«Men joǵarǵy oqý ornynda oqımyn. Áke-sheshem bar, turmys jaǵdaıym jaman emes. Alaıda mende ómirge degen qulshynys joq. Ne úshin ómir súrip júregenimdi bilmeımin. Óz súıgen isimmen aınalysa otyryp, ony ne úshin jasap júrgenimdi túsinbeımin. Men naqty bir ómirdiń maǵynasy men maqsatymdy izdeımin. Maqsatyma jetken saıyn qatty qýanamyn, alaıda ol qýanyshym ózime munyń bárin ne úshin istep júrmin degen suraq qoıǵanda sý sepkendeı basylady. Sebebi men bul suraqtyń jaýabyn tappaımyn...».
«Ómirdiń máni men ómirge degen qulshynystyń joǵalýy» degen syndy psıhologıalyq jaǵdaıdy nemese depressıany kez kelgen adam ómiriniń ártúrli shaǵynda basynan ótkerýi múmkin.
Aqyl-esi durys adamnyń tolyqqandy ómirin belgili bir maqsatsyz, qulshynyssyz, talpynyssyz elestetý qıyn. Keıde alǵa jyljýdyń joqtyǵyn, ózimizdiń damýymyzdaǵy toqyraýdy sezinemiz. Sondaı ýaqytta sıqyrly kúsh bizdi demep jiberse eken deımiz. Alaıda shyn máninde bizdiń sıqyrymyz – motıvasıa ekenin kópshiligi bile bermeıdi. Qamshy.kz aqparat agenttigi osy taqyrypta tanymdyq maqalany oqyrman nazaryna usynady.
Ómirge degen qulshynysyńyzdy joǵalttyńyz ba? Endeshe onyń qaıta paıda bolýyna jaǵdaı jasańyz. Ómirdiń máni de sol: árkim óziniń motıvasıasyn ózi quraıdy, ózi jasaıdy.
Bizge, adamdarǵa, árqashan birnárse jetispeı turady. Bizdiń oıymyzsha, ýaqyttyń jetispeýshiligi, dál qajetti sáttiń bolmaýy nemese daıyndyqtyń bolmaýy – bizge árdaıym kedergi bolady. Shyn máninde, bizdiń áreketsizdigimizdiń basty sebebi – jetkilikti dárejedegi motıvasıanyń bolmaýy.
Telehıkaıa kórip otyryp, kóp qarjy tabatynyńa senip otyrýǵa, tamaq jep otyryp, mindetti túrde aryqtaıtynyńa, uıyqtaıyn dep jatyp, jumys istep úlgeremin dep t.s.s týraly kóp ári uzaq oılaýǵa bolady. Tósekte jatyp aýyzben aıtý – asa jeńil, al ornyńnan turyp áreket etý – qıynyraq. Sebebi ol kúsh-jigerdi, talpynysty talap etedi.
Siz úshin ómirdegi mańyzdy nárse ne?
Motıvasıany tabý qıyn emes. Ol úshin tek qandaı nátıje qalaıtynyńdy bilýiń kerek. Eger elestetken nátıje kóńilińdi aspandatsa, maqsatyń aıqyn. Al eger, nátıje kóńilińdi kónshitpese, bul maqsat aıqyn emes, saǵan munyń qajeti de joq.
Motıvasıa kez kelgen jerde qajet. Aryqtaý úshin, eń ádemi bolyp júrý úshin, jetistikke jetý úshin nemese bıznes bastaý úshin, oqýǵa túsý úshin de motıvasıa kerek. Qulshynystyń bar bolýy jetkiliksiz, motıvasıany demeý kerek, onymen jumys isteý kerek. Bylaısha aıtqanda, motıvasıańyz óz áserin, paıdasyn joǵaltyp almaý úshin ony «qorektendirý» kerek.
Motıvasıa joq bolsa, nátıje de joq
Motıvasıany demeý úshin sátti 5 qadam:
– Qandaı nátıjege ıe bolatynyńdy jarqyn túrde elestet. Óz eńbegińniń jemisin kóz aldyńa elestet. Motıvasıań taýsylǵan saıyn nemese sharshaǵan sátterde jemisińdi, jetetin nátıjeńdi oıla.
– Maqsatyń fızıkalyq turǵyda ózińmen birge bolýy kerek. Demek, qulshynysyńdy arttyratyn, oǵan qaraǵan saıyn maqsatyńdy esińe túsiretin belgili-bir zat bolýy qajet.
– Josparlaryń men maqsattaryńdy qaǵaz betine túsir. Oryndalǵan josparlaryńdy túrtip otyr.
– Óz-ózińe sóz ber. Aıaǵyna deıin baratynyńa, taısalmastan nátıjege jetetinińe ýáde et nemese jaqyndaryńa sóz ber.
– Elikteıtin tulǵa bolsa, soǵan qarap boı túzep, «Ol jetken jetistikke men de jetemin» degen uranmen ómir súr.
– Ideıalastaryńdy tap. Jaqyndaryń nemese dostaryńnyń arasynan seniń bastamańa qoldaý bildiretin nemese ózińmen birge iske kirisetin adamdar bolsa, naǵyz motıvasıa sol bolmaq.
Motıvasıany qaıdan alady?
Motıvasıa – belgili bir maqsat úshin ózińdi oıatý prosesi. Adamdar ómir súrýge degen qulshynysty qoǵamnan, qorshaǵan ortadan alady. Al jumysshy kompanıalar men uıymdardan turatyn qoǵam adamdarǵa tıisinshe qajetti motıvasıa bóligin bere alady ma?
Kez kelgen kompanıanyń óziniń maqsattary bar. Sol sıaqty adamnyń da óz maqsattary men josparlary bolady. Sol maqsattary aıasynda adam kompanıaǵa jumysqa ornalasady. Eger kompanıa nemese uıym basshylyǵy: «Jumysshynyń ne qalaıtyny meni qyzyqtyrmaıdy. Jumys iste, unamaı ma – saý bol!» degen qaǵıda ustansa, ol jaqsy nátıje bermeıtini anyq. Sebebi, eń sońynda mundaı kompanıa tek jumysshy-oryndaýshylarmen ǵana qalady.
Al eger álgi kompanıa kerisinshe: «Meniń qyzmetkerlerim sondaı myqty. Biz barlyǵymyz bir otbasymyz. Jumysshylarymnyń kóńilin qaldyrmaıyn, sonda nátıje de bolady» degen qaǵıdamen jumys istese, nátıje mindetti túrde bolady.
Jumysshylaryn da, kompanıany da bir tizginde ustaı alatyn basshynyń qyzmetkermen jumys isteý tásili kelesideı bolmaq. «Siz maǵan nátıje beresiz. Men sizdiń jeke maqsattaryńyzdyń oryndalýyn júzege asyramyn» bolýy tıis.
Osy oraıda, qyzmetkerler sapaly ári jaqsy jumys isteý úshin ne isteý kerek degen zańdy suraq týyndaıdy. Ol úshin jumys berýshi basshy qyzmetkerlerden tikeleı tolyq múmkindikpen jumys isteý úshin adamdarǵa ne qajet ekenin suraý kerek. Osy arqyly qyzmetkerge qandaı jaǵdaı qajet ekenin bilýge bolady.
Jumysshylarǵa motıvasıa berý – mańyzdy
Qazirgi kezde kompanıa men uıymdar óz jumysshylary men qyzmetkerlerine motıvasıa berip, eńbek nátıjelerin ósirip jatyr degendi estý – ekitalaı nárse. Sebebi bizdiń elimizde jumysqa motıvasıa berý túsinigi múlde qalyptaspaǵan. Máselen, qarapaıym avtobýs júrgizýshilerin alaıyq. Standartty jalaqylary 150 myń teńge bolatyn avtobýs júrgizýshileri bir aıdyń ishinde jumysyn qandaı dárejede istese de, sol jalaqyny alady. Iaǵnı, tyrysyp istese de, salǵyrttyq tanytsa da, onyń eńbek aqysy ózgermeıdi.
Aıtalyq, belgili bir transporttyq uıymda Marat pen Qanat esimdi eki kólik júrgizýshisi jumys isteıdi delik. Marat kúnde tańerteń jumysyna dál ýaqytynda keledi. Kóligin ózi tazalap, tap-tuınaqtaı bolyp júredi. Jumysyna bir de bir ret keshikken emes.
Al Qanattyń jaǵdaıynda olaı emes. Qanat kúnde keshikpese de, keıde 15 mınýtqa, keıde 20 mınýtqa keshigip, únemi jumysyna salǵyrttyq tanytyp júredi.
Endi aıdyń sońynda eki kólik júrgizýshisi de sol 100 000 teńgesin alyp ketedi. Alaıda Marattyń kókeıinde jumysyna degen kóńili tolmaýshylyq, ómirge degen qulshynystyń joqtyǵy paıda bolýy, tipti, «Bastyǵym: «Jaraısyń!» degen bir sóz de aıtýǵa jaramady ǵoı» degen syndy ókinish bolatyny anyq.
Menińshe, joǵaryda atalǵan avtokólik, avtobýs júrgizýshilerine de jumystaryna motıvasıa berse, jumystyń effektıvtiligi de, nátıjesi de sózsiz joǵarylaıtyn edi.
Motıvasıany qalaı berýge bolady? Avtoparkter nemese jumysshylar isteıtin uıymdar arnaıy jarys nemese baıqaý uıymdastyrýǵa bolady. Máselen, 3 nemese 6 aıdyń ishinde eshqandaı erejelerdi buzbaǵan, jolaýshylar tarapynan erekshe nazarǵa ıe bolǵan júrgizýshilerdi marapattap, syı-syıapat tabystaýǵa, tipti, shetelge 1 aptaǵa tegin sapardy báıge utysy etip belgileýge bolady. Osy arqyly jumysshylardy yntalandyryp, jumystaryna uqyptylyqpen, jaýapkershilikpen qaraıtyndaı jaǵdaı jasaýǵa bolady. Mundaı motıvasıa bar ýaqytta avtobýs júrgizýshileri arasynda jolaýshylar ómirine qaýip ákeletin jarystar da uıymdastyrylmaıtyn edi.
Bul tek avtobýs júrgizýshilerine ǵana qatysty emes. Kez kelgen kompanıa óz qyzmetkerleriniń jumysqa degen yntasyn osyndaı motıvasıa berý arqyly kóterýi kerek dep esepteımin.
Máselen, Japonıa menedjmentinde jumysshylar motıvasıasy – kez kelgen kompanıa úshin eń birinshi orynda turady. Bir ereksheligi, Japonıa kompanıalary jumysqa tek ýnıversıtetti túlep ushqan belsendi stýdentterdi qabyldaıdy. Sonymen birge, jumysqa qabyldaný barysynda qyzmetkerler kompanıanyń ózine qandaı múmkindikter, qandaı jaǵdaı jasaıtynyn bilip otyrady. Sebebi olarǵa kompanıa menedjerleri barlyǵyn túsindirip, egjeı-tegjeıli nusqaýlar berip, osy jumysqa ornalasý barysynda qandaı jetistikterge jetetinin aldyn ala aıtyp túsindiredi. Árbir jumysshynyń óziniń ústeliniń qasynda qulshynysty arttyratyn, motıvasıany kóteretin jazbalar turady. Barlyq jaǵdaı qyzmetkerler úshin jasaldy. Sebebi Japon halqy eńbek ónimdiligin arttyrýdyń tásilderin biledi.
Janardaǵy otyńyz sónbesin...
Osydan biraz jyl buryn AQSH ýnıversıtetteriniń birinde stýdentterdiń bitirý keshine belgili bıznesmendi sóz sóıleý úshin shaqyrǵan. Sonda kezdesýge eki saǵat keshigip kelgen bıznesmen minberge shyǵyp, sóz sóıleýdiń ornyna 3 mınýttyq sóz aıtyp, shyǵyp ketip qalǵan eken. Uıymdastyrýshylar mundaı jaǵdaıdyń ne sebepti oryn alǵanyn túsinbeı qalady. Birneshe saǵat boıy bitirýshi túlekterge óziniń keńesterin, aqylyn aıtady dep oılaǵan olar, shyn máninde, abdyrap qalǵan.
Sondaǵy bıznesmenniń aıtqan sózderi mynadaı bolǵan: «Sender, túlekter, búgin ýnıversıtet bitirip qoldaryńa dıplom alyp jatyrsyńdar. Sender úshin barlyǵy tamasha. Árqaısysyńnyń áke-shesheleriń alyp bergen kólikteriń bar. Daıyn turǵan jumystaryń bar. Esh ýaıymdaryń joq. Biraq men senderge shyndyqty aıtqym keledi. Bul jumys arqyly sender bar bolǵany jylyna 100 myń dollar tabýlaryń múmkin. Al men úshin bul aqsha túk emes. Men – bıznesmenmin. Búgin senderge qarap eshbirińniń kózderińnen janyp turǵan otty kórip turǵan joqpyn. Al janardaǵy otsyz sender – eshkim emessińder!» – dep ketip qalǵan eken.
Birneshe jyl ótip, bul jaǵdaı umytylǵan soń, álgi ýnıversıtet basshylyǵy zertteý júrgizip kórmek bolady. Ýnıversıtetti bitirgen stýdentterdiń qaı leginiń áleýmettik jaǵdaıy joǵary ekenin salystyrmaqshy bolǵan. Nátıjesinde bitirý keshinde sóz sóılegen stýdentter erekshe ósim kórsetken. Olardyń mundaı kórsetkishke jetýdegi sebebin anyqtaý qıynǵa túsedi. Osy ýaqyt aralyǵynda eshqandaı muǵalimder men ustazdar aýyspaǵanyn, ýnıversıtet júıesinde eshbir ózgerister bolmaǵanyn eskere otyryp, sol jyly sóz sóılegen álgi bıznesmendi eske alady. Sonda ýnıversıtet basshylyǵy shaqyrylǵan bıznesmenniń 3 mınýttyq sózi atalǵan stýdentterge jaqsy áser etkenin túsingen.
Sonda álgi bıznesmen sonshalyqty ne aıtty deısiz ǵoı? Ol – stýdentterdiń janarynda ot jaqty.
Jetistikke jetý úshin kókirek pen janardaǵy ottyń bolýynyń qanshalyqty mańyzdy ekenin dáleldedi.
Shyn máninde, jetistikke jetip, motıvasıany joǵaltpaý úshin janardaǵy otty jaǵa bilý kerek jáne ony sóndirip almaý qajet.
Nazerke MUSA
