Mańǵystaýda, Ústirttiń ústinde, shyńnyń jıeginde Sısem-Ata degen úlken qorym bar. Osy qorymdy kóshpeli adaı jurtynyń panteony dep ataý qalyptasqan. Árıne, qazaqta buryn panteon degen sóz bolmaǵany belgili, ony solaı atap júrgen - sábet zamanyndaǵy zertteýshiler, tarıhshylar ekendigi anyq, biraq kele-kele osy sóz kúndelikti qoldanysqa enip ketti.
Nege olaı ataǵan? Óıtkeni onda adaı taıpasynyń kóptegen rýbasylary, ataqty batyrlar, bıler, sheshender, tutas elge qaıyry tıgen baılar, t.b. jerlengen.
Kóp jaǵdaıda árbir rý ókilderi ózderinen shyqqan ataqty, elge eńbegi sińgen adamdaryn Sısemge jerleýge tyrysyp otyrǵan. Keıde ondaı adamdardyń ózderi de sondaı ósıet qaldyratyn bolǵan.
Eger ósıet qaldyrǵan adam joryq jolynda qaza tapqan bolsa nemese sol mezette Sısemge jetkizýdiń múmkindigi bolmasa, olardy sol qaıtqan jerine amanattap ýaqytsha jerlegen de, keıin súıegin báribir Sısemge jetkizip, qaıta jerlep otyrǵan. Bul jóninde halyq arasynda ańyz áńgimeler jeterlik.
Sısemge jerleýge uıǵaryla tursa da, tabıǵattyń áldebir tosyn qubylysynan (qalyń tuman túsip ketip adasý) nemese múrde tıegen kóligi ári qaraı júrmeýi saldarynan, t.s.s. sol jerge jerlenip, artynan ózderi de úlken qorymǵa aınalyp ketkender de barshylyq (Qamysbaı, Qara kisi qorymdary).
Panteon degen sóz bolmasa da, sol zamandarda Sısem-Ata degen sózdiń ózi mańǵystaýlyqtar úshin panteon degen sózdiń sınonımi bolǵany anyq.
Endi nege 360 áýlıeniń ishinen Sısem-Ata tańdalyp alynǵan? Menińshe, oǵan sebep - onyń ornalasqan jeriniń tıimdiliginde. Ol adaı taıpasynyń ornalasý arealynyń qaq ortasynda, Mańǵystaýǵa qystap shyǵyp, jaz shyǵa Jyloı, Embi, Orynborǵa deıin jaz jaılaıtyn, kúz túse keıin qaıtatyn kósh jolynyń boıynda ornalasqan.
Bul panteon - halyqtyń óz júrek qalaýymen, tabıǵı túrde, ýaqyt óte kele, ózinen-ózi qalyptasqan panteon.
Al Astanadaǵy panteon - bıliktiń qalaýymen, dırektıvasymen, búdjettiń qarjysyna salynyp jatqan panteon.
Sısem-Atadaǵy eskertkishter - árbir rýdyń nemese marqumnyń artynda qalǵan týystarynyń uıymshyldyǵyn, aýyzbirligin, baılyǵyn, bedelin kórsetetin kórsetkish, olar mańǵystaýlyq sáýlet óneriniń qanshalyqty sharyqtap damyǵandyǵyn kórsetetin óner týyndylary. Qazirgi kezde ol eskertkishterdi tek mańǵystaýlyqtardyń ǵana maqtanyshy emes, qandaı da sheteldikke uıalmaı kórsetýge turatyn qazaq halqynyń sáýlet óneriniń týyndylary dep aıtýǵa bolady.
Al Astanadaǵy eskertkishter - halyqtyń mıllıardtaǵan qarjysyna, ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan memleket qazynasynyń esebinen turǵyzylatyn, qymbat ta túsi sýyq mramordan jasalatyn jasandy tasbelgiler. Onda sheberdiń qolynyń izi, týystarynyń júrek jylýy, óz qarajatyna salmaǵandyqtan qanaǵattanǵandyq sezimi bolady dep oılamaımyn.
Tirisinde halyq súıspenshiligine bólenbegen jannyń ólgennen keıin úkimet qaýlysyna sáıkes panteonǵa jerlenýi halyqtyń súıispenshilik sezimin týǵyza ala ma?
Sısem-Ataǵa qansha barsaq ta, barǵan saıyn tolqımyz, júregimiz qobaljıdy, burynǵy ótken babalar rýhymen tildeskendeı ǵajaıyp kúıge enemiz.
Al ana jasandy panteonǵa barǵanda ondaı sezimge bólenemiz dep aıta almaımyn. Qytaıdyń jasandy, GMO qosylǵan jemis-jıdekterin jep otyrǵandaı kúıde bolarmyz dep oılaımyn.
Qýanysh Edilhanteginiń Feısbýktegi paraqshasynan alynǵan
