لاڭكەستەردىڭ ۇزدىكسىز شابۋىلى، باتىس پەن رەسەي اراسىنداعى «قىرعي-قاباق سوعىس»، ميگرانتتاردىڭ تولاسسىز اعىنى، جۇڭگو ەكونوميكاسىنىڭ السىرەۋى جانە ەۋروپا وداعىنان ۇلىبريتانيانىڭ شىعۋى – الەم ساراپشىلارى 2016 جىلعا ارنالعان وسىنداي ساياسي بولجامدارىمەن ءبولىستى، - دەپ حابارلايدى «قامشى» پورتالى Baq.kz–كە سىلتەمە جاساپ.
بوسقىنداردىڭ ەۋروپاعا اعىلۋى، رەسەيدىڭ «يسلام مەملەكەتىمەن» شايقاسى، 130 ادامنىڭ ءومىرىن قيعان پاريجدەگى Charlie Hebdo رەداكسياسىنا جاسالعان جانە باسقا دا لاڭكەستىك شابۋىلدار – مۇنىڭ ءبارى ساراپشىلار مەن ساياساتكەرلەردىڭ 2015 جىلعا جاساعان بولجامىنا كىرمەگەن توسىن وقيعالار بولاتىن. ربك رەسەي جانە شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ 2016 جىلداعى حالىقارالىق ساياسات جانە الەمگە ءتومۋى مۇمكىن سىن-قاتەرلەر جايىندا بىلدىرگەن پىكىرلەرىن توپتاستىرىپ ۇسىنۋدا.
«يسلام مەملەكەتىنىڭ» شابۋىلدارى
2016 جىلدا يم ۇيىمىنىڭ گەوگرافيالىق اۋماعى مەن كۇش-قۋاتى ارتا تۇسەدى. «يسلام اتىن جامىلعاندار ىس-ارەكەتتەرىن ساۋد ارابياسى، ەگيپەت، يەمەن جانە ليۆيا سىندى ەلدەردە جالعاستىرماق. ۇيىمنىڭ قىزۋ تىرلىگى اراب الەمى شەكاراسىنان دا اسىپ ءتۇسۋى مۇمكىن: تروپيكالىق افريكادان وڭتۇستىك-باتىس ازياعا دەيىن»، - دەگەن بولجامىمەن بولىسكەن بولاتىن وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا Stratfor اناليتيكالىق اگەنتتىگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە Geopolitical Futures ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى دجوردج فريدمان.
دەسە دە، فريدماننىڭ پايىمىنشا، سيريا مەن يراكتاعى جەرىن ساقتاپ قالۋ ءيسيم-نىڭ باستى ماقساتى بولىپ قالا بەرمەك. ساراپشى بولجاعانداي، سودىرلار داماسكتىڭ نەمەسە «ۇستامدى» كوتەرىلىسشىلەردىڭ باقىلاۋىنداعى اۋماقتىڭ ءبىر بولىگىن دە باسىپ الۋلارى عاجاپ ەمەس. «ءيسيم-نىڭ مۇمكىندىگىنە ءتيىستى ءمان بەرمەگەن ۆاشينگتوننىڭ 2016 جىلى جاعدايدى تۇزەتە الاتىنى ەكىتالاي»، - دەيدى ساياساتكەر.
«يسلام مەملەكەتى» پروبلەماسىن تەز شەشۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن پىكىردى CENRG اناليتيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ءارى Atlantic Council اعا ساراپشىسى اريەل كوەن دا قولداپ وتىر. «2016 جىلى باشار اسادتىڭ كەتۋى تۋرالى ماسەلە دە، يسيم پروبلەماسى دا ءتيىستى شەشىمىن تاپپايتىن سىڭايلى. سيريالىق قاقتىعىس تا وسى كۇيدە قالۋى ىقتيمال»، - دەدى ول. «اۋقىمدى كواليسيا» قۇرۋ ماسەلەسى ءبىر جاعىنان – يران مەن رەسەي اراسىنداعى، ەكىنشى جاعىنان پارسى شىعاناعى ەلدەرى مەن باتىس اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتەر سالدارىنان كۇردەلى كەدەرگىلەرگە تاپ بولادى.
