جەر سىلكىنىسى كەنەتتەن پايدا بولادى جانە قاس-قاعىم ساتتە وتەدى. جەر سىلكىنىسى – بۇل جەر قىرتىسىندا نەمەسە مانتيانىڭ ۇستىڭگى بولىگىندە كەنەتتەن بولعان قوزعالىسپەن جارىلىس ناتيجەسىندە پايدا بولعان جانە ەلەۋلى اۋىتقۋ تۇرىندە ۇلكەن قاشىقتىققا تارالاتىن جەر استى ءدۇمپۋى مەن جەر استى قوزعالىسى. جەر قىرتىسىنىڭ تراەكتوريالىق قوزعالىسىن تۋدىراتىن جەر سىلكىنىسى وتە جويقىن بولىپ كەلەدى. جەر سىلكىنىسىنىڭ بارىسىندا ۇيلەر، جولدار، كوپىرلەر، كانالدار توعاندار مەن باسقا دا عيماراتتار، سۋ قۇبىرلارى، كاناليزاسيا، ەلەكتر بەرۋ جۇيەسىنە زيان كەلىپ، بايلانىس بۇزىلىدى. تاۋ جىنىستارىنان تاۋ قۇلايدى، ادامداردى ۇرەي بيلەيدى. 

جەر سىلكىنىسىنىڭ جويقىن كۇشىنىڭ اسەرىنەن بولاتىن اپاتتار كوپشىلىككە ءمالىم. ويتكەنى، قازاقستاننىڭ 450 مىڭ شارشى كيلومەتر اۋماعىندا جەر سىلكىنۋ ءقاۋپى بار. بۇل اۋماقتا 6 ملن. حالىق تۇرادى. 27 قالا، 400 دەن استام ەلدى مەكەن بار. ەلىمىزدىڭ قىرىق پروسەنتكە جۋىق وندىرىستىك پوتەنسيالى وسى اۋماققا شوعىرلانعان.

شىعىس قازاقستان، الماتى، جامبىل، وڭتۇستىك قازاقستان، قىزىلوردا، ماڭعىستاۋ وبلىستارى مەن الماتى قالاسى سەيسمو ءقاۋىپتى ايماقتا تۇر. وندا ونەركاسىپتىڭ نەگىزگى قورىنىڭ وتىز پروسەنتى شوعىرلانىپ، تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ وتىز بەستەن اسا پروسەنتى ورنالاسقان. رەسپۋبليكا حالقىنىڭ قىرىق پروسەنتى تۇرادى. جەر سىلكىنىسى ءقاۋىپتى اۋماقتاردا ءىرى قالالار مەن ەلدى مەكەندەر، گيدروتەحنيكالىق عيماراتتار مەن زياندى ءوندىرىستى ونەركاسىپ ورىندارى، جاساندى سۋ قويمالارى، جارىلىس ءقاۋپى بار جانە ۋلى ماتەريالدار قويماسى ورنالاسقان. تۇرعىن ءۇي القابىنىڭ بۇزىلۋىمەن قاتار تىزبەلەنگەن وبەكتىلەردىڭ كەيبىرەۋىنىڭ بۇزىلۋى وڭالمايتىن ەكولوگيالىق وزگەرىسكە الىپ كەلۋى مۇمكىن.

جەر سىلكىنىسى كەزىندەگى مىندەتتەر

جەر سىلكىنگەن ساتتە ءسىزدىڭ وي-ارەكەتىڭىز بەن ءىس-قيمىلىڭىزعا 5-10 سەكۋند قانا ۋاقىتىڭىز بار. وسى ساتتە ۇرەيگە ەركىندىك بەرىپ، ابدىرىپ-ساسىپ قاتەلەسسەڭىز، ارتى باقىتسىزدىققا اكەلۋى ىقتيمال. ءوزىڭىزدى دە، وزگەلەردى دە ۇرەيلەندىرمەڭىز.

ءۇيدىڭ ىشىندە:

سىلكىنىس كەزىندە دالاعا جۇگىرىپ شىعۋدا نەمەسە جەر سىلكىنىسىنىڭ ياعني ءۇيدىڭ ىشىندە كەتۋدى پاتەردىڭ قاي قاباتتا ورنالاسۋىنا بايلانىستى شەشۋگە ءتيىسسىز. ەگەر ءسىز كوپ قاباتتى ءۇيدىڭ ءبىرىنشى نەمەسە ەكىنشى قاباتىندا تۇراتىن بولساڭىز، دالاعا شىعۋعا مۇمكىندىگىڭىز بار. دالاعا قاشىپ شىققاننان كەيىن ۇيدەن اۋلاق تۇرعان ءجون. ءۇشىنشى جانە ودان جوعارى قاباتتاردان قاشىپ شىعۋ ءقاۋىپتى ەكەنىن ەستەن شىعارماڭىز.

سىلكىنىس كەزىندە ءقاۋىپتى جانە ءقاۋىپسىز جەرلەردى انىق بىلگەن ءجون.

ءقاۋىپسىز جەرلەر:

ۇيدە (عيماراتتىڭ ىشىندە)

1)بوساعا ەسىك جاقتاۋى

2)ىشكى بۇرىش

3)مىقتى قابىرعا

4)بەل اعاش

5)ۆاننا، توڭازىتقىش

6)پارتا،ستول،كەرەۋەت

دالادا:

1)اشىق الاڭ

2)بيىك عيماراتتاردان اۋلاق بولۋ

3)بيىك اعاشتاردان اۋلاق بولۋ

ءقاۋىپتى جەرلەر:

1)تەرەزە جاقتاعى بۇرىش

1)بيىك عيماراتتار

2)بيىك اعاشتار

3)باسپالداق

4)ليفت

5)جيھازدار

6)شام جاعۋ ءقاۋىپتى

7) سوڭعى قاتارداعى شەتكى بولمەلەر

دالادا:

1)بيىك عيماراتتار

2)بيىك اعاشتار

3)ەلەكتر جۇيەلەرى

4)جەر استى وتكەلى

سىلكىنىس باستالىسىمەن ءۇي ىشىندەگى ءقاۋىپسىز دەگەن ورىندارعا تەز جەتۋگە تىرىسىڭىز. ىشكى قابىرعانىڭ ءقاۋىپسىز تۇسىندا ءۇيدىڭ ىشكى بۇرىشىندا، ەسىك جاقتاۋلارىنىڭ ورتاسىندا، تىرەۋىش اشالاردىڭ جانىنا تۇراسىز (شكاف ءىشى كەرەۋەت). تەرەزەلەر مەن اۋىر جيھازداردان الىس تۇرىڭىز.

- ءليفتتى پايدالانباڭىز.

- ەسىكتەن دالاعا شىققان ۋاقىتتا جانتالاسىپ، ءبىر- بىرىڭىزگە كەدەرگى جاساماۋعا تىرىسىڭىزدار.

- ۇيلەردەن ەلەكتر باعانالاردان اۋلاق تۇرىڭىز، ەلەكتر سىمىنا جاقىنداماڭىز.
- سىلكىنىس كەزىندە ۇيگە كىرمەڭىز.

اۆتوموبيل ىشىندە:

- سىلكىنىس باستالعان ساتتە ءجۇرىپ كەلە جاتقان ءاۆتوموبيلدى اشىق جەرگە توقتاتقان دۇرىس.

- جولاۋشىلار اسىپ-ساسپاي بايىپتى تۇردە ترانسپورت ىشىندە وتىرىپ، جەر سىلكىنىسىنىڭ باسىلۋىن كۇتكەن ءجون.

كەلەشەكتە بولۋى ىقتيمال كۇشتى سىلكىنىستەردىڭ قۇپيالارىمەن جەكە تانىس بولعان ءجون. جەر استى ءدۇمپۋىنىڭ بولۋ سەبەپتەرىن، انىق قاي جەردە بولىپ، قالاي تارالاتىندىعىنىڭ قانداي قوسىمشا ارەكەتتەرىنىڭ ءوزى دە كوپتەگەن مالىمەتتەر وقىپ ء-بىلۋ قاجەت. ەكىنشىدەن، تۇرعان حالىقتىڭ اپاتتان ساقتانۋ دايىندىعى دارەجەسى جوعارى بولۋى ءتيىس. تەك وسى شارتتار ورىندالعان جاعدايدا عانا ءزىلزالا اپاتتار ادام ءومىرى مەن حالىق بايلىعىنا ايتارلىقتاي شىعىن كەلتىرمەيدى.