توپىراقتان جارالعانىمىزعا كوبىمىز نانامىز. ءتىپتى تىلدىك قولدانىستا « قاي توپىراقتان جارالدىڭ» دەگەن پوەتيكالىق ساۋال دا بار. سوڭعى كەزدە « توپىراقتان جارالۋ» دەگەن تىركەس مەنى قاتتى ويلاندىرىپ ءجۇر. كوپ قازاقتىڭ ءبىرى رەتىندە مەن دە توپىراقتان جارالعانىما سەنىمدىمىن. ءبىراق ءبىزدىڭ كەلەشەك قاي توپىراقتان جارالىپ جاتىر؟ تارقاتىپ ايتار بولساق، توپىراقتان جارالۋ دەگەندى بىلاي تۇسىنۋگە بولادى: جاراتىندى رەتىندە ءبىز دە جەرگە تاۋەلدىمىز. جەردەن ءونىپ شىققان وسىمدىكتەردى ازىق ەتەمىز. ازىق اسقازانعا تۇسەدى، ساراپتالادى، دارۋمەنگە اينالادى. دەمەك ءبىزدىڭ ءاربىر جاسۋشامىزدىڭ قالىپتاسۋى وسى توپىراقتان شىققان ازىق پەن سۋعا بايلانىستى. ءوسۋىمىز بەن ءونىۋىمىز، قالا بەردى ءولۋىمىز دە توپىراققا بايلانىستى دەلىك. ءبىراق بۇگىنگى قازاقتىڭ تۇتىنىپ وتىرعان ازىقتارىنىڭ قانشا پايىزى ءوز توپىراعىمىزدان ءونىپ شىعىپ جاتىر؟ كوكونىس وزبەكستاننان الىپ كەلىنەدى. ەتتى رەسەيدەن تاسيمىز. ءسۇت تاعامدارى قىتايدان كەلەتىن ۇنتاقتار ارقىلى جاسالىنادى. جۇمىرتقانى دا كورشىدەن تاسيمىز. تاۋىق ەتى ءتىپتى مۇحيت اسىپ كەلىپ جاتىر. دەمەك، بۇگىنگى قازاق قۇرساقتا جاتقان ساتتەن باستاپ-اق قازاق جەرىنىڭ توپىراعىنان جارالىپ جاتقان جوق دەگەن ءسوز. بويىڭا ءوز توپىراعىڭنىڭ قۇنارىن دارىتپاي، وسى ەلدىڭ وتانشىل ازاماتى بولا الاتىنىڭىزعا سەنەسىز بە؟ ءبىز جارالساق، وسى ەلدىڭ سۋىن ءىشىپ جارالىپ جاتقان بولارمىز، ءبىراق تۋعان ەلىمىزدىڭ توپىراعىنىڭ قۇنارى بويىمىزدا جوق. بۇل ويلانۋعا ءتيىس جاعداي. ول راس، ازىقتى تىستان ساتىپ الۋعا بولادى. ءبىراق تۋعان ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى ساتىپ الا المايسىز. تالاي الماعايىپ زاماندا باتىرلاردىڭ تۇلپارىنىڭ تۇياعىنا جانشىلىپ، انانىڭ كوز جاسى مەن بابانىڭ قانى سىڭگەن توپىراقتان ءبىز مىندەتتى تۇردە قۇنار الۋعا ءتيىس بولاتىنبىز. جاساندى جەمىس شىرىنى مەن ۇنتاقتان جاسالعان ءسۇتتى ءىشىپ جۇرگەن بالانى كورگەندە جۇرەگىم سىزداپ قويا بەرەدى. تاپقان امالىم-ولاردى اۋىلعا الىپ بارۋ. سولاي عانا مەن ۇيگە كىرىپ كەتكەن جىلاننىڭ باسىنا اق قۇيىپ شىعارىپ سالاتىن ۇرپاق وسىرە الامىن دەپ ويلادىم. سولاي عانا «اق مول بولسىن» دەگەن تىلەكتىڭ ءمانىن تۇسىنەتىن بولاشاق قالىپتاستىرۋعا بولاتىن شىعار. قۇرت جەپ، ايرانعا اۋزى بىلعانباعان بالا قازاقشىل بولا الا ما؟ قۇلاعىنا جىلقىنىڭ كىسىنەگەنى كىرمەگەن بالا «ۇيىقتاپ كەتسە، تۇسىندە ارعىماق كورمەيدى». قىسقاسى قازاق قازاق بولۋى ءۇشىن قازاقيانىڭ توپىراعىندا وسىپ-ونگەن ءونىمدى تۇتىنۋى ءتيىس. ادامنىڭ تۇتىنعان اسى ونىڭ بولمىس بىتىمىنە اسەر ەتەتىندىگىن گەنەتيكتەر جوققا شىعارمايدى. اسىل دىنىمىزدە دە ادامداردىڭ ادال اس پەن ارام استى پارىقتاۋىنا بەكەردەن بەكەر تالاپ قويىلماعان. ال بىزدە بارلىعى كەرىسىنشە. تاماقتانۋدىڭ دا وزىندىك «موداسى» قالىپتاسقان. بىلتىر امەريكاندىق ساندەرس دەگەن شالدىڭ تاماعىن جەۋ سانگە اينالعان. الدىڭعى جىلى تۇرىكتىڭ اسىن تۇتىنۋ ءسان ەدى. بيىل سۋشي تۋرالى كوبىرەك ايتىپ ءجۇرمىز. ءسان قۋىپ ءجۇرىپ، ۇلتتىق مىنەزىمىزدى جوعالتىپ العانىمىزدى بايقاماي قالماساق بولعانى. حايۋاناتتار باعىنداعى اڭدارعا زەر سالىڭىزشى. مايمىلعا ءوزىنىڭ بانانىن بەرەدى. ول ءبىزدىڭ جەردە وسەتىن جەمىستى اش وزەگىنە تۇسكەندە عانا جەۋى مۇمكىن. ال ءبىز توقشىلىقتان، يتالياندىقتاردىڭ پيساسىن، جاپوننىڭ ءسۋشيىن قىمبات باعاعا ساتىپ العانىمىزدى ماقتانىش كورەمىز.
اينۇر تولەۋ