رەسەي، باتىس جانە سيريانىڭ ايماقتىق ويىنشىلارى ۇستانعان باعىتتى ودان ءارى ۇيلەستىرۋ 2016 جىلدىڭ باستى ماسەلەسىنە اينالادى. «ەگەر رەسەي مەن باتىس يسيم-مەن كۇرەسۋدىڭ ورتاق مايدانىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسە الماسا، باتىسقا قاراعاندا ءبىزدىڭ جاعدايىمىز ءتىپتى كۇردەلەنە تۇسەدى»، - دەيدى ۇلىبريتانياداعى رەسەيدىڭ بۇرىنعى ەلشىسى جانە تمد ىستەرى جونىندەگى ەكس-مينيستر اناتوليي اداميشين. يسيم-گە دەگەن ادالدىعىن سولتۇستىك كاۆكازداعى جاسىرىن لاڭكەستىك ۇيىمدار دالەلدەپ بەردى. رەسەيدىڭ رەسمي وكىلدەرى بولسا، رەسەي مەن ورتالىق ازيادا «يسلامشىلداردىڭ» شىرماۋىنا ىلىككەندەر سانى مىڭ-مىڭداپ ارتىپ جاتقانىن جاسىرماي وتىر. Soufan Group كومپانياسىنىڭ حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەسشىسى ۇسىنعان مالىمەتتەرگە سايكەس، 2015 جىلدىڭ اياعىنا قاراي 2014 جىلدىڭ جازىمەن سالىستىرعاندا يسيم ءۇشىن سوعىسىپ جۇرگەندەردىڭ سانى ءۇش ەسە ارتىپ، 2،4 مىڭعا جەتكەن. ىستىق نۇكتەلەردەن رەسەيگە قايتىپ ورالعانداردىڭ 900ء-ى قىلىمىس الەمىندە كوزگە ىلىگىپ ۇلگەرىپتى، دەپ حابارلايدى رف ءىىم.
$20-دان ارزان مۇناي ماشاقاتى
2014 جىلدىڭ ماۋسىمىنان بەرى Brent مۇنايىنىڭ باررەلى ءۇش ەسەگە قۇلدىراپ، 2004 جىلدىڭ جازىنداعى دەڭگەيدە اۋىتقىپ تۇر – باررەلىنە $35-40. رەسەي ءرۋبلى دە وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەكى ەسەگە ارزاندادى. سونداي-اق قازاقستان مەن ازەربايجان ۇلتتىق ۆاليۋتالارىنىڭ باعامىن قايتا بەلگىلەۋگە ءماجبۇر بولدى، ال ساۋد ارابياسى ەكى كۇردەلى تاڭداۋدىڭ الدىندا تۇر: 30 جىل بويعى دوللار باعامىنا تاۋەلدىلىكتەن باس تارتۋ نەمەسە مۇناي باعاسى وسەدى دەگەن ۇمىتپەن قورداعى قارجىسىن «ءمۇجي بەرۋ».
ەكونوميكاسى مۇناي باعاسىنا بايلانعان بارلىق ەلدەردى 2016 جىلى اسا كۇردەلى سىناق كۇتىپ تۇر، دەپ ەسكەرتەدى Royal Bank of Scotland ساراپشىلارى. بانك بولجامىنشا، قۋات كوزىنە دەگەن سۇرانىستىڭ تومەندەۋى مەن يراننان الىنىپ تاستالعان سانكسيالارعا بايلانىستى قىسقا مەرزىمدە مۇناي باعاسى الدىمەن باررەلىنە $26، سوڭىنان $16 دەيىن قۇلدىراپ كەتۋى مۇمكىن. «2016 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا-اق مۇناي باعاسى كۇرت تومەندەپ كەتەدى دەگەن ءقاۋىپ بار»، - دەلىنگەن RBSء-تىڭ جەلتوقسان ايىنداعى بايانداماسىندا. حەا پايىمىنشا، مۇنايعا دەگەن سۇرانىس كۇرت تومەنەدەيدى، ال شيكىزات قويمالارى ونسىز دا قارا التىنعا لىق تولى، دەپ ءتۇسىندىردى مۇنى بانك ساراپشىلارى.
