رەسەي پرەمەر-مينيسترى دميتريي مەدۆەديەۆ استانا مەن بىشكەكتەن تۇركيامەن ساۋدا-ساتتىق جاساۋعا تيىم سالۋدى تالاپ ەتتى. ورىس پرەمەرىنىڭ پارمەنى بويىنشا ەۋرازيالىق وداققا مۇشە وسى قوس مەملەكەت وزدەرىنە تۇركيادان كەلەتىن جۇك كولىكتەرىنە شەكتەۋ قويۋ كەرەك ەكەن. وسى رەتتە تالاپ ەتۋ دەگەن ءسوز، تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا اياق باسقان قازاق ەلى مەن قىرعىز رەسەپۋبليكاسىنا ۇنامايتىنى انىق. الايدا، كرەمل «ءوزىم بىلەمدىككە» سالىپ، الدەقاشان ەگەمەن ەل اتانعان مەملەكەتتەر ءۇشىن قاستەرلى قۇندىلىقتى اياق استى ەتكىسى كەلەدى.

تۇركيا مەن رەسەيدىڭ اراسىنداعى قىرعي-قاباق قارىم-قاتىناس تۇركى حالىقتارىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتىر. ايتالىق، كۇنى كەشە قۇدايى كورشىمىز تۇركىسوي ۇيىمىنىڭ ءوز اۋماعىندا جۇمىس جاساۋىنا تيىم سالدى. بۇل از دەسەڭىز ەندى رەسەي تاۋەلسىز قازاق ەلى مەن قىرعىزستاننىڭ باۋىرلاس تۇركيامەن ساۋدا-ساتتىق جاساعانىنا قىرىن قاراپ وتىر. ارينە، كرەملدىڭ وزىنە باعىنىشتى حالىقتارعا جاساپ جاتقان تىيىمىنا تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بولادى. الايدا، رەسمي ماسكەۋدىڭ  تاۋەلسىز ەلدىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسىپ، تالاپ ەتۋىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ بۇل بارىپ تۇرعان باسىنعاندىق ەمەي، نەمەنە؟

الايدا، رەسەيدىڭ تالاپ ەتۋىنە قازاق ەلى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى قۇلاق اسا قويماس. ويتكەنى، تۇركيا تاۋارلارىن ەلگە وتكىزۋدىڭ بالامالى جولى تابىلماسا، وتاندىق كاسىپكەرلەر ۇلكەن شىعىنعا باتۋى مۇمكىن. بۇل تۋرالى «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ ءمالىم ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى تاڭدا 78 كولىك شەكارادان قازاق ەلىنە وتە الماي تۇر. سوندىقتان دا، اتالعان جۇكتەردى بالامالى باعىت رەتىندە گرۋزيا مەن ءازىربايجان ارقىلى، كاسپيي تەڭىزى پورتىمەن الىپ ءوتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتسا كەرەك.

– گرۋزيا مەن ءازىربايجان ارقىلى، ياعني رەسەيدى اينالىپ وتەتىن باعىتتاردى مينيسترلىكپەن كەلىسىپ، كاسىپكەرلەرگە ايتىپ بەردىك. سوندىقتان كاسىپكەرلەرگە كومەكتەسۋگە دايىنبىز. اقتاۋ ارقىلى، باكۋ ارقىلى ءقازىر ءازىربايجان تەمىرجولدارىمەن، ءازىربايجان پورتىمەن دە كەلىسىپ جاتىرمىز. ناقىتىراق ايتسام باعانى تومەندەتۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالۋدا. ەگەر ولار تاسىمالداۋدىڭ اقىسىن تومەندەتسە، ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەرگە كوپ شىعىن اكەلمەيدى، – دەيدى ابىلاي يسابەك ۇلى.

«اتامەكەن» پالاتاسىنىڭ شەكارادا تۇرعان 78 جۇك كولىگىنىڭ جاعدايىنا الاڭداپ، ارەكەت ەتىپ جاتقانى كوڭىل قۋانتادى. ويتكەنى، ەش جازىعى جوق كاسىپكەرلەر ەكى ەلدىڭ ءوزارا ارازدىعىنىڭ سالدارىنان زارداپ شەگىپ جاتىر. سوندىقتان دا، ولارعا دەر كەزىندە كومەك بەرىپ، جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ - ۇكىمەتتىڭ مىندەتى. وسى رەتتە، ۇكىمەت پەن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ءوزارا سەرىكتەستىك ورناتقانىن ايتىپ وتكەن ءجون. اتالعان سەرىكتەستىكتىڭ ارقاسىندا كاسىپكەرلەر پالاتاسى كۇردەلى ماسەلەلەرگە بايلانىستى مالىمدەمەلەر جاساپ ءجۇر.

ەستەرىڭىزگە سالساق، «اتامەكەننىڭ» رەسەيلىك وكتەم ساياساتقا قارسى شىعىپ وتىرعانى ءبىر بۇل ەمەس. بۇعان دەيىن «اتامەكەن» پالاتاسى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ ەۋرازيالىق وداق اياسىندا ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزۋگە قارسىلىق بىلدىرگەن بولاتىن. سودان كەيىن بارىپ ەل ۇكىمەتىنىڭ باسشىسىنان باستاپ، پرەزيدەنتتىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى داۋرەن ابايەۆقا دەيىن وسى ماسەلەگە وراي قازاقستاننىڭ رەسمي ۇستانىمدارىن جاريا ەتتى. دەمەك، «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ تۇركيادان تاۋار تاسيتىن بالاما جول ىزدەپ جاتقان بۇل باستاماسىن دا رەسمي ۇكىمەتتىڭ ارەكەتى دەپ قابىلداۋعا ابدەن بولادى. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى، رەسەيدىڭ وكتەم تالابىنا بۇل جولى قازاق بيلىگى قۇلاق اسپادى.

قازاق ەلى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەيدەن تاۋەلسىزدىك العانىنا شيرەك عاسىر بولدى. الايدا، ءالى كۇنگە دەيىن كرەمل قوس مەملەكەتتى وزىنە باعىنىشتى شەشەنستان مەن باشقۇرستان دەڭگەيىندە كورەتىن سياقتى. ايتپەسە، رەسەيدىڭ تۇركيامەن ساۋدا-ساتتىق جاساۋعا تيىم سالۋدى تالاپ ەتكەن بۇل قىلىعىن باسقاشا قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ ازىرگە، بۇل باسسىزدىققا قارسىلىقتى تاعى دا «اتامەكەن» پالاتاسى باستاپ وتىر. وسى عانا كوڭىلگە ءۇمىت ۇيالاتادى.

سەرىك جولداسباي

استانا