Álemde 16 mıllıonnan astam adam bosqyn bolyp esepteledi. Olardyń jartysynan kóbi balalar. Onyń 6 mıllıony kishi jáne orta mektep jasyndaǵylar. Bosqyn balalardyń tek 22% orta bilim alyp jatyr dep jazady euronews.com.

Kenıadaǵy bosqyndarǵa arnalǵan Kakýma lageri álemdegi eń irileriniń biri. Lagerde 162 myńnan asa adam bar. Onda kelgenderdiń kóbi Ońtústik Sýdan jáne Somalıden kelgender. Sonymen qatar, álem boıynsha atalmysh lagerde ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń eń kóp bóligi turady. 14 myń kámeletke tolmaǵandar týystarymen nemese óz betinshe kelgen.

Kakýmda olar qajetti qamqorlyqty kórip otyr. Olar oqýda artta qalyp qoıǵandyqtan, álemdik lúterandyq federasıa jyldam oqytý baǵdarlamasymen oqytyp jatyr. Kakým lagerinde 21 bastaýysh jáne 5 orta mektep aty atalǵan uıymnyń qamqorlyǵynda. Baǵdarlamany gýmanıtarly kómek boıynsha Eýropalyq Búro Komısıasy qarjylandyrady.

Ár bastaýysh synyptarynda 140 baladan oqıdy. Kenıa boıynsha oqýshylar sany ortasha eseppen 40-tan aspaıdy. Osyǵan qaramastan oqý úlgerimi munda óte joǵary. 96% qatysýshy synaqtan súrinbeı ótedi. Alaıda bul jerdiń óz qıyndyqtary bar.

«Qazir bastaýysh synyptardaǵy oqýshylardyń úlesi barlyq balalardyń 76% qurady. Negizinde olardyń jasy oqyp jatqan synyptaryna saı emes» dep túsindiredi Álemdik lúterandyq federasıanyń bilim baǵdarlamasy basshysy Kollınz Onángo.  

18 jasar Gatkýot esimdi jetkinshek soǵysta ákesin joǵaltyp alǵanna keıin Ońtústik Sýdannan lagerge kelgen. Gýtkýot 6-shy synyp oqýshysy. Onda 11 jasar balalar oqıdy. Alaıda Gýtkýot synybyndaǵy eń úlkeni emes. Synyptastarynyń arasynda 45 jasar oqýshy da bar.

«Maǵan óte qıyn boldy. Anam 2000 jyly qaıtys boldy. Ákem durys jumys taba almady. 7 jyl boıy mektepke bara almaı úıde otyrdym. Endi oqyp jatyrmyn. Men álem týrasynda barlyǵyn bilgim keledi» deıdi Gatkýot.                    

Euronews jýrnalısi Monıka Pınna bastaýysh mektepterde úlkender az emes ekenin jáne kóbi oqý jylynyń 5, 6, 7 jylyn soǵys saldarynan joǵaltyp aldy.

«Rasymen de kóbi  oqý jylyn joǵaltyp aldy. Biraq biz olarǵa beıimdelgen bilim baǵdarlamasyn usynýǵa tyrysamyz. Iaǵnı bazalyq 8 jyldyq bilimdi olar 4 jylda oqıdy. Jedeldetilgen oqý júıesi arqyly óz ýaqytynda oqı almaǵanyn meńgerýge kómegin tıgizedi» deıdi gýmanıtarly kómek kórsetetin Eýropalyq Búro Komısıasynyń jumysshysy Jan-Mark Jýıno.

Lagerdiń jas turǵyndary munda jaqsy qamqorlyq pen qoldaý kórip otyr. Gatkýotty ózi  shyqqan Ońtústik Sýdan taıpasynyń otbasy asyrap aldy.  

Lagerge kelgenge deıin bul jasóspirim óz kózimen qarýly qaqtyǵysty, ólim jáne soǵysty kórdi. Ol aýyr psıhologıalyq jaraqat alyp, kekeshtenip qaldy. Lager jumysshylary qansha tyrysqanymen Gatkýotta men onyń jańa otbasy úshin jaǵdaı qıyn qalpynda qalyp otyr.  Muny asyrap alǵan anasy Debora Naıanúon da rastady.

«Balanyń otbasymyzdaǵy ómiri ońaı emes. Ony jáne óz balalarymdy qajettimen qamtamasyz etý qıynǵa soǵýda. Bálkim ony psıhologıalyq jaraqatyn jazý úshin mektep-ınternatyna ornalastyrý kerek shyǵar» deıdi ol.  

Tań erteń biz jergilikti mektep-ınternatyn kórý úshin  lagerdiń basqa bóligine baramyz. Bul erekshe jer. Sebebi ol qaýipti toptaǵy qyzdarǵa arnalǵan. Aktrısa Andjelına Djolıden qarjylyq qoldaý kórip otyrǵan bastaýysh synyp oqýshylary memlekettik emtıhandarda jaqsy kórsetkishterimen erekshelenip úlgerdi.

Oqý bul qyzdarǵa buǵan deıin bastan ótkergenin umytýǵa kómektesedi. 250 oqýshynyń biri Ońtústik Sýdannyń týmasy 15 jasar Roýz Hıtımana. Lagerge ony kúshtep alyp kelgen.

«Menimen kórshi turǵan er adam meni urlap áketip,  Kakýmýǵa alyp keldi. Men odan mektep týraly suradym. Oqyǵym keletinin aıttym. Ol meni munda oqý úshin emes, áıeldikke alyp kelgenin aıtty» deıdi Roýz.

Qyzdyń baqytyna oraı kúıeýge shyqpady. Qaskúnem ustaldy. Al Roýz lagerde qaldy. Endi ol ózin qorǵansyz sezinip, basqa qurbylary sekildi mektepke bara alady.

«Bilim meniń aldaǵy ómirimde kóp kómegin tıgizedi. Boıjetkende jalǵyz qalatynymdy bilemin. Oqý bolashaq balalarymdy tárbıeleýge kómektesedi. Men neniń durys, neniń burys ekenin bilgim keledi» deıdi Roýz.

Lagerde bilim alyp jatqan árbir oqýshynyń taǵdyry qıyndyqqa toly. Bolashaqqa durys jospar quryp,  jańa múmkindikter ashýǵa oqý kómektesedi. Boljammen 3 jyldan keıin bul jedeldetilgen baǵdarlama boıynsha mektep oqýshylary joǵary lilim alýǵa talpynyp kóre alady. Lager uıymdastyrýshylary kúrdeli tapsyrmalardy júzege asyrý qajet bolady. Olar – jańa mekteptiń qurylysyna qarjy tabý, orta mektepke qoljetimdiligi bar adamdardyń jalaqysyn kóterý.