«Otynǵa daıyndaǵan sekseýil sıaqty tóbege deıin tirelgen kishkentaı balalardyń óli denesi»

/uploads/thumbnail/20170710161246319_small.jpg

Adamdar keıde qolda baryn qanaǵat tutpaı, bolmashy qıyndyqqa bola qara aspandy tóndiretini bar. Astamshylyqqa salynyp ysyrap jasaıtynymyz taǵy bar. Osyndaı kezde toǵyz jasynda ashtyqty bastan ótkergen, sonyń saldarynan jaqyndarynan aırylǵan belgili jazýshy Ótebaı Qanahınniń "Óz kózimmen kórdim" degen esteligi eske túsedi. 

Onda bylaı delingen:

"...ashtyqtan álim bitip kózim qaraýytyp, esim birde kirse, birde kirmeı, tek kirpigim ǵana qımyldap, jurtta qalǵan tastandy kúshik sıaqty shalajansar jatqan jerimnen eresek bireýlerdiń taýyp alyp, syrtta turǵan shanaǵa aparyp salǵanyn, ústime kıiz jaýyp qymtap jatqanyn emis-emis bilemin.
Sóıtsem bular ashtyqtan jappaı qyrylyp jatqan qazaq aýyldaryn aralap, eń bolmasa tiri qalǵan bala-shaǵany aman alyp qalý úshin qystaý-qystaýdy aralap júrgen komsomol jasaqtary eken.
Jolda bir jerge toqtap, bir urttam ystyq as bergende baryp esimdi jınadym. Bizdi alyp kele jatqan eki adamnyń áńgimesine qulaq túrdim. Olar bir qystaýdyń esigin qar basyp qalǵanyn kórip, kúrekpen arshyp úıge kiripti. Ortasyn nar peshpen bólgen úıdiń keń zámenkesin aınala ólip jatqan balalardy kóredi. Áke-sheshesimen 11 balasy bireýi qalmaı ashtan ólipti. Osyny aıtqanda delbe ustaǵan jigit eńirep jylap kele jatty.
Qalqandy shananyń ishinde menen basqa taǵy birneshe bala bar eken. Kóbi basyn kótere almaı álsiz yńyrsıdy. Bizdi qalaǵa ákelgende, shanadaǵy 9 baladan beseýimiz tiri jettik.

…Bizdi Yrǵyzdaǵy panasyzdar úıine ornalastyrdy. Onda tipti qıyn eken. Aryq-turaq, ózi ash balalardy bıt jep óltirgenin kózim kórdi. Qystyń uzaq túninde tań aldynda túzge shyqtym. Dárethana dep oılap, onyń qasyndaǵy taqtaı qoımanyń esigin ashyp qalǵanymda, otynǵa daıyndaǵan sekseýil sıaqty tóbege deıin tirep, jıyp qoıǵan ózim qurpy kishkentaı balalardyń óli denesin kórdim. Sol jerde qulap qalyppyn. Artynan bireý-mireý ishke kirgizip tastapty.
…Nendeı dert ekenin bilmeımin jańa ǵana sút iship, nan jep otyrǵan bala oqys qısaıa ketip qylǵyna bastaıdy da kózi aqshańdap júrip ketedi. Menimen bir kereýette jatqan bes bala osylaı óldi.
…Jazǵyturym aýrýhanadan shyqtym. Kıimdi berip jatqan orta jastaǵy qazaq áıeli eńirep jylady. Men «nege jylaısyz?» dedim. Sonda álgi kisi kóz jasyn súrtip: «Osynda kelgen 50 baladan áne bir-ekeýiń ǵana tiri ketip barasyń. Ómiriń uzaq bolady eken» dedi.
…Jaz shyqqan soń balalarǵa ilesip, qalanyń túskeı jaq shetinde «Itmola» dep atalatyn tustaǵy kirpish basý úshin úńgip qazǵan apanǵa bardym. Nán apandardyń ishinde úıgen tezekke uqsatyp, kishkentaı balalardyń basyn jıyp qoıypty.
Baqsam, qysta ólgen balalardy kóme almaı, apandaǵy qardyń astyna tastaı beripti.
…Aıaǵyma áreń turyp qalaǵa alǵash shyqqandaǵy kórgenderim: ana kóshede ashtan ólip jatqan shal, myna kóshede yńyrsyp qaıyr tilegen kempir, jýa terip qudyqtyń basyna barǵanymda ashtan ólip qalǵan arystaı dáý jigitti kórdim.
Kóshede ólip qalǵandardy kúnde táńerteń arnaıy adamdar kelip, jalańashtap, taý-tóbe qylyp arbaǵa tıep alyp ketedi. Qalanyń shetindegi úlken orǵa alyp baryp tastaıdy. Bulardyń bári aýyldan aryp-ashyp jetken qazaqtar edi.
…Jáne bir esimde qalǵany, anyq biletinim: balalar úıi ornalasqan qalada turatyn Groshev deıtin kópes, kózi qaraýytyp, ashtan buralyp qorasyna kirgen qazaq jigitin tabanda atyp tastady. Jazyqsyz jandy nege óltirdiń, dep surap jatqan eshkim joq. Baqshama tústi dep Núrı deıtin túrik taǵy bir ash qazaqty atyp tastady. Qysqasy ashtyqtan álsiregen qazaqtardy kim kóringen atyp tastap jatty.
…Meniń bul jazǵandarym toǵyz jasymda basymnan keshken oqıǵalar. Óz kózimmen kórgen sumdyqtar. Qanshama jyldan keıin esimde qalǵandary ǵana…
Adam jany tózgisiz, estigen qulaq tunarlyq, kórgen kóz soqyr bop qalarlyq, ezilip-egilmeı, kózińe jas almaı aıtý, ásirese qaǵazǵa túsirý áste múmkin emes soraqylyqtar kóp boldy. Osy jazbany qaǵazǵa túsirgende kómeıime óksik tyǵylyp, kózimnen jas parlap otyrdy.
Osy ashtyqtan Yrǵyz aýdany adamdarynyń onnan biri, malynyń júzden biri ǵana tiri qaldy. … Bir shańyraq astyndaǵy úlkendi-kishili on eki jannan tiri qalǵan jalǵyz men ǵana…"

 

Qatysty Maqalalar