Qazaqstan Táýelsizdik alǵan jyldardan beri memlekettik–konfesıalyq qatynastarda zaıyrlylyq modelin ustana otyryp damýda.
Qazaqstanda qazirgi tańda 18 konfesıanyń múddelerin bildiretin úsh jarym myńnan astam dinı sýbektileri resmı túrde tirkelgen. Osyndaı dinı sanalýandyq jaǵdaıynda din salasyndaǵy negizgi úderister men úrdisterdi elep-eksheıtin memlekettik saıasatty jańadan oı eleginen ótkizýdi kún tártibine qoıyp otyr. Osy turǵyda, Mınıstrikpen ázirlengen jáne taıada Elbasy jarlyǵymen bekitilgen Din salasyndaǵy memlekettik saıasattyń 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynyń mańyzy zor.
Din salasyndaǵy memlekettik saıasatty qazirgi jahandyq úderister men ýaqyt talabyna saı qaıta tolyqtyrý men jetildirý memleketimizdiń ishki jáne syrtqy qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik bereri anyq.
Qazaqstan Táýelsizdik alǵan jyldardan beri memlekettik–konfesıalyq qatynastarda zaıyrlylyq modelin ustana otyryp damýda.
Qazaqstanda qazirgi tańda 18 konfesıanyń múddelerin bildiretin úsh jarym myńnan astam dinı sýbektileri resmı túrde tirkelgen. Osyndaı dinı sanalýandyq jaǵdaıynda din salasyndaǵy negizgi úderister men úrdisterdi elep-eksheıtin memlekettik saıasatty jańadan oı eleginen ótkizýdi kún tártibine qoıyp otyr. Osy turǵyda, Mınıstrikpen ázirlengen jáne taıada Elbasy jarlyǵymen bekitilgen Din salasyndaǵy memlekettik saıasattyń 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynyń mańyzy zor.
Din salasyndaǵy memlekettik saıasatty qazirgi jahandyq úderister men ýaqyt talabyna saı qaıta tolyqtyrý men jetildirý memleketimizdiń ishki jáne syrtqy qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik bereri anyq.
Tujyrymdama din salasyndaǵy memlekettik saıasattyń negizin quraıtyn dinaralyq kelisimniń qazaqstandyq modeline súıene otyryp, din salasyn retteý men jetildirýdi kózdep ázirlengen.
Jalpy, Tujyrymdamany álemde qalyptasyp otyrǵan geosaıası jaǵdaılardy, ishki jáne syrtqy qaýipterdi eskere otyryp Qazaqstannyń qaýipsizdigi men turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa negizdelgen keshendi qujat dep qabyldaýymyz qajet.
Tujyrymdama din salasyndaǵy memlekettik saıasattyń negizin quraıtyn dinaralyq kelisimniń qazaqstandyq modeline súıene otyryp, din salasyn retteý men jetildirýdi kózdep ázirlengen.
Jalpy, Tujyrymdamany álemde qalyptasyp otyrǵan geosaıası jaǵdaılardy, ishki jáne syrtqy qaýipterdi eskere otyryp Qazaqstannyń qaýipsizdigi men turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa negizdelgen keshendi qujat dep qabyldaýymyz qajet.
TUJYRYMDAMA RÝHANI DAMÝǴA QYZMET ETEDİ
Muqan Isahan, dintanýshy
Osy ýaqytqa deıin rýhanıatqa adal qyzmet etip, jalpyadamzattyq qundylyqtardy sanaǵa sińirgen dinniń adam ómirinen alatyn ornyn tereń túsindirý óte mańyzdy. Dinniń atyn jamylyp, álemdik qaýymdastyqty alańdatyp otyrǵan ekstremızm qaýpi Qazaqstandy da aınalyp ótpeıtini belgili. Onyń ústine qoǵamda dinshildik deńgeıi kún sanap artýda. Din salasynda ońtaıly memlekettik saıasat qalyptastyrý – kún tártibindegi asa mańyzdy máselelerdiń biri.
Qazirgi tańda din salasynda tıimdi memlekettik saıasatty qalyptastyrý óte mańyzdy bolǵandyqtan, táýelsiz Qazaqstan tarıhynda alǵash ret Qazaqstan Respýblıkasy Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi tarapynan Qazaqstannyń din salasyndaǵy memlekettik saıasatynyń 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynyń jobasy ázirlenip, QR Úkimetiniń qaýlysy qabyldandy. Tek QR Prezıdenti qol qoıǵannan keıin júzege asyrý qajettiligi týyndaıdy. Tujyrymdamada qamtylǵan din salasyndaǵy aýqymdy oılar júzege assa, qoǵamda turaqtylyq ornap, rýhanı jańǵyrý úrdisi jedeldeıtini málim.
Din salasyndaǵy memlekettik saıasat tujyrymdamacy – Elbasynyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrý: jahandyq básekege qabilettilik» atty halyqqa joldaýymen úndesken mańyzdy qujat.
Tujyrymdama ishki jáne syrtqy turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baǵyttalyp, ekstremıstik sıpattaǵy dinı aǵymdardyń búlikshil áreketterine tosqaýyl qoıýdy maqsat etedi. Óıtkeni, dinı alaýyzdyq – memlekettiń zaıyrly qaǵıdattaryn mansuqtap, dástúrli qundylyqtarǵa qaýip tóndiredi.
Qoǵam álemdik jahandanýdyń syn-tegeýrinderine jaýap bere alatyn áleýmettik damý men rýhanı jańǵyrýǵa muqtaj.
Tujyrymdamada memleket pen din arasyndaǵy qarym-qatynas, memlekettiń zaıyrlylyǵy jóninde týyndap jatqan tolassyz máseleler, qoǵamda dinı qaǵıdattardy, qulshylyqty zaıyrly memleket tóńiregindegi mekemelerde oryndaý nemese oryndamaý, syrtqy kelbetke baılanysty talaptar, dinı ekstremızm men terorızmniń aldyn alý sharalary sıaqty t.b ózekti máseleler qarastyrylǵan.
Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi usynǵan tujyrymdamada qamtylǵan negizgi máseleler:
1. Memlekettiń zaıyrlylyq qaǵıdattaryn nyǵaıtyp, azamattardyń ar-ojdan bostandyǵyn qamtamasyz etý;
2. Din salasyn baqylaý jónindegi Zańnamany jetildirý;
3. El azamattarynyń dinı kózqarastarynyń zańmen qorǵalýyn qamtamasyz etý;
4. Dinı destrýktıvti aǵymdardyń ulttyq qaýipsizdikti, zaıyrly memlekettiń konstıtýsıalyq negizderin buzýyna jol bermeý;
5. Halyq arasynda aqparattyq-túsindirý jumystaryn kúsheıtý arqyly destrýktıvti dinı ıdeologıaǵa qarsy ımýnıtet qalyptastyryp, etnosaralyq jáne konfesıaaralyq birlikti odan ári nyǵaıtý.
Tujyrymdamada qoǵamda dástúrli rýhanı qundylyqtarǵa, evolúsıalyq damýǵa, zaıyrly memleket qaǵıdalaryna negizdelgen ulttyq biregeılikti nyǵaıtýdy kózdep, dinı ekstremızmge qarsy qoǵamnyń ımýnıtetin qalyptastyratyn naqty sharalar usynylǵan.
Óz betimen dinı bilim alýǵa attanyp, ol jaqta ekstremıster men radıkaldardyń arbaýyna túsip, terorıstik uıymdardyń qataryn toltyryp júrgen jastarymyzdyń bar ekenin jasyrýǵa bolmaıdy. Bilim alý tártibin retteý, jasóspirimderdi dinı qyzmetke zańsyz tartýǵa jol bermeý, dinı ádebıetterdi taratý tártibin jetildirý jáne t.b. máselelerimen betpe-bet kelgen ata-analar arnaıy hat jazyp, osy máseleni zańmen retteýdi usynýda.
Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlesip, dinı bilim alý úshin usynylatyn sheteldik teologıalyq joǵary oqý oryndarynyń tizimin jasaqtady. Iaǵnı, shetelderde dinı bilim alǵysy keletin azamattar QMDB belgilegen oqý oryndarynda ǵana bilim ala alady.
Tujyrymdama jańa geosaıası, ishki jáne syrtqy qaterler aıasynda Qazaqstanda turaqtylyq pen qaýipsizdikti nyǵaıtýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Bul jumystar resmı túrde tirkelgen dinı birlestikter men azamattyq qaýymdastyqty tartýmen barlyq múddeli memlekettik organdardyń tyǵyz árekettestigi arqyly júzege asyrylady. Tujyrymdamada elimizdiń damýynyń zaıyrly qaǵıdaty turǵysynan din salasyndaǵy memlekettik saıasattyń baǵym baǵyttary durys aıqyndalǵan. Sondyqtan Tujyrymdamany tájirıbelik iske asyrý memlekettiń dinı birlestiktermen ózara árekettesýiniń qazaqstandyq úlgisin damytýdyń alǵyshartyn qalyptastyrady.
Táýelsizdiktiń shırek ǵasyryndaǵy jetistikterdi tıanaqtap, álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýge senimmen qadam basqan Qazaqstan memlekettiń zaıyrly damýynyń konstıtýsıalyq qaǵıdattaryn ustanady.
Qazaqstandyqtardyń dinı jáne etnomádenı árqılylyǵyna qaramastan, jalpyulttyq birlik pen kelisimniń qalyptasqan úlgisi – elimizdi meken etken ártúrli konfesıalardyń jalpy álemdik damýǵa qosqan qomaqty úlesi.
Dinı nanym – jalpyadamzattyq qundylyqtarmen qatar, rýhanı úılesimdi, áleýmettik qarym-qatynastar men azamattardyń sanasyndaǵy áleýetti qamtıtyn aıryqsha sala. Sondyqtan din salasyndaǵy qoǵamdyq qatynastardy retteýdiń usynylyp otyrǵan tásilderi men memlekettik saıasat qaǵıdattary eldiń ózgeshelikterin jáne halyqtyń mádenı-mentaldy erekshelikterin eskeretin aıryqsha sıpatqa ıe.
Baqytjan Satershınov,
«Dintanýshylar kongresi» QB tóraǵasy
Tujyrymdama – zaıyrly elimizdiń damý kepili
Dinı salany retteý boıynsha 2020 jylǵa deıingi ǵylymı teorıalyq negizderdi aıqyndaýdy negizgi maqsat etken Tujyrymdama «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty halyqqa Joldaýynyń baǵyttaryna jáne «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasymen sáıkes keledi.
Mınıstr N.Ermekbaev eldegi din salasyn retteý zańnamalyq, basqarýshylyq, áleýmettik-ekonomıkalyq sharalardy anyqtaý barysynda tıisti jumystar júrgiziletindigin atap ótken edi. Mazmuny jaǵynan Úkimet qaýlysymen bekitilgen tujyrymdama daıyndaý talaptaryna sáıkes keletin qujattan jalpy rýhanı sanada turaqty jáne úılesimdi damýdy, jańǵyrýdy qamtamasyz etýge mol múmkindik beredi dep kútilýde.
Memlekettiń zaıyrlylyq qaǵıdatyn nyǵaıtý, kez kelgen dinı radıkalızmdi boldyrmaýdy negizge alǵan, bir sózben aıtqanda, din salasyndaǵy problemalardy sheshýge arnalǵan qujattyń, dinı ustanymy jaǵynan alýan túrli qoǵamda asa qajet ekeni anyq.
Tujyrymdamada elimizde dinı bilim berý júıesin retteý, jasóspirimderdi dinı qyzmetke zańsyz tartýdyń aldyn-alý, dinı ádebıetterdi taratý tártibin bir izge qoıý tárizdi kóptegen máselelerdi sheshý qarastyrylǵan. Dindi ustanatyn azamattarymyzdyń dinı rásimderdi oryndaýdaǵa qolaıly jaǵdaı jasaý tustary da nazardan tys qalmaǵan.
Tujyrymdamada zaıyrlylyq qaǵıdattaryn memlekettik basqarý, memlekettik qyzmet, quqyq qorǵaý, qarýly kúshter, BAQ, bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet, sport salalarynda keńinen ornyqtyrý joldary kórinis tapqan.
Dinı qaıshylyqtar negizinde týyndaıtyn radıkalızmmen baılanystaǵy keleńsiz úrdister boı kórsetip otyrǵan búgingi ýaqytta qoǵam men memleket turaqtylyǵyn saqtaý men qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin memlekettik saıasatta jan-jaqty qarastyrylǵan ustanymdardy qalyptastyrýdyń mańyzy erekshe.
Osy rette, dinı birlestikterdiń tolyqqandy qyzmet etýin qamtamasyz etýge, din salasyn retteıtin zańnamany jetildirýge, destrýktıvti dinı aǵymdardyń ıdeıalarynyń taralýyna tosqaýyl qoıýǵa jáne azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn tarta otyryp, aqparattyq-túsindirý jumystaryna basymdyq berýge erekshe nazar aýdarý – Tujyrymdamanyń ońdy tusy dep tolyq senimmen aıtýǵa bolady.
Jalpy, din salasyndaǵy memlekettik saıasatty durys jáne utymdy qalyptastyrýdy maqsat etken osy Tujyrymdamanyń mańyzy
