ءتىپتى، ولاردىڭ اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك شەكتەن شىققان جاعدايدا دا ولاردى بىر-بىرىنە ايداپ سالۋعا بولمايدى، ويتكەنى بۇل وتباسىنىڭ اجىراۋىنا اپارۋى مۇمكىن. كەيبىر عالىمدار ەر مەن ايەلدىڭ اراسىنا ءتۇسۋدى ۇلكەن كۇناعا جاتقىزادى. اللا ەلشىسى (س.ع.س): «ايەلى مەن ەرىنىڭ اراسىنا ءتۇسىپ، جالعان سويلەگەن ءارى ايەلدى كۇيەۋىنە قارسى قويعان ادام بىزدەن ەمەس»[1]، – دەگەن.

وسى حاديس ءابۋ حۋرايرانىڭ ريۋاياتى بويىنشا اللا ەلشىسى (س.ع.س): «ايەلىن كۇيەۋىنە نەمەسە قۇلدى يەسىنە قارسى قويعان ادام بىزدەن ەمەس»[2]، – دەگەن. وسى حاديستەر جايلى عالىمدار اشىق تۇسىنىكتەمەلەر بەرگەن. شەيح ابد ءال-ازيم ابادي (ر.ا.) بىلاي دەگەن: «... ايەلى مەن ەردىڭ قارىم-قاتىناسىن بۇزىپ، نە سونداي ارەكەتكە اپاراتىن جالعان ءسوز  ايتقان، ياعني ايەلگە جولداسىنىڭ قاتەلىكتەرىن كورسەتىپ، جامانداعان نەمەسە سول ايەلگە وزگە ەركەكتى ماقتاعان ادام» دەپ حاديستەگى ايتىلعان ويدى ءتۇسىندىرىپ وتىر.  ول، سونداي-اق، بۇل حاديستە «ايەلگە ۇيلەنۋ ماقساتىندا ونىڭ كۇيەۋىن جامانداعان، نەمەسە وزگە بىرەۋگە ۇيلەندىرۋ ماقساتىندا ايەلگە ونىڭ كۇيەۋىن جامانداعان، نەمەسە سونداي باسقا نيەتپەن وتباسىن اجىراتۋعا اپاراتىن جالعان سوزدەر سويلەپ، الداعان ادام تۋرالى ايتىلعان»، – دەيدى «اۋن ءال-مابۋد» كىتابىندا.

ءال-ماناۋي (ر.ا.) ايتادى: «اش-شاراۋي شەيحتىڭ ايتۋىنشا: «بۇل جاعدايعا كۇيەۋىنە نارازى بولىپ، وزگە ادامنان قول ۇشىن سۇراپ كومەككە بارسا، الگى ادام سول ايەلدى جاقسى قارسى الىپ، كۇتسە بۇل دا دۇرىس ارەكەت بولمايدى. وسى جاعدايدا وتباسىنىڭ بۇزىلۋىنا الىپ كەلەدى. مەن وسىنداي جايدى بىرنەشە رەت كەزدەستىردىم، مەنەن اقىل سۇراپ كەلگەن ايەلدەرگە قوناقجاي بولمادىم. ءوز كۇيەۋىنىڭ ءقادىرىن ءبىلسىن دەگەن ويمەن وتباسىما ول ايەلدى اش قالدىرۋىن ايتتىم»[3].

اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) جوعارىداعى ءحاديسى مەن ونىڭ تۇسىندىرمەلەرىنە سۇيەنىپ، قازىرگى جاستارعا بىرنەشە امالداردى ناسيحاتتاۋعا بولادى. ياعني، بىرىنشىدەن جولداس تاڭداعاندى يماندى جاندى تاڭداۋ. ويتكەنى، اللادان قورىققان دوس وزگەنىڭ وتباسىنىڭ ويران بولۋىنا ەشقاشان سەبەپكەر بولمايدى.

ەكىنشىدەن، كۇيەۋىن ەشقاشان، ەشكىمگە جامانداماۋ. سىرت كوز قىزعانشاق كەلەدى. قىزعانىش بار جەردە كورەالماۋشىلىق ورىن الادى. ايرانداي ۇيىپ بەرەكەلى وتىرعان جانۇيادا كىشكەنە ەرەگىس تۋا قالسا، كورەالمايتىندار سول ۇرىمتال ءساتتى پايدالانىپ، وتباسىن قۇرتۋعا ارەكەت ەتۋى مۇمكىن. ياعني، سەنىپ سىرىڭدى ايتىپ بارعان دوس قىز، كۇيەۋىنە رەنجىپ وتىرعان ايەلگە ودان ءارى رەنشىنىن ۇلعايتاتىن سوزدەر ايتپاۋىنا كىم كەپىل (جولداسىن جامانداپ نە وزگە ەركەكتەردى ماقتاپ، سولارمەن سالىستىرىپ دەگەندەي ؟!

ۇشىنشىدەن، وتباسىن قۇرعان ايەلمەن تەك جۇمىس بارىسىندا سويلەسۋ. قازىرگى ءبىزدىڭ قوعامداعى ەڭ ءقاۋىپتى دەرت وسى تۇستا. جانۇياسى بار قىز-كەلىنشەكتەر وتباسىن قۇرعان ەر ازاماتتارمەن تەلەفون، عالامتور ارقىلى حات الىسىپ وتىرا بەرەدى. وسىنداي قاراپايىم كورىنگەن ارەكەتتەر وتباسىنىڭ اجىراۋىنا سەبەپكەر بولۋى مۇمكىن.

مىنە، تىزە بەرسەك، وسى سەكىلدى شارتتار كوپ. ەر مەن ايەل تاتۋ بولسا، ولاردىڭ اراسىنا قانداي دا كىربىڭ تۇسىرەر ارەكەت بولمايدى. ال، جانۇيا باقىتىن بۇزۋ – ۇلكەن كۇنا. ولاي بولسا، اسىرەسە،  جاس قىز-كەلىنشەكتەر، قۇربى قىزدارىنا ولاردىڭ كۇيەۋىلەرى تۋرالى ەشقاشان ەشقانداي جاقسى نە جامان ءسوز ايتپاعانى دۇرىس.

[1] ءابۋ ءداۋىد
[2] ءابۋ ءداۋىد
[3] «فايدۋل ال-كادير شارحۋ-ل-جامي-س-ساعىر» 6ت.، 159 ب،

دەرەككوز: ummet.kz