Jaz shyǵyp, jyl on eki aı jumys istegen kez kelgen adamnyń kókeıinde  «Jazǵy demalysty qaıda ótkizsem ?» degen saýal týatyny belgili. Alaıda sol eńbek demalysynda oıdaǵydaı demalyp júrmiz be? Olaı dep aıtýǵa kóptiń batyly barmaıtyny anyq. Búgingi baǵa sharyqtaǵan qymbatshylyq zamanynda kez-kelgen adam demalysyn shetelde ótkize bermeıtini ras. Alaıda otandyq Býrabaı men Saryaǵashtyń baǵasy Eýropa kýrorttarynan kem túspegendikten, elimizdegi demalys oryndarynda da demalýshylar  az.

Sarapshylardyń aıtýynsha, otandasta­rymyzdyń jartysyna jýyǵy demalysyn úıde ótkizedi eken. Tipti azamattardyń demalysyn jumys berýshiniń kásipodaqtar arqyly uıymdastyrýy da azaıyp barady. Mine, osydan ortasha jalaqy alatyn jandar «jabaıy» demalysty tańdaıtyn kórinedi. Al demalysyn oıdaǵydaı ótkizip jatqandar otandyq demalys oryndarynan góri shekara asyp, teńiz jaǵalaýynda demalǵandy jón sanaıdy eken. Buǵan dálel retinde kúni keshe ǵana Almatyda ótken «Týrızm jáne saıahat» halyqaralyq kórmesinde ótkizilgen saýalnama barysynda otandastarymyzdyń basym bóligi sheteldik kýrorttardy tańdaǵanyn aıtýǵa bolady. Qandastarymyz shetelde demalýdy maqtan kóre me dep te tańǵalasyń. Osylaısha el azamattarynyń qarjysy shekara asyp, sheteldik aqsha aınalymyna ketýde. Shyndyǵynda, bundaǵy basty sebep elimizdegi demalys oryndaryndaǵy qyzmet kórsetý sapasy men baǵanyń sáıkes kelmeýine tireledi. Sózimizdiń dáleli retinde bul týraly jaqynda Májilis depýtaty N.Jazylbekovtyń Úkimet basshysy K.Másimovke joldaǵan depýtattyq saýalyn aıtýǵa bolady. Onda ol «Býrabaı» kýrortyndaǵy tek tańǵy asyńyz ǵana kiretin on kúndik demalys 350 myń teńge ekenin, al Túrkıadaǵy ushaq bıletimen qosa túski, keshki as ta kiretin bundaı demalys quny 225 myń 396 teńge bolatynyn aıtady. «Qazaqstan týrızmnen jylyna 10 mıllıard dollar paıda tabady» dep jýyqta bekitilgen týrızmdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasynda aıtylǵan edi. QR Premer-mınıstriniń orynbasary – Indýstrıa jáne jańa tehnologıalar mınıstri Áset Isekeshevtiń pikirinshe, týrısik salany tıimdi ári jedel damytý úshin týrızmdi áleýmettik saladan shyǵaryp, ekonomıkanyń basymdyqqa ıe sektoryna aınaldyrý qajet eken. Ol úshin bes aýmaqtyq klasterler – Astana, Almaty, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan jáne Ońtústik Qazaqstandy damytý usynylǵan. Atap aıtqanda, Astana men Almatyny iskerlik týrızmniń, Shyǵys Qazaqstandy – ekologıalyq týrızmniń, Ońtústik Qazaqstandy – mádenı týrızmniń, Batys Qazaqstandy – jaǵajaı týrızminiń ortalyǵy retinde órkendetý kózdelgen. Sala mamandarynyń aıtýynsha, atalǵan jobalar tolyǵymen iske asyrylǵan jaǵdaıda elimizge keletin týrıserdiń aǵyny jylyna 8 mln-nan astam adamdy qurap, 200 myńnan astam jańa jumys oryndary ashylady. Buǵan bek qýansaq ta, bul maqsattyń iske asýy­na kúdikpen qaraýǵa bolady. Sebebi elimizge shetelderden týrıserdi tartý úshin eń áýeli el azamattary otandyq demalys oryndaryn tańdaý kerek emes pe?! Al ol úshin olardyń qarapaıym halyqqa qoljetimdiligi eskerilý kerek sıaqty. Birinshiden, baǵa men sapa úılesýi qajet. Rasynda, kez kelgen demalýshy qyzmet kórsetý sapasy joǵary jerde ǵana emin-erkin demalady ǵoı. Kásipkerler baǵany belgilegende, qandaı talaptarǵa súıenedi eken dep tańǵalasyń. Budan keıin ınfraqurylym máselesi aldymyzdan shyǵady.

Máselen, Alakól ne Marqakól syndy injý-marjandarymyzǵa jetkenshe, demalysyńyzdyń berekesi qashady. Sebebi joldyń alys bolýy óz aldyna, buǵan qosa onyń sapasy syn kótermeıdi. Qalaı desek te, kóztartar tabıǵatymen eldi tamsandyryp júrgen jerlerimizdi tanytý úshin jeke kásipkerler Úkimet tarapynan qoldaýǵa muqtaj. Aıtalyq, memleket keıbir alys aımaqtardaǵy demalys oryndaryna jaz aılary kezinde shaǵyn ushaqtar uıymdastyrsa, bul da kelýshilerdiń sanyn kóbeıtetini anyq. Ekinshiden, qazaqstandyq týrızmdi damytýdyń basty qozǵaýshy kúshi retinde jarnama máselesin aıta ketken jón. Eshqandaı qazba baılyǵy joq, tek týrızm arqyly baılyqqa belshesinen batyp otyrǵan elder jarnama máselesine nemquraıly qaramaıtyny baıqalady. Álemniń alty qurlyǵyndaǵy jerlerdi bile tura, elimizde injý-marjan sanalatyn jerlerdi kópshilik bile bermeıtini ras. Sebebi teledıdardy bolsyn, radıony bolsyn qossańyz da, qaı basylymdy ashsańyz da sheteldik kýrorttardyń jarnamasy kózdiń jaýyn alady. Sondyqtan jarnamalaý máselesi nazardan tys qalmaýy tıis. 

Elge keletin týrıser Qazaq­stannyń tabıǵaty men jádigerler tabylǵan tarıhı oryndarǵa qyzy­ǵatyny anyq. Sondyqtan áli de ashylmaǵan tarıhı jádigerlerimizdi arheologıalyq izdestirý jumystaryna da kóńil bólý qajet. Al tabylǵan ejelgi tarıhı oryndar men jádigerlerdiń tizimi naqtylanyp, olar memlekettiń qorǵaýyna alynsa bul óz kezeginde týrızmdi damytýǵa úlesin tıgizedi. Kórnekti jerlerdi iri týrısik óńirge aınaldyrsaq, týrızm salasynda básekelestik paıda bolyp, sapalyq kórsetkishter de arta túsedi. Osynyń nátıjesinde otandyq týrızm salasy sheteldik týrıserdi tarta alarlyqtaı qabiletke ıe bolar edi. Buny aıtyp otyrǵanymyz, ishki týrızm damymaı, syrttan týrıserdi de elge tarta almaımyz.

Aqbota ISLÁMBEK

"Ana  tili" gazeti