الايدا، Bloomberg اگەنتتىگى «2016 جىلعى پەسسيميست انىقتامالىعىندا» بۇعان مۇلدە قاراما-قايشى بولجام جاساپ وتىر: يسيم تاراپىنان بولۋى مۇمكىن ديۆەرسيا، تاياۋ شىعىستاعى شيەلەنىس، نيگەريادا ورشىگەن قانتوگىس، ۆەنەسۋەلاداعى ساياسي داعدارىس مۇناي باعاسىن باررەلىنە 100 دوللارعا دەيىن قايتا قارىشتاتادى. ءبىراق جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىندا جاريالانعان وپەك بايانداماسىندا باررەلىنە 70 دوللار باعاعا كەم دەگەندە 5 جىلدان كەيىن عانا قايتىپ كەلەتىنىمىز ايتىلعان.
ال اريەل كوەن: «مۇناي باعاسى $100 جانە ودان جوعارى تۇرعان ءداۋىر ءوتتى، 2016 جىلدا ەشقانداي باعا شارىقتاۋ بولمايدى»، - دەگەن سەنىمدە. ونىڭ بولجاۋىنشا، مۇناي باعاسى 2020 جىلعا دەيىن باررەلىنە 50 دوللار توڭىرەگىندە بولادى.
جاڭا قىرعي-قاباق سوعىس
«كەيبىرەۋلەر پۋتين (ۋكرايناداعى – ربك) ستراتەگياسى ارقىلى كۇش-قۋاتىن اسقان شەبەرلىكپەن كورسەتە الدى دەپ ايتقان بولاتىن. ءدال ءقازىر رەسەي وقشاۋلانىپ، ەكونوميكاسى تالان-تاراجعا ۇشىراعان شاقتا امەريكا قۋاتتى ءارى وداقتاستارىمەن ۇجىمداسا ءبىلدى»، - دەگەن ەدى 2015 جىلدىڭ باسىندا اقش پرەزيدەنتى باراك وباما. ال ماسكەۋ «وقشاۋلاۋ» تۋرالى سوزدەرگە قالجىڭ رەتىندە قاراپ، اسا ءمان بەرمەدى دە.
2016 جىلدا رەسەي ۋكرايناعا قاتىستى باتىسپەن ورتاق مامىلەگە كەلەدى دەگەن ءۇمىت بار. ءبىراق ول مامىلە قالاي جۇزەگە اساتىنىن ءقازىر ايتۋ قيىن، دەيدى Geopolitical Futures وكىلى دجوردج فريدمان.
ماسكەۋدىڭ ۋكرايناعا قاتىستى ءۇش امالى بار: قاقتىعىستى ۋشىقتىرۋ، باسەڭدەتۋگە بەتبۇرىس جاساۋ نەمەسە بىقسۋعا اينالعان قارسىلىققا قولداۋ كورسەتۋ، دەگەن پىكىرىمەن ءبولىستى RAND Corporation ساراپشىسى، اقش-تىڭ ەۋرووداقتاعى بۇرىنعى وكىلى دجەيمس دوببينس. باتىس ءۇشىن مينسك كەلىسىمىن ورىنداۋ «لاكسۋم قاعازى» ءتارىزدى. ال فريدمان ماسكەۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى سول كۇيى قالادى دەگەن سەنىمدە، ياعني كورشىلەردىڭ ساياسي بەيتاراپتىلىعىن ساقتاپ قالۋ. تاجىريبە جۇزىندە بۇل دەگەنىڭىز رەسەي ءوز اسكەري كۇشىن نىعايتىپ، اقش رەسەي اينالاسىنداعى «تەجەۋ شەكاراسىن» سىزۋمەن بولادى دەگەندى بىلدىرسە كەرەك.
