسا، وتباسىمىزدا توعىز اعايىندىمىز، باۋىرلارىم، ولاردىڭ بالالارى بار. «ماقپال تاتە» دەپ كەلىپ تۇرعاندا، كوڭىلىن قيمايمىن. ءبىزدىڭ كورگەن قيىندىعىمىزدى سولار كورمەسىن دەگەن وي عوي.
- ءانشى رەتىندە قاي مەكەمەدەن جالاقى الاسىز؟ — وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى «قازاقكونسەرتتىڭ» جەكە ءانشىسىمىن. ارا-تۇرا «مەن بارمىن» دەپ، باستىقتارعا بارىپ سالەم بەرەمىن (جىميىپ). جۇمىس ورنىمدا جەكە بولمەم جوق، ول جەرگە تەك اقىن-سازگەرلەرمەن، ءوزىڭىز سياقتى جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋ ءۇشىن عانا بارامىن. سول-اق.
- الداعى ۋاقىتتا ءوزىڭىزدىڭ جەكە مۋزىكالىق مەكتەبىڭىزدى اشۋ ويىڭىزدا جوق پا؟ سىزگە ەلىكتەيتىن ماقپالداردىڭ سانى ءبىرشاما كورىنەدى… — قازاق ەستراداسىنداعى ماقپال يسابەكوۆانىڭ ەسىمىن اجەسى مەن سياقتى ءانشى بولسىن دەپ ىرىمداپ قويعانىن وزىنەن ەستىدىم. ونەردەگى تاعى ءبىر ءسىڭلىم، ديحانبايەۆانىڭ دا اتىن سونداي ماقساتپەن قويسا كەرەك. شۇكىر، جەر-جەردە كىشكەنتاي ماقپال ءجۇنىسوۆالار ءوسىپ كەلەدى. ولاردىڭ ءبىرازى ءانشى بولسا، قالعاندارى اقىن، جۋرناليست، ءمۇعالىم… وتكەن جىلدارداعى كونسەرتىمنىڭ بىرىندە 32 اتتاسىمنىڭ باسىن قوسىپ، حالىققا تانىستىرعانىم بار. نەگىزى، ولاردىڭ سانى بۇدان الدەقايدا كوپ. مۋزىكالىق مەكتەپ اشىپ، ۇستازدىق ەتۋ ازىرگە جوسپاردا جوق. حالىققا كەرەك كەزىمدە ءانىمدى ايتسام دەيمىن. كەيىن جاس كەلگەندە ۇستازدىق جاعىن ويلانا جاتارمىن…
- سوڭعى سۇراق، ونەردە جۇرگەنىڭىزگە بيىل اتتاي 30 جىلدان استى. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءانشى رەتىندە قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟ — كەيدە كەيبىر كىسىلەر: «ماقپال، ءسىز «يدەالنىي» ادامسىز» دەپ جاتادى. ارينە، ىقىلاستارىنا راحمەت، ءبىراق مەن ءوزىمدى ول ساناتتاعى ادامداردىڭ قاتارىنا قوسپايمىن. مەنىڭ دە وزىمە ءتان كەمشىلىكتەرىم بار. بىلگەنىمنەن بىلمەگەنىم، كورگەنىمنەن كورمەگەنىم كوپ… ايتكەنمەن، بويىمداعى سول كەم-كەتىكتى جويۋ ءۇشىن كۇش سالىپ جاتقانىم راس… ەڭ باستىسى، ونەر ادامىنا توزىمدىلىك كەرەك دەر ەدىم. قاي جاعىنان بولسىن، شىدامدى ادام تۇبىندە بيىك بەلەستەن كورىنەدى. ءوزىم ومىردەن بۇرىن ونەردە جولى بولعان ادام سياقتىمىن. سوندىقتان بارلىق ادامنىڭ الدىمەن ءتوزىمدى بولۋىنا تىلەكتەسپىن. - سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
سۇحباتتاسقان ايبەك تاسقالييەۆ
baistars.kz
