Qazirgi kezde kóp adamdar umytshaq bolyp bara jatyr. Osy sebepti paıdaly keńes retinde Qamshy.kz aqparat agenttigi asylarna.kz saıtyna silteme jasaı otyryp oqyrman nazaryna usynady.

1. Aqyl-oıdyń alyby Abaı atamyz óziniń 31-qara sózinde estigen nárseni umytpaýdyń tórt túrli sebebin kórsetedi: «Áýeli - kókiregi baılaýly berik bolmaq kerek; ekinshi — sol nárseni estigende ıa kórgende ǵıbrátlaný kerek, kóńildenip, tushynyp, yntamen uǵý kerek; úshinshi — sol nárseni ishinen birneshe ýaqyt qaıtaryp oılanyp, kóńilge bekitý kerek; tórtinshi – oıǵa keseldi nárselerden qashyq bolý kerek. Eger kez bolyp qalsa, salynbaý kerek. Oı keselderi: ýaıymsyz salǵyrttyq, oıynshy-kúlkishildik, ıa bir qaıǵyǵa salyný, ıa bir nársege qumarlyq paıda bolý sekildi. Bul tórt nárse - kúlli aqyl men ǵylymdy tozdyratuǵyn nárseler». Demek, esimde tez ári uzaq saqtalsyn deseńiz, yqylas-nıetińizdi túzep, tushynýyńyz, júregińizden ótkizip, sezinýińiz kerek.
2. Bilimge den qoıǵan musylman ózin joqtan bar etip jaratqan Jaratýshysyna júginip, duǵasyna bekemdik tanytýy qajet. Eshqandaı adam óziniń estıar, aqyldylyǵymen nemese jurttan asqan uǵymtaldyǵymen bilim shyńyn baǵyndyra almaıdy. Aqyretine azyq, bul dúnıesine paıdaly bolatyn bilimdi násip etetin – Alla ǵana. Endeshe, yqylas, nıetti túzeýmen qatar duǵany da kúsheıtý kerek.
3. Kúnádan tyıylý. Rasynda, kúnániń adam balasyna tıgizetin zardaptary óte kóp. Sonyń biri – umytshaqtyq dertine uryndyrý. Buǵan ımam Sháfıǵıdiń basynan ótken myna bir oqıǵa dálel bola alady. Birde ımam Shafıǵı ustazy ımam Málıkke kitap oqyp berip otyrady. Imam Málık onyń danalyǵy men túsiniginiń tereńdigine tań qalyp: «Seniń júregińe Alla nur ornatqan eken. Sen ony kúnálardyń kesirimen ketirip alma», - deıdi. Rasynda, ımam Sháfıǵıdiń jattaý qabileti óte keremet bolǵan. Ol kisi kitabyn ashyp kózin salsa boldy, ondaǵy aıattardy nemese hadısterdi kóńiline túıip, sanasyna saqtap alady eken. Sol úshin jattaý kezinde eki bettegini aralastyrmaý úshin, kitaptyń bir betin jaýyp otyratyn bolǵan. Birde ol jattaý qabiletiniń azdap álsiregenin sezedi. Ýaıymdap, Ýaqıǵ degen ustazyna baryp osy is jaıynda keńes suraıdy. Keıin ustazynyń aıtqan aqyl, ósıetin óleń joldary arqyly jazyp qaldyrǵan eken: Shaǵym ettim ustazyma ardaqtaýly, Jattaýymda paıda bolǵan shabandyqty. Keńes etti kúnálardan alshaqtaýdy, «Jýytpa» dep mańaıyńa jamandyqty. «Tyńda» dedi, sózime kóńil buryp, Sóz sýyryp bilimniń tereńinen: «İlim - ol nur. Al, Allanyń ondaı nury Ornamaıdy kúnáhardyń júregine!» Demek, adam bilim deıtin jarqyraǵan ýytty nurdy júrekke qondyrý úshin kúnádan tyıylý kerek eken. 
4. Quran tyńdaý Sońǵy kezdegi ártúrli zertteýler men saraptama nátıjeleri Qurandy kúnine 3 saǵat tyńdaǵan adamnyń ımýnıteti kúsheıip, júregi men mıy qorǵaýda bolatynyn, buzylǵan jasýshalarynyń qalpyna keletinin jar salyp jazyp ta jatyr, aıtyp ta jatyr. Al Álemderdiń Rabbysy Meıirimdi Alla: «Quran oqylǵan kezde meıirimge bólený úshin ony den qoıyp tyńdap, tynyshtyq saqtańdar», - degen («Araf» súresi, 204-aıat).
5. Uıqy rejıminiń saqtalýy. Alla Taǵala Quranda: «Al uıqylaryńdy tynyǵý ettik. Ári túndi jamylǵy etip jasadyq», - deıdi («Nába» súresi, 9-10-aıattar). Bizdiń ómirimizde neniń paıda, neniń zıan ekenin ózimizdi jaratqan Alla Taǵaladan artyq eshkim bile almaıdy. Erekshe Meıirimdi, Qamqor Jaratýshymyz túndi jaratsa, demek, onyń bekerden beker bolmaǵany. Ǵalymdardyń paıymdaýynsha, mı jasýshalary adamnyń uıyqtap jatqan sátin paıdalanyp, mıdy tazartý jumystaryn júrgizedi, ıaǵnı, kúndiz qabyldanǵan aqparattar túngi uıqy kezinde bas ishinde saralanyp, ret-retimen tiziledi eken. Sondyqtan, uıqynyń jetispeýshiliginen adam mıynyń qabattary zardap shegedi. Al onyń saldary este saqtaý qabiletiniń tómendeýine alyp keledi. 
6. Tez jattaýdyń taǵy bir joly – tushynyp ári daýystap oqý. Sebebi, adam kórýmen qosa, estý arqyly da biraz nárseni sanasynda jańǵyrta alady. Ár sózdiń tereńine boılap, mán-maǵynasyn túsinip oqyǵan adamnyń sanasynda eń bolmaǵanda, oqyǵan dúnıeleriniń elesi, sulbasy qalady. Adam sol arqyly ótkendi esine túsirýge múmkindik ala alady.
7. Kúndelikti iship-jem, azyq-túlikke mán berý. Durys tamaqtaný – densaýlyq kepili. Medısına salasy mamandary ásirese, baldy óte kóp tutynýǵa keńes beredi. «Senderge emdelýdiń eki quraly berilgen – bal men Quran» (Ibn Májáh)  «Nahl» súresiniń 68-69 aıattarynda Alla Taǵala bizge bal aralary jaıynda habarlaıdy: «(Eı Muhammed) «Rabbyńyz bal araǵa ámir etti: «Taýlarǵa, aǵashtarǵa jáne (adamdar) quratyn inderge (ıaǵnı qurylystarǵa) uıa sal. Sonan soń, túrli jemisterden jep, Rabbyń (sen úshin) qolaıly etip qoıǵan joldarmen ushyp júr!». Onyń qarynynan adamdar úshin shıpa bolǵan ártúrli reńdi ishimdik - bal shyǵady. Álbette, bul iste oılap pikirlesetin el úshin (Allanyń bar ekendigine) aıat-belgi bar». Sonymen birge kúndelikti turmysta asqabaq, sábiz syndy kókónisterdi paıdalaný, jańǵaqty kóp tutynyp, maıly taǵamdardan  alshaqtaý da mı jumysyna ózinshe yqpal etedi eken. Jańǵaqtyń quramyndaǵy beloktalızın men fosfatıd mı jasýshalaryn jandandyryp, júıke qýatyn joǵarylatady.  
8. Sportpen shuǵyldaný. Mınnesota ýnıversıteti profesory Devıd Iakobsonnyń zertteý qorytyndysy boıynsha, jas kezinde jattyǵýlardy jıi jasap turatyn adamnyń basqa adamdarǵa qaraǵanda jattaý qabileti jaqsyraq bolady. Júzý, júgirý jáne basqa da sporttyq belsendilik mı jumysyn jaqsartady. Bul mıǵa keletin qannyń kólemin arttyrady.