قىتايدان تونگەن ءقاۋىپ
2016 جىلدا قىتايدىڭ، كولەمى جاعىنان ەكىنشى الەم ەكونوميكاسىنىڭ، قارقىنى باسەڭدەيدى. الەم ەكونوميكاسى ءۇشىن بۇل مۇناي مەن باسقا دا شيكىزات تاۋارلارىنا دەگەن سۇرانىس قايتا ازايادى دەگەن ءسوز. 2014 جىلى جۇڭگو ءجىو-سى 1990 جىلدان بەرگى مينيمالدىق دارەجە – 7،4%-عا عانا ءوستى. بىلتىرعى كورسەتكىش ودان دا از بولۋى مۇمكىن – 6،3 پەن 7% شاماسىندا. جۇڭگو تاراپىنان ازايعان سۇرانىس شيكىزاتتىق تاۋارلاردىڭ قۇنىنا كەرى اسەر ەتتى: Bloomberg Commodity يندەكسى 2015 جىلى 26%-عا قۇلدىراپ كەتتى، بۇل – 2008 جىلدان بەرگى ەڭ ناشار كورسەتكىش.
Bloomberg اگەنتتىگى ءوزىنىڭ «2016 جىلعى پەسسيميست انىقتامالىعىندا» مىنانداي سۇراق كوتەرەدى: رەسمي كىتاي ستاتيستيكاسى قحر ەكونوميكاسىنداعى باسەڭدەۋ اۋقىمىن دۇرىس باعالاي الماي قالسا نە بولادى؟ جامان جورامال جۇزەگە اسىپ قالسا، قۋاتتاردىڭ دۇرىس قامتىلماۋىنان ءبىرىنشى كەزەكتە زارداپ شەگەتىن قىتايدىڭ ءىرى يندۋستريالىق ورتالىقتارىندا الەۋمەتتىك شيەلەنىس تۋىندايدى. ونى باسۋ ءۇشىن بەيجىڭ، ءبىر جاعىنان، ءسوز بوستاندىعىنا قويىلعان شەكتەۋدى كۇشەيتە ءتۇسىپ، ەكىنشى جاعىنان – حالىقتىڭ نازارىن ەكونوميكالىق پروبلەمادان الاستاتۋ ءۇشىن ءتۇرلى پوپۋليستىك كامپانيالار ويلاپ تابادى.
وسىنداي كامپانيالارعا مىسال رەتىندە Bloomberg وڭتۇستىك-قىتاي تەڭىزىندەگى قاۋىپ-قاتەر ارتا ءتۇسۋى مۇمكىن دەگەندى العا تارتىپ وتىر. جۇڭگو ۇكىمەتى شەكارالىق داۋدىڭ ۋشىعۋى سىندى «كوزبوياۋشىلىقتى» «حالقىنا قحر-دىڭ ايماقتاعى الدىڭعى قاتارلى كۇشكە اينالعانىن» كورسەتۋ ءۇشىن پايدالانۋعا تىرىسادى، دەگەن پىكىرمەن فريدمان دا كەلىسىپ وتىر. شىن مانىندە اسكەري تايتالاسقا ەشقانداي نەگىز جوق دەگەن سەنىمدە ول.
كوەننىڭ ايتۋىنشا، 2016 جىلداعى قحر ەكونوميكاسىنىڭ باسەڭدەۋى قىتايدىڭ عانا ەمەس، ونىڭ ساۋدا سەرىكتەستەرىنە دە سالقىنىن تيگىزۋى ابدەن مۇمكىن. قىتايدىڭ باياۋ دامۋ قارقىنى مەن قاتاڭ ايماقتىق ساياساتى بەيجىڭنەن كورشى دەرجاۆالاردى الاستاتىپ، ولار ءوز كەزەگىندە اقش-پەن ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە دەن قويادى، دەيدى ساراپشى. وسى ورايدا وتكەن جىلى بەكىتىلگەن ترانستىنىقمۇحيتتىق ساۋدا سەرىكتەستىگى تۋرالى شارت شتاتتار مەن شىعىس ازيانى جاقىنداستىرۋدىڭ العاشقى قادامىنا اينالۋى مۇمكىن.
قارىزعا باتقان ەۋروپا
2015 جىلى ەڭسەرىلگەن گرەكيالىق قارىز داعدارىسىنا قاراپ، ەۋرواۋماق ەكونوميكاسى «سوققىدان» قۇتىلدى دەپ ايتۋ ءالى ەرتە.
فريدماننىڭ بولجاۋىنشا، گرەكيانىڭ باسىنا تۇسكەن كۇن يتالياعا دا جەتۋى مۇمكىن. ازىرگە، يتاليا ەكونوميكاسى ەۋرووداق ىشىندە enfant terrible ساناتىندا ەمەس. يتاليانىڭ ءجىو-سى مەن سىرتقى قارىزىنىڭ اراسالماعى – 132% (گرەكيانىكى 171% بولاتىن – ربك). Eurostat-تىڭ قازان ايىنداعى مالىمەتتەرى بويىنشا، ەلدەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 11،5%، گرەكيا، يسپانيا، كيپر مەن پورتۋگاليادان كەيىنگى بەسىنشى ورىندا. دەسە دە، بولجانعان يتاليانىڭ قارىزدىق داعدارىسى كورشىلەرىنە قاراعاندا الدەقايدا ءقاۋىپتى، دەپ جازادى Stratfor ساراپشىلارى: يتاليا – ەۋرواۋماقتاعى گەرمانيا مەن فرانسيادان كەيىنگى ەكونوميكالىق سالماعى جاعىنان ءۇشىنشى ورىنداعى ەل (2014 جىلى €2،14 ترلن)، ونىڭ ءجىو-سى «پروبلەمالى» يسپانيادان ءبىرجارىم ەسە ارتىق. ناقتى العاندا، ەلدىڭ سىرتقى قارىزى €2،3 ترلن-عا تەڭ. گرەكيانىڭ €392 ملرد قارىزى ونىڭ قاسىندا تۇك ەمەستەي كورىنەدى.
وسى ورايدا يتاليالىق مەموبليگاسيالار قۇنىنىڭ تۇراقسىزدىعى ينۆەستورلاردىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر. 2015 جىلدىڭ ناۋرىزىندا ونجىلدىق يتاليالىق بوندتاردىڭ تابىستىلىعى بىرنەشە جىلدىق مينيمۋم سانالاتىن 1،2% شاماسىندا بولدى، الايدا شىلدەنىڭ باسىنا قاراي ونىڭ كولەمى 2،3%-عا جەتتى.
شەنگەننىڭ ىدىراۋى
ءقازىر ەۋروپا ءدۇيىم جۇرتتىڭ اجالىنا سەبەپ بولعان تاياۋ شىعىستاعى سوعىستىڭ زاردابىن كەڭىنەن تارتىپ وتىر. سالدارىنان ايماققا سيريا، يراك پەن اۋعانستاننان باسساۋعالاپ قانشاما بوسقىن لاپ بەردى. 2015 جىلدا ەۋرووداق ەلدەرىندە رەسمي تۇردە تىركەلگەن بوسقىنداردىڭ سانى 1 ملن ادامنان اسادى – بۇل ءبىر جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن ءتورت ەسە ارتىق. وسىناۋ ميگراسيالىق داعدارىس ەو ەلدەرى اراسىنداعى ەركىن قوزعالىستىڭ كەپىلى بولعان شەنگەن كەلىسىمىن سىنعا الدى. پاريجدە بولعان سەريالى لاڭكەستىكتەردىڭ كەسىرىنەن فرانسيا، گفر مەن شۆەسيا باستاعان ءبىرقاتار مەملەكەت ۋاقىتشا مەرزىمگە شەكارالىق باقىلاۋ ورناتتى.
ەندى، 2016 جىلدىڭ جازىندا ەۋروپا زاڭسىز ميگراسيانىڭ كەزەكتى تولقىنىنا توتەپ بەرۋى كەرەك بولادى، دەيدى اريەل كوەن.
Bloomberg جاڭا جىلعا ارنالعان پيسسيميستىك بولجامىندا پاريجدەگىدەي جاڭا لاڭكەستىكتەر ورىن الۋى مۇمكىن دەپ ەسكەرتەدى، سونىڭ نەگىزىندە كسەنوفوبيالىق كوڭىل-كۇي قالىپتاسىپ، ونىڭ سوڭى ۇلكەن ساياسي سىلكىنىسكە الىپ كەلەدى، ءتىپتى، گفر كانسلەرى انگەلا مەركەلدى تاعىنان تايدىرۋى ىقتيمال، دەيدى ساراپشىلار.
