Jetimi men jesirin jylatpaǵan qazaq ekenimizdi keıde maqtanyshpen aıtatynymyz bar. Qazirgi kezde sol ata-ana meırimine zárý bolyp ósken qyz-jigitterdiń jaǵdaıy qandaı? 9 aı kóterip, janyn shúberekke túıip dúnıege ákelip, keıin óz shaqalaǵyn jetimder úıine tastaı salyp, qıyndyqtan shyǵýdyń ońaı jolyn tańdaıtyn analardyń sany kúnnen-kúnge ósip jatqany belgili. