12 jeltoqsan Alashorda úkimetiniń qazaqtyń alǵashqy respýblıkasy Alashordany jarıalaǵanyna 99 jyl toldy. Osyǵan oraı, Almatyda bir top ultshyl jastar Alashtyń alyby Ahmet Baıtursynulynyń mýzeı úıine baryp, Alash rýhymen serpilip, Ahmet Baıtursynulynyń, Alash ıntellıgensıasynyń rýhyna quran baǵyshtap qaıtty.
Almatydaǵy Ahań murajaı-úıiniń dırektory Raıhan Sahybekqyzy Imahanbet jastardy qarsy alyp, ystyq yqylasyn kórsetti. Ol kisi Saın Muratbekovtiń jiberýimen suhbat alamyn dep kelip, búkil ǵumyryn murajaıǵa arnaǵan. Raıhan Sahybekqyzy jastarmen Ahmet Baıtursynulynyń qaıratkerlik ónegesin bólisip, jurt bile bermeıtin Mýzeı úıiniń qıyndyqtaryn da áńgimeledi:
Almatydaǵy Ahmet Baıtursynuly turǵan úı
– Ahmet Baıtursynuly saıası qýǵyn-súrginge ushyrap aıdaýdan kelgennen keıin, kópshilik ony «halyq jaýy» dep, qol sozyp, kómek kórsetýden qorqaqtaǵan edi. Sol kezde onyń qyzy Sholpan men kúıeý balasy osy úıge qamqorlyqqa alady.
Ahmet Baıtursynuly men Badrısafa apanyń (Badrısafa - A. Baıtursynulynyń áıeli Aleksandra Ivanovnaǵa qoıǵan aty. Bul esim arabshadan aýdarǵanada «Badrýn» — tolyq aı, «safa» — kirshiksiz taza degen maǵynany bildiredi) týǵan balalary bolmaǵan. Olardyń baýyrlaryna salyp, asyrap alǵan Aýmat, Qazıhan jáne Sholpan degen úsh balalary bolǵan. Aýmat pen Qazıhan erterekte qaıtys bolyp ketken. Al Sholpan halyq jaýynyń qyzy retinde Badrısafa apamen birge aıdaýda bolǵan. Ahmet Baıtursynulynyń atylyp ketkeni týraly kýálik 52 jyldan keıin qyzy Sholpannyń qolyna tıgen. Qujatta ólý sebebi «atylǵan» dep kórsetilipti.
Ahmet Baıtursynulynyń Almaty qalasyndaǵy murajaı úıi 1993 jyly uıymdastyrylǵan. Bul mýzeıdiń ashylýynyń erekshe tarıhy bar. 1988 jyly 4 qarashada Qazaq SSR Joǵarǵy soty 51 jyl «halyq jaýy» dep qara kúıe jaǵylyp kelgen Ahmet Baıtursynulynyń is-qımylynan qylmystyq áreketter tabylmaǵandyqtan tergeý barysy toqtatylsyn degen sheshim shyǵaryp, tarıhı tulǵanyń esimi resmı túrde aqtaldy.
1998 jyldyń 19 qyrkúıeginde mýzeı-úıdiń qaıta jóndeýden soń saltanatty túrde ashyldy. 1993 jyly 18 aqpanda qala ákiminiń «Almaty qalasyndaǵy Kosmonavtar kóshesiniń atyn ózgertý týraly» №78 sheshimimen 1962 jyldyń 15 tamyzynan bastap Kosmonavtar kóshesi dep atalyp kelgen, uzyndyǵy 4450 metr bolatyn ortalyq kóshege qazaq halqynyń rýhanı aǵartýshysy bolǵan Ahmet Baıtursynulynyń esimi berildi. Osy jyldyń 9 qyrkúıeginde «Qazaqtyń halyq aǵartýshysy Ahmet Baıtursynulynyń mýzeı-úıin uıymdastyrý týraly» qala ákimi apparatynyń №360 sheshimi shyqty. Sheshim negizinde A.Baıtursynuly kóshesindegi 60-úıdi qaıta qalpyna keltirý jumystary júrgizildi. Atalmysh sharaǵa A.Baıtursynulynyń inisi Máshenniń uly Samyrat Kákishev jetekshilik jasaǵan bolatyn. Samyrat Máshenuly 1994 jyly 5 tamyzda Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy qoǵamdyq qor qurdy. Qoǵamdyq qor 1994 jyly 25 qarashada QR-nyń Ádilet mınıstrligi Almaty qalalyq Ádilet basqarmasynda zańdy tirkelgen.
Ahmettiń qyzy Sholpan bul úıdiń ashylǵandyǵyn kórgen joq. Búginde murajaıǵa Baıtursynov Serik Samyratuly tóraǵalyq etip otyr. Samyrat Baıtursynov, Baıtursynnyń kenje balasy Máshen qajynyń uly. Máshen – Sholpannyń týǵan ákesi. Samyrat Qonaevpen zamandas bolǵan. Qazaqstan qonaq úıi men Arasan monshasynyń qurylysynyń júrýine sebepshi bolǵan sáýletshi, arhıtektor. Samyrat Máshenuly Baıtursynuly atyndaǵy qoǵamdyq qordy 1994 jyly qurdy. Ol da orys qyzyn aldy. Al, ol kisiniń uly Serik Samrartuly Baıtursynov sportta tanylǵan. Qajymuqan Muńaıtpasov atyndaǵy mekteptiń uzaq jyldar boıy dırektory boldy.
Qazaq táýelsizdigi Ahmetterdiń qaıratkerliginen bastaý alady
– Ahmetterdiń ómiri bárimizge ónege. Ózderiniń jeke basynan góri ulttyq múddeni joǵary qoıdy. Ultqa kerek dúnıeniń qasynan tabyla bildi. «Táýelsizdigimizdi 25 jyl dep qalaı aıtamyz? Qazaq gazetin shyǵaryp, ult rýhyn oıatqan, 1920 jyly qyrǵyz dep turǵan avtonomıaǵa qazaq degen ataý ápergen osy kisi ǵoı. Avtonomıanyń ataýy ol kezde Qazaqstan emes Qazaq avtonomıasy edi. Bizdiń táýelsizdigimiz sol Alashorda tusynan bastalsa kerek-ti», deıdi Raıhan Sahybekqyzy.
– Tikeleı urpaǵy bolmasa da Ahańnyń rýhy máńgi óshpeıdi. Ahmettiń urpaǵy tikeleı óziniń qanynan bolýy shart emes. Biz bir ǵana salanyń ózin alyp jata almasaq, ol kisi ulttyq rýhanıatqa aıanbaı qyzmet etti. Qalam tartpaǵan salasy joq. Alash arystaryna jón kórsetti, aqylshysy boldy. Degenmen, qazirgi murajaı úıde Álıhan Bókeıhanulynyń toqtap-toqtamaǵany belgisiz. Anyqtamada Ahmet Baıtursynulynyń týǵan jylyn 1873 dep beredi, shyn máninde olaı emes. Óziniń jazǵan qoltańbasy boıynsha 1872 jyldyń besinshi qyrkúıegi. Murajaıda Ahmet Baıtursynulynyń ómir dereginiń óz qolymen jazǵan jazbasynyń kóshirmesi saqtalǵan. Óz qolymen oryssha jazylǵan ómirdereginiń kóshirmesinde: «Meniń týǵan jylym meshin, 1872 jyl…» dep kórsetilgen.
Ahmet Baıtursynuly Torǵaıdaǵy ýchelıshede 5 jyl, Orynborda 4 jyl oqyǵan. Aýyl moldasynan saýat ashqanymen qosqanda onyń bar oqyǵany on jyl ǵana. Oryssha oqyǵan oǵan Orynbor mektebin bitirip ketip bara jatqanda «Minezi jýas, fızıkalyq turǵydan álsiz, biraq orys ǵylymyn, ilimin qazaq jerine taratýǵa jaramdy» dep minezdeme jazylǵan. Ahmet kerisinshe, qazaǵyna qyzmet etti. Orystar oılaǵandaı bolǵan joq.
Orystar Torǵaıǵa bekinis salyp, aýlyna oıran salǵan kezde Ahmet 13 jastaǵy bala bolǵan. Áli kúnge deıin qazaqtyń jeriniń shuraılysy jat qolynda. Ahmet Baıtursynuly «Memleket qamqorlyǵynda jer bolýy kerek, mádenı oshaqtar bolýy kerek» dep beker aıtpaǵan. Biz ony áli kúnge deıin jasaı almaı otyrmyz.
Ahmettiń qaı kitabyn ashyp qarasańyz da, sózi bismillámen bastalady. Ahmettiń eńbekteri ulttyq ǵylym-biliminiń negizi boldy. Baıtursynuly Ybraı Altynsarın saldyrǵan mektepten shyǵyp, 9 jyl boıy oryssha oqyp, kırıllısamen hat tanyǵan bolsa da osy jazýǵa moıynsunbaı arab álipbıinen yqshamdap tóte jazýdy qalyptastyrdy. Ábish Kekilbaev Ahmet Baıtursynulyn Abaıdan da, ál-Farabıden de joǵary qoıady. Sebebi Ahmet halqyn ǵylym-bilimge jeteleı bildi, artynan erte bildi deıdi. 1912 jyly shyqqan tóte jazý álippesimen Ahmet «Qazaq gazetin» shyǵaryp, ultyn tárbıeleı bildi. Ol bul álipbı týraly «bul jazý ıslammen birge kirgen, ári ońynan jazylatyn jazý. Jazbasha da, baspasha da ózgermeıtin bul jazý balanyń jadynda tez jattalyp qalady» degen.
Qazaq gazetiniń emblemasy ispettes kıiz úıge olar úlken mán bergen. Onda jazylǵan «Qazaq» degen jazýdyń eki «q»-syndaǵy núkte úıdiń qos terezesi. «z»-sy bosaǵa. «Qazaqtyń jerin gúldendirýge, mádenıetin alǵa súıreımin degen kisige esik ashyq, biraq dinge, tilge, jerge tımesin» degen talap qoıady olar. Orys patshalyǵynyń úkim jarlyǵyn qazaq jerine jaıatyn basylym retinde sanaǵanymen bul kisiler «Qazaq gazetin» qarý retinde ustady. Bul gazetti úkimet, patsha qarjylandyrmady. Tórt birdeı sanyn Ahmet Baıtursynuly óz qarajatymen shyǵardy. Qazaq baılary, qazaq býrjýazdary qarjylandyrdy. Gazettiń shyǵýyna muryndyq boldy. Gazet 8000 tırajben tarady. Ystambuldan, Nú-Iorktan arnaýly aldyryp oqyǵandar bolǵan.
Ahmetke adal jar bolǵan orys qyzy Aleksandra
– Ómiri, ósken ortasy aıdaýda júrdi. Aıdaýda júrgen adamǵa qazaqtyń baı-baqýattysy qyzyn berer me edi. Alashtyń zıalylary negizinen orys qyzdaryn jar etti. «Bul kisiler kún kórý úshin orystan qyz aldy» degen kúńkil bar. Bul kisi ÁÝLIEKÓLDE muǵalim bolyp júrgeninde ALEKSANDRASYN keziktirdi, orman qoryqshysy bolyp júrgen kisiniń qyzy Aleksandra Ivanovnany jar etti. Ekeýi de bastaýysh mektepte sabaq bergen. Ekeýi de birin-biri unatqan. Bireýi hrıstıan, bireýi ıslam dininde bolǵandyǵy úshin, úılenýine ruqsat berilmeıtindikten Ahmet ony Qostanaıdyń Tatar meshitine ákeledi, ol jerde ruqsat etpegendikten Troıskke baryp, úsh aı musylmandyqtan ótkizedi. Aýylyna ákelgen kezde, «13 jasyńda áke-shesheńdi anaý Sibirge jer aýdaryp jibergen adamdardyń qyzyn ne betińmen ákelip tursyń?» dep aýyldastary sókkende Ahmet atamyz:
«Surasańyz esimi – Aleksandr Ivanovna,
Rızamyn qudaıdyń ony maǵan qıǵanyna.
Bir kápirdi musylman qyp, saýaptansam,
Turmaı ma on moldanyń ımanyna», - dep aıtqan eken.
Ahmettiń jaryn anyqtamada Badrısafa Muhamed-Sadyqqyzy dep beredi. Negizi ol Ahmettiń ǵashyq bolǵan qyzy bolǵan. Balıǵat jasyna jańa tolǵan tatar kópesiniń qyzy qaıtys bolyp, Aleksandr Ivanovnaǵa sol kisiniń atyn berip, musylmandyqty qabyldatyp alǵan. Sholpan apamyz bolsa Ahmettiń týǵan inisi Máshen degen qajylyqqa barǵan kisiniń qyzy. Sholpan Máshenniń 13 balasynyń kenjesiniń aldyndaǵy, 12-inshi bala. Túri aqsary bolǵannan keıin Ahańnyń áıeli osy kisini qalap baýyryna salǵan. Sondaı-aq, Ahmettiń Kákish degen erte qaıtys bolyp ketken aǵasy bolǵan. Sol kisiniń Aýmat, Qazıhan degen eki balasyn da baýyryna salǵan. Biraq, ókinishke oraı, 1929 jyly Ahmet «halyq jaýy» retinde ustalǵan kezde «halyq jaýynyń balasy» dep eki azamatty attyń quıryǵyna baılap súırep óltirgen. Olar muǵalimder semınarıasyn bitirip sol aýylǵa muǵalim bolyp kelgen. Sholpan apanyń tiri qalǵan sebebi Ahmettiń áıeli Aleksandra Ivanovnamen birge bul kisi Tomskke jer aýdarylady. Al, Ahmet Arhangelskke jer aýdaryldy.
5 ret túrmege túsken kezinde de, 2 ret jer aýdarylǵan kezinde de sońynda júrgen sol jary edi. Sonyń ózi nege turady?! Ol musylman dinine kirgen bolatyn. Bir kúıeýi ustalǵanda ekinshisine, ekinshisi ustalǵanda úshisine tıgender de bar ǵoı... Ondaılardyń tuqymy jaqsy bolǵanynan keıin, artynda urpaǵy bolǵanynan keıin tipti taǵdyryn dramalyq qoıylymǵa aınaldyryp jatyr. Ahmet Baıtursynulynyń artynda urpaǵy bolmaǵannan keıin ony eshkim elemeıdi. Mańǵystaýda Ahańnyń «azappen ótken ómir-aıyn», Qostanaılyqtar «Aq kelin» degen spektákldi qoıdy.
Áıeli Aleksandra Ivanovna gazet shyǵarýda Ahmet Baıtursynulyna úlken demeý bolǵan. Bastaýysh mektepte muǵalim bolyp júrgen ol gazet shyǵarý barysynda Ahmettiń boıyndaǵy dara talantty, aýyr júkti sezingendikten bar jumysyn qoıyp, Ahmettiń jaǵdaıyn jasaǵan. «Bizdiń belgili ǵalymdar Ahmettiń áıeli týraly «artynan tamaq tasyp, kir-qońyn jýǵannan keıin aıaýshylyqpen úılengen» degen ústirt pikirdi aıtady. Shyndyǵynda, olar túrmeden keıin emes, Ahmet túrmege túskenge deıin 1897 jyly otbasyn qurǵan. Alǵashynda olar Ombyda turǵan. Bul kisilerdiń tutynǵan dúnıesinen qalǵany chemodany men qara sandyǵy, Stalınge hat jazǵan máshińkesi.
Óz zamanynda-aq baqastyqtyń qurbany bolǵan Baıtursynuly
– 1929 jyly Ahmet Qyzylordada ustalyp, Almatyǵa ákeline jatqan kezde Saıram túrmesinde Muhtar Áýezov ekeýi birge otyrady. Sol kezde Muhtarǵa bul kisi «Muhtar, biz asarymyzdy asadyq, jasarymyzdy jasadyq. Biz sıaqty qarsylasa beretin bolsańdar qazaqtan tuqym qalmaıdy. Sender Sovetke ótińder, biz osy qalpymyzben qalamyz» dep aıtqan eken. Osy túrmeden keıin ataý jazasyna buıyrylyp, keıin on jylǵa jer aýdarylǵanynda, Máskeýde 1930 jyly «Lıteratýrnyı ensıklopedıa» degen kitap shyqqan. Ol kitapqa Ahmet Baıtursynulynyń da aty kiredi. Qalamgerligine baǵa berilip, qazaqtan shyqqan dara tulǵa ekeni atap aıtylady. Sol kezde Oraz Isaev, Oraz Jandosov, İzmuqan Quramysov, Sábıt Muqanov, Ǵabbas Toǵjanovtar sıaqty jeti adam úsh ret Stalınge «Ahmet Baıtursynulynyń ol orynǵa laıyq emestigin» aıtyp, jazalaýyn surap hat jazady. «Uly orys halqyn moıyndamaǵan, Alashordanyń qaldyǵy» dep qaralap aıyptaıdy.
Ahmet Baıtursynulynyń bul jaıly:
«Qınamaıdy abaqtyǵa japqany,
Qıyn emes, darǵa asqany, atqany,
Maǵan qıyn osylardyń bárinen,
Óz aýlyńnyń ıtteri úrip-qapqany...», - degen.
Súrilip ketýden birneshe ret aman qalǵan úı
Murajaı Ahańnyń urpaqtarynyń eńbeginiń arqasynda búginge jetken. Mýzeı úı bop turǵanyna jıyrma jylǵa jýyqtaǵan úıge búginge deıin memleketten qamqorlyq bolmaǵany óz aldyna, túrli tabystyq maqsattaǵy nysandar salǵysy kelip kóz tikkender az bolmaǵan.
– Sanaly ǵumyrynda bes ret túrmege túsip, eki ret jer aýdarylyp, qýdalanǵan jannyń artynda qandaı dúnıe-múlik qalsyn?! Shynynda da, Ahmet Baıtursynulynyń 1934 jyldan 1937 jylǵa deıin turǵan úıinde tulǵa tutynǵan zattardan birli-ekisi ǵana saqtalǵan. Osy úıdi súredi, qonaq úı salady degen áńgime shyqqanda bir-eki akademık qarsy shyǵyp, úı súrilip ketýden aman qaldy.
«Sandaltyp jiberemin» dep aıtqan Serik Seıdýmanov pen «kim kóringenge» aqsha bóle almaıtyn Muhtar Qul-Muhammed
– Serik Seıdýmanov degen qazir depýtat bolyp otyrǵan adam 2005 jyly maǵan: «Sen mýzeı bolyp tura almaısyń, Ahmet Baıtursynulynyń %70 zaty joq, bul mýzeı jabylýy kerek. Bolmasa fılıal bolyp ortalyq mýzeıge barasyń. Ortalyq mýzeıde kezinde keńesshi bolyp istegen» degen edi. Men: «keshirińiz, Ahmet Baıtursynulynyń onshalyq zaty qaıdan bolady, 5 ret túrmege túsip, 2 ret jer aýdarylǵan adamnyń barlyq jeke múlki kámpeskege ketken bolsa?! Sizdi bir ret túrmege túsirsinshi, neńiz qalady?» dep aıtyp salǵanmyn. Maǵan «Sandaltyp jiberemin» dep aıtqan edi. Sandalǵan joqpyz, kerisinshe Allanyń salǵan sátimen kandıdat boldym. Ahmet atamyzdyń arqasynda qazir nanymyzdy jep júrmiz. Mýzeı shama-sharqynsha halyqqa qyzmet etip keledi.
Birde Muhtar Qul-Muhammedten Ahmet Baıtursynulynyń mýzeı úıine dep kómek surasam «Kim kóringenge bólgenge aqsham joq» dedi maǵan. "Ahmet Baıtursynuly" dep surap turmyn ǵoı. Sonda maǵan «kim kóringenge» dep sóılep tur.
Bılikten bireý-mireý kelse ǵana eske túsetin Baıtursynuly mýzeı úıi
Bıyl tamyzdyń 15-inde sol kezdegi Premer-mınıstr Kárim Másimov kelip ketti. Ol kelerdiń aldynda adamdar kelip mýzeıdiń jan-jaǵyn tazalap, kem-ketigin túzep, shala baıyp qaldyq. Másimov Baıtursynuly mýzeıine oń kózben qaraıdy. Ol kisiniń jek tulǵasyn, saıası qyzmetin árkim ár túrli synaıdy. Biraq, men 2010 jyly Orynbordaǵy qazaq sezi ótken úıge eskertkish taqta ornatyp bergeni úshin, Alash arystaryna bas ıetini úshin rızalyq bildirem. Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdihalyqova kelip keterde de mýzeıge az kem «járdem» jasaldy. Al, basqa kezde bılikten bas suqqan jan joq.
Mýzeıdi «tastaı qyp» jasap berip ketken Tasmaǵambetov
– Murajaı úıdiń jańarýyna úlesin qosqan, úlken azamattyq jasaǵan Imanǵalı Tasmaǵambetov bolatyn. Ol basqa ákimder sıaqty «Hat jazyńyz resmı, qazynada aqsha qarastyrylmaǵan» dep qutylǵan joq. 2005 jyly mýzeı jabylady, súriledi dep júrgende kelip, jaqsylap bir aralap shyǵyp, dalada turdy da «buny ustap turý úshin sizge ne kerek?» dep surady. Sosyn bir ýaqytta telefon shaldy. Kóp ótpeı jetip kelgen qurylysshylarǵa «myna kisi ne aıtady sony isteńder, ózim baqylaımyn» degen bir-aq aýyz sóz aıtty da ketti. Sol sózinde turdy, ol qurylysshylar osy úıdi 8 aı boıy jóndese, Imanǵalı eki-úsh aptada bir kelip, tekserip ketip turdy. Buny nege aıtyp jatyrmyn. 1998 jyly osy úı Baıtursynulynyń 125 jyldyq mereıtoıy qurmetine mýzeı retinde ashyldy. Sol kezde úkimetten 12 mıllıon aqsha bólingen. Sol kezdegi sonshama aqshaǵa bul úıdiń ne jylýy, ne aýyz sýy qosylmaı qalǵan. Ne syrty qorshalmaǵan. Sodan keıin qalanyń ortasynda turyp, azyp-tozǵan Ahańnyń murajaıy dep aıqaılaýmen júrdik. Týystarymen de ursysyp qalǵan kezim boldy. Bular tipti meni kórgisi de kelmeıtin kezi boldy. Qıyn kúnder ótti, janyń aýyrǵasyn aıtasyń. Men Sholpan apanyń amanatyn arqalap qalǵandyqtan osy úıdi tastap kete almadym. Tozyp turǵan mýzeıdi ashylǵan soń 7 jyldan keıin Imanǵalı jasatyp berdi. Qatyp qalǵan kanalızasıasyn da qostyryp berdi. Aýyz sýdy da berdi. Jylýdy da berdi. Syrtyn qorshatyp berdi. Men odan keıin kelgen ákimderge de murajaıǵa qamqorlyq jasaýyn surap jıi hat jazam. Baýyrjan Baıbek bir kelgende «apaı siz nege hat jazǵanyńyzdy qoımaısyz saıtqa» deıdi. Men «jurttyń bári Tasmaǵambetov emes qoı, tastaı qyla almaıdy, sosyn jynyń ustap jazasyń» dedim. Óıtkeni biz syrttaǵy jylý keletin trýba shirip ketip, úsh jyl jylýsyz qaldyq.
Bul jerge kórýge kelgenderden aqsha alamyz. Sol túsken aqsha komýnaldyq tólemge jetse jetti. Jetpese ózimniń muǵalimdik qyzmetimnen alǵan jalaqymnan qosyp tóleımin.
Úıi túgili ózi de baǵalanbaǵan Baıtursynuly
– Ózderiń sıaqty jastardy kórgende qýanam. Birneshe kún buryn, 8-jeltoqsan... Ahmet Baıtursynulynyń atylǵan kúninde...
Murajaıǵa arnaıy at basyn buratyndar bolar degen úmitte edim. Erterekte Alash Arystarynyń sheıit bolǵan kúnin eske alyp BAQ quraldary, zıaly tarıhshylar men derektanýshy ǵalymdar, tipti mektep oqýshylaryna estelik-sabaq júrgizińizshi dep muǵalimderi bas suǵýshy edi. Bul joly tipti tym-tyrys boldy!
Tek astanalyq áriptesim Bekjan Ábdýáliuly men edvaızerlik tobymnyń belsendisi Jansaıa Sman keldi. Dastarhan jaıdym, Ahańnyń jáne onyń sheıit bolǵan zamandastarynyń rýhyna arnap Bekjan myrza Quran baǵyshtady!
Artynsha qalbalaqtap 22-mekteptiń 9-synybynyń 6 oqýshysy jetekshisiz jetip keldi. Olarǵa ekskýrsıa sabaǵyn júrgizdim, balalarǵa «búgingi murajaıǵa kelýlerińiz saýapty is boldy» dep, keler jyly Alash Arystarynyń qurban bolǵanyna – 80 jyl tolatynyn eskerttim. Olardyń kózderinen ushqyn kórgendeı boldym. Ylaıym, solaı bolǵaı!
Ahmet syılyǵyn taǵaıyndasam dep armandaıdy
Raıhan Sahybekqyzy Nobel syılyǵy degen sıaqty «Ahmet» syılyǵyn taǵaıyndasam dep arman etedi. Jumysy «taza», senimdi bankten Baıtursynuly atyna shot ashylsa, sol shotqa túsken aqsha depozıt retinde ózimen-ózi kóbeıip ósip otyrsa, Nobel syılyǵy sıaqty ultqa qyzmet etip júrgenderge syılyq sol shottan berilse dep armandaıdy.
– Qazirgi kezde Ahmettiń atyn paıdalanyp nan taýyp júrgender az emes. Olardyń ishinde durys paıdalanyp júrgen jalǵyz Rahman Alshanov. Ol Ahmet Baıtursynuly atynda altyn, kúmis, qola medaldar shyǵaryp, saıası jumystan góri aǵartý salasyndaǵy adamdarǵa berip keledi. Mýzeı úıge kómektespese de, áıteýir Ahmettiń atyn shyǵaryp júr. Sol úshin de alǵys aıtamyn.
Baıtursynuly týraly Amerıkadan 1967 jyly shyqqan kitap
– «Asia a Century of Russian Rule(Orta Azıa Reseı bıleýinde)» degen Edward Allworth-tiń Amerıkadan 1967 jyly shyqqan kitaby bar. Ol kitapta Shoqan Ýálıhanovtan bastalyp, Ybyraı Altynsarın, Abaı, Álıhandardy, Alash zıalylaryn Turar Rysqulovqa deıin túgel qamtyǵan. Bizde joq sýretter júr. Amandyqov Oljas Meıramuly degen Gýmılev ýnıversıtetiniń magıstranti sonaý Amerıkadan taýyp ákelip berdi. Olroıdyń kitaby 1967 jyly aǵylshyn tilinde jazylǵan. Skanerlep, qazaqshaǵa aýdartqymyz kelip otyr. Bul kitapta avtor eń kóp Ahmet Baıtursynulyna toqtalǵan.
***
Sóz sońynda, Ahańnyń 140 jyldyǵy da jupyny ótti. Ahmet Baıtursynulyndaı qazaq halqynyń ar-ojdanyna aınalǵan tarıhı tulǵanyń qolymen jazǵan qandaı da qaǵazdy nazardan tys qaldyrýǵa, esimin esten shyǵarýǵa quqymyz joq ekenin aıtqymyz keledi.
Qamshyger: Nurǵalı Nurtaı