وسىلايشا، ءىستى ناسىرعا شاپتىرماس ءۇشىن، ەۋروپالىق ەلدەردىڭ بيلىگى ءسوز بوستاندىعىنا شەكتەۋ ەنگىزۋى مۇمكىن دەيدى كوەن. «لاڭكەستىكپەن كۇرەس جالاۋىمەن ازاماتتىق ەركىندىك، ونىڭ ىشىندە ءسوز بوستاندىعى مەن ادامدارنىڭ قول سۇعىلماۋى ءتيىس جەكە ءومىرى تۋرالى قۇقىقتارى ۇلكەن قىسىمعا الىنادى»، - دەدى ساراپشى. ميگراسيالىق داعدارىسپەن كۇرەسۋدىڭ تاعى ءبىر امالى بار: ەو سىرتقى اۋماعىنداعى شەكارالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ. دجوردج فريدمان بولسا، 2016 جىلى كەلىسىم ىرگەسىندەگى ءار ەلدىڭ ۇلتتىق ۇكىمەتتەرىنە ەمەس، تەك بريۋسسەلگە تىكەلەي باعىناتىن ارنايى شەكارالىق پوليسيا تۇزىلەدى دەگەن سەنىمدە.
ۇلىبريتانيانىڭ ەو-دان شىعۋى
Grexit (گرەكيانىڭ ەۋرووداقتان شىعۋى) ماسەلەسى ۋاقىتشا تاساعا كەتكەن تۇستا، ەۋروپا استانالارىندا Brexit – ۇلىبريتانيانىڭ ەو-دان شىعۋى تۋرالى اڭگىمە قوزعالا باستادى. العاش رەت بۇل ماسەلەنى پرەمەر-كونسەرۆاتور ديەۆيد كەمەرون 2013 جىلى كوتەرىپ، كوكتەمگى سايلاۋ الدىندا وسى ماسەلەگە قايتا ورالدى. كوبى ءدال وسى تاقىرىپ كەمەرونعا سايلاۋدا جەڭىس اكەلدى دەپ سانايدى. ۇلىبريتانيانىڭ ەو-دان شىعۋى تۋرالى قاۋەسەت بىلتىرعى بوسقىندار داعدارىسىنان كەيىن شىندىققا جاناسا باستاعان ءتارىزدى. كەمەرون بريۋسسەلدىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ميگراسيالىق ساياساتى «ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋ كەلىسىمىن» اسىرا پايدالانۋ دەپ سانايدى.
بريتانيا ۇكىمەتىنىڭ جوسپارىنا سايكەس، ەلدىڭ وداق ىشىندەگى مارتەبەسى تۋرالى ۇلتتىق رەفەرەندۋم 2017 جىلدان كەشىكتىرىلمەي وتكىزىلۋى كەرەك. وسى رايدا Royal Bank of Scotland ساراپشىلارى بريتانيا بۇل رەفەرەندۋمدى 2016 جىلى وتكىزۋى مۇمكىن دەپ وتىر. داۋىس بەرۋ قورىتىندىسىن ساراپشىلاردىڭ ءوزى دە بولجاپ بىلە الماۋدا.
ەگەر ۇلىبريتانيا ەو-دان شىعاتىن بولسا، ەركىن ساۋدا اۋماعىندا قالعىسى كەلگەن بانكتەر مەن كونسەرندەر ءوز كەڭسەلەرىن فۋنت ستەرلينگ كونتينەتىنە كوشىرۋگە ءماجبۇر بولادى، سالدارىنان بريتان قور نارىعى تالان-تاراجعا ۇشىرايدى – Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ پەسسيميستىك بولجامى وسىنداي. بريۋسسەلمەن بايلانىسىن ءۇزۋ ۇلىبرتانيا ءۇشىن جىل سايىن £11 ملرد شىعىنعا تاتيتىن بولادى. وداق اياسىنان بريتانيا ىڭ-شىڭسىز شىعىپ كەتكەن جاعدايدا، تۇتاس ەۋرووداقتىڭ ءجىو-سى 0،1-0،4%-عا ازايادى، دەپ ەسەپتەپ قويعان بەرتەلسمانن قورى.
ربك سايتىندا جاريالانعان مالىمەتتەر پايدالانىلدى.
