«Batys Eýropa – Batys Qytaı» kúrejoly el ekonomıkasyna eleýli úles qosyp keledi. Degenmen, kúrejoldaǵy keıbir máseleler jol baqylaý oryndaryn alańdatyp otyrǵany baıqalady.

Osydan birshama ýaqyt buryn oblys boıynsha kóliktik baqylaý ınspeksıasy jolǵa qatysy bar sala basshylarynyń basyn qosyp, jolda qabyldaý aksıasyn ótkizgen bolatyn. Aýyr júk kólikterin toqtatyp, tolǵandyryp júrgen máselelerin tyńdady, usynystaryna qulaq túrdi. Ár kúni jol saqshylarynyń basshysyn kezdestire bermeıtin kópshilik utymdy usynystaryn jetkizdi. Olar­dyń qatarynda belorýssıalyq Leonıd Iaskeevıch te bolatyn.

– Qazaqstan aýmaǵyndaǵy joldy 100 paıyz jaqsy deı almaımyn. Biraq burynǵyǵa qaraǵanda ed­áýir jaqsarǵan. Al keıbir jer­leri tolqyndanyp ketken. Kó­ligiń selkildep mazany alady. Túsinemin, bul joldy halyqaralyq deńgeıge kó­termek oılaryńyz bar. Quptaımyn. Deı turǵanmen, sapaǵa basty nazar aýdaryp, jol jasaýshy jumysshylardy qatań qadaǵalasańyzdar eken, – dedi belorýssıalyq júrgizýshi.

«Batys Eýropa – Batys Qytaı» kúrejolynyń barlyq kólemi kó­ńilden shyqpaıdy emes. El aýzyn­da­ǵysy – Qyzylordadan Shıelige bet alǵan joldyń keı tusy. Bul másele kóterilgende «Qazavtojol» RMK oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Shanjarhan Myrzabaı «Bul jol paıdalanýǵa berilmegen. Áli de jumystar isteledi», dep qys­qa qaıyrǵan edi.

Endi kúrejoldyń oıylýynyń sebebine kóshsek… Ótken jyldyń aıa­ǵynda respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldarynda «Evrascon» Eýrazıalyq qurylys korporasıasy» AAQ Qyzylorda fılıaly qyz­metkerleriniń janaıqaıy jarıalandy. Júrgizýshiler kó­lik­tik baqylaý ınspeksıasy ma­mandarynyń aýyq-aýyq aıyppul arqalata bergenine narazylyq ta­nyt­qan. Buryn-sońdy mundaıdy kórmegen olar tártip saq­shylaryn kórgende kirpideı jıyrylyp, qabaq túıetin deńgeıge jetti. Áliptiń artyn baǵyp, mán-jaıǵa qa­nyqqanda olardyń júk kólikterine artyq sal­maq artýǵa qumar ekeni anyq­­taldy.

– Biz ınspeksıa bastamasymen oblys ákimdigine joba usyn­dyq. Qoldaý tapty. Ol jobada biz barlyǵyn eg­jeı-tegjeıli qa­rastyrǵan bolatynbyz. Mysaly, «Hova» avtokóligi tir­kemesimen eseptegende 1 vagon júktiń salmaǵyn tasıdy. Eger temir jol qyzmetin paıdalansa, olar 1 kún kútýi kerek. Al avtokólik tórt saǵat­ta qalaǵa jet­kizedi. Qarajaty da tıimdi, biraq zańǵa qaıshy. Kúni keshe salynǵan joldy oıly-qyrly etip jatyr. Tirkemesimen «Hova» avtokóligi (júk salyp) bir júrip ótkende, 50 myń jeńil avtokóliktiń júrip ót­kenindeı bolady. Al memleketke tıgizip otyrǵan zıanyna kelsek, 180 shaqyrymǵa 900 myń teńge. Munan soń máseleni sheshýdiń jalǵyz joly artyq salmaq salýshylarmen kúresý boldy, – deıdi ınspeksıa basshysy Erjan Joldasov.

«Evrascon» Eýroazıalyq qu­rylys korporasıasy» AAQ Qyzyl­orda fılıaly bul kúnde ózderine qajetti qurylys materıaldaryn temir jol qyzmetimen tasymaldaıdy. Óıt­keni joǵaryda atalǵandaı, me­keme ıeligindegi aýyr júk kólik­teri qazaq­standyq talapqa saı kel­meı­di. Muny mekeme zańgeri de rastap otyr.

– Bizge reıd bastalǵaly beri 8 mıllıon 571 360 teńge shamasynda aıyppul salynǵan. Qansha úlken mekeme degenmen, bul – ájep­­­táýir shyǵyn. Bizdiń alatyn qurylys mate­rıalyn, mekeme ju­­mysshylarynyń jalaqysyn qos­qanda, qansha qarajat kerek. Eger biz aıyppuldy 40 kúnde tólemeıtin bolsaq, esep-shotymyzdy jabady. Arǵy jaǵy biz tipti qyz­metkerlerge jalaqy tóleı almaıtyn jaǵdaıda qalamyz. Endi qajetti materıaldardy temir jolmen tasymaldap, qoımadan qajetti jerge deıin jergilikti kompanıalardyń júk kó­­lik­terimen kelisimshart arqyly jetkizip otyrmyz. Bul – burynǵyǵa qaraǵanda eki ese shyǵyn, – deıdi zańger Ǵanı Bekpaev.

Óńirdegi qurylys salasynda ózindik orny qalyptasqan «Qyran» JSHS mekemesine uzyn sany 1 mıl­­lıon 26 960 teńge aıyppul salynǵan. Degenmen, atalǵan kom­panıa jergilikti talapqa saı kel­meıtin aýyr kólikterdi jolsyzǵa jóneltipti.

– Negizinen bul kólikter 25 ton­­naǵa deıin kóterýge qabiletti. Biraq zańdylyqqa súıensek, 7-8 tonna ǵana júk salý kerek. Bul kólem janarmaı shyǵynyn da aqtamaıdy. Al qalaýymyzsha sal­saq, aıyppul mól­sheri qaltany qaqpaq. Amalsyzdan, mundaı tehnıkalardy biz Shalqıa, Qumkól kent oryndaryna, asfált joq jer­lerdegi karer basyna jiberdik. Olar sol jaqta jumys isteıdi. Al qa­ladaǵy jumysymyzǵa talapqa saı keletin «KamAZ» avtokólik­te­rin tirkemesimen qoldanyp jatyrmyz. Qazir shahardaǵy «Báıterek» jańa shaǵyn aýdandaryndaǵy jer telimderiniń jumysymen aınalysýdamyz. Oǵan qolda bar «KamAZ»-dar men jeke tulǵalardyń kólikterin jumyldyryp kelemiz. Kóp jaǵdaı­da temir jol qyzmetin paıdalanyp jatyrmyz. Bul qyzmettiń tarı­fi sál qymbattaý, biraq jumysty júr­­gizý kerek, – deıdi «Qyran» JSHS dı­rek­torynyń orynbasary Sársen­baı Ábishev.

Tarıf máselesine kelgende Qy­zyl­orda jolaýshylar tasymaly bó­lim­­shesi dırektorynyń logıstıka jónindegi orynbasary Batyrhan Ba­zar­baev birshama máseleniń betin ashty.

– Temir jol tarıfi burynnan arzan emes. Óıtkeni, onyń shyǵyny da jetkilikti. Biz karerden Qyzyl­ordaǵa deıin, tipti olardyń qoımasyna deıin aparǵanda ájep­táýir shyǵyn shyǵady. Muny bir dep qoıyńyz. Ekinshiden, buryn artyq salmaq tıegende kóp aıyrmashylyq bolǵan shyǵar, qazirgi eseppen alsaq, aıyrma kóp emes. Kompanıaǵa on «KamAZ» júk tasyǵan tıimdi me, álde bir vagon júk ákelgen ońaı ma? Osyny oılaný kerek. Mysaly, «Qyran» mekemesi bir kúnde 70 vagon ınertti zat ákeledi. 13-14 vagonyńyzdyń ózi 1000 tonna bolady. Ony avtokólikpen tasıtyn bolsa, úlgermeıdi, ol úshin aınalymda 500 mashınańyz bolý kerek, – dedi Batyrhan Baqytbekuly.

Jol sapasyn zerdelep, ony kútip-ustaý úshin qatań qaǵıdalar qalyptasty. Tipti jazǵy-kóktemgi shekteýler paıda boldy. Máselen, aýyr avtokóliktiń ár osine qoıylar salmaqtan 2 tonna kem bolý kerek. Óıtkeni, qysqy qardyń erip, asfált dymqyldanǵan sátte jumsaq bolyp keledi. Mundaıda aýyr salmaqty kólikter ótse, dońǵalaqtyń izi qa­lyp qoıary anyq. Jazy aptap ystyq bolatyn bizdiń óńirdiń erekshe tem­peratýrasyndaǵy shekteýdiń sebebin aıtpasaq ta túsinikti bolar. Eń negizgisi bul emes. Joldaǵy artyq salmaqty shekteý arqyly biz úsh nár­sege qol jetkizdik. Aıyp­pul­dardy tóleý arqyly búdjetke ed­áýir túsim tústi. Ekinshiden, jeke turǵyndardyń qańtarylyp bos turǵan júk kólikterine suranys artty. Al úshinshisi, avtokólik qyz­metin zańdy paıdalaný tıimsiz bol­ǵandyqtan, alpaýyt mekemeler temir jol qyzmetin paıdalanýǵa kóshti. Munyń úsheýi de mem­lekettiń oń jambasyna keler nátıjeler.

Memlekettik organdardyń bir­lesken sharasynyń nátıjesi bolsa kerek, temir jol qyzmetiniń jyl basynan bergi tek qana qurylys zattaryn tasymaldaýy ótken jyldan 148 paıyzǵa ósken. Túsiminiń negizgi kólemin júk tasymaly quraıtyn ulttyq kompanıa úshin bul úl­ken jetistik. Fılıal dırektorynyń oryn­­basary B.Bazarbaevtyń aıtýynsha, buǵan kóliktik baqylaý ınspeksıa­sy mamandarynyń da zor eńbegi sińip otyr.

– Bizdiń qyzmetimizdiń 69 paıyzyn tek qana júk tasymaly quraıdy. Máselen, «Araltuz» AQ aıyna 300 vagondy Reseıge jóneltedi. Odan bólek, jeke kompanıalarǵa toqtalsaq, ótken jyly nebári 5 vagon júk ákelgen «Qyran» JSHS bıyl osy kúnge deıin 1192 vagonǵa tapsyrys berdi. Al «ÝAD» mekemesi bolsa, ótken jylǵy 950 vagondy bıyl 2372-ge jetkizdi. Sondaı-aq, byltyr qyzmetimizdi múldem tutynbaǵan «Ordasıtı» 141 vagonǵa tapsyrys berse, «Shıeli tas» 430 vagonnyń qyzmetin paıdalandy. Tapsyrystyń molaıýy ınspeksıa­nyń tynymsyz tirligimen qosa, óńirde qurylys jumystarynyń qarqyndy bolýyna da baılanysty dep sanaımyn, – deıdi Batyrhan Baqytbekuly.

Joldy kútip-ustaý úshin eń aldymen tártip kerek. Al tártipke bas ıgen­­niń qul bolmaıtyny áý bas­tan belgili. Paıdaǵa shash-etekten kenelemin dep, jolǵa zıan keltirýge bolmaıdy. Oǵan jol berilmeıtinin de eskergen abzal.

 Dáýlet QYRDAN,

«Egemen Qazaqstan»