Qyz-kelinshekterdiń aı saıynǵy táninde bolatyn ózgeristerge tek fızıologıalyq turǵydan qaraýǵa bolmaıdy. Musylmandarda áıeldiń haıyz bolmaǵan kúnderi taza sanalady. Eýropalyq turmys-saltta da áıelder úshin «erekshe kúnder» ejelden haram bolyp eseptelgen. Jalpy etekkiri kelgen áıel dúnıejúziniń barlyq halyqtarynda, tipti syǵandardyń ózinde haram dep tanylǵan. Onyń kóptegen sebepteri bar.
Erte zamanda álemniń kóptegen halyqtarynda aı saıynǵy «haram kúnderi» qyz-kelinshekterge is tigýge, tamaq isteýge, qonaq kútýge, eriniń qasynda bolýǵa, qasıetti jerlerge aıaq basýǵa, dinı ǵımaratttarǵa kirýge, t.b. tıym salynǵan. Batys elderiniń shirkeýlerinde búginge deıin «tazarmaǵan» áıelderdiń shyraq tutatýyna, shirkeýdegi qasıetti zattarǵa qol tıgizýine, dinı ǵuryptarǵa qatysýyna bolmaıdy. Bul tıymdardyń barlyǵy aılyq menstrýasıa kezinde áıel azǵasynyń tazarýymen baılanystyrylady. Iaǵnı, áıeldiń táni las qannyń aǵýymen birge tazaryp qana qoımaı, bylǵanysh energetıkadan arylyp, jeńildeıtin kórinedi. Sondyqtan bul kúnderi etekkiri kelgen áıelder erlerdiń jáne ózge «taza» áıelderdiń ortasynda emin-erkin júrip, aralas-quralas bolýdan saqtanǵany jón.
«Boleznı deteı ı jenshın» degen kitapta doktor Tılden etekkirdiń jalpy jaqsy emestigin, ol áıel azǵasynan qaldyqtardyń shyǵýymen baılanysty ekenin túsindirgen. Neǵurlym etekkir kóp bolsa áıeldiń aǵzasy soǵurlym las degen sóz. Ǵalymdar ejelgi dáýirdegi áıelderdiń qazirgilerden áldeqaıda taza bolǵanyn aıtady. Iaǵnı, burynǵy zamandaǵy áıelder kem degende 7-8 baladan týǵan. 10-20 bala týǵandar bar. Baıyrǵy áıelder jıi-jıi bala kóterip, bala emizip degen sıaqty fýnksıalardy atqarǵandyqtan aı saıynǵy «haram kúnderden» kóbinese ada bolǵan.
Daosızm fılosofıasynda etekkir kezinde áıelder aınalasyna las energetıka shashatyny týraly aıtylady. Máselen, áıelder bundaı kúnderi tez sharshaǵysh bolady, eshteńege zaýqy soqpaıdy, mańyzdy sharýalardy atqarýǵa qabileti tómen bolady, t.b. Oǵan qosa asa sezimtal ári emosıonaldy keledi. Bundaı kúnderi áıeldiń qasynda bolǵandar onyń las energıasynan japa shegedi. Ony ózderi de sezbeýi múmkin. Sonymen qatar Shyǵys jáne Batys ǵylymy bul kúnderi áıeldiń ózi de kóp energıasyn joǵaltatynyn aıtady. Sondyqtan etekkir kelgende aýyr zat kóterýge, qıyn jumystardy atqarýǵa bolmaıdy. Al «haramdyǵyna» qaramaı, tamaq istep, kúıeýine jaqyn bop, qonaq kútken áıelder las energıasyn ózgelerdiń aǵzasyna «sińiredi». Osydan basqalar aýrý tabýy múmkin.
Sondaı-aq, ejelgi Shyǵys jáne Batys ǵylymy etekkiri kelgen áıel tazalyq saqtamasa aınalasyna shaıtan erip júredi degen nanym bar. Álemniń kóptegen halyqtary etekkir kelgen áıelden «ýaqytsha qutylý» amaldaryn da jasaıdy. Máselen, Afrıkadaǵy taıpalarda áıelder menstrýasıa kúnderi aýyl syrtyndaǵy oqshaý lashyqqa ketedi. Bul lashyqta áıel etekkiri bitkenshe turady. Al syǵandar, jalpy áıel ataýlyǵa saqtyqpen qaraıdy. Mysaly, bul halyqta áıeldiń uzyn kóıleginiń etegi tıip ketken ydys paıdalanýǵa jaramsyz dep tanylyp, dereý tastalady eken.
Burynǵy zamannan «haram kúnderi» áıelder aýyl sharýashylyǵmen aınalyspaǵan. Sý tasymaǵan, kórpe kóktep, is tikpegen. Ejelgi nanym-senimderge sáıkes, etekkiri kelgen áıel egistike barsa, eginniń qýatyn alyp qoıady dep bilgen, budan egin bitik shyqpaı qalady nemese kemirgishter qaptap ketýi múmkin. Sondaı-aq bul kúnderi áıeldiń kózinen de negatıvti energıa shyǵady. Sondyqtan haram kúninde jas sábıge, basqa da sezimtal adamǵa qaraǵan áıel ony kóz tıdirý arqyly aýyrtýy múmkin.
Aıǵanym,
jýrnalıs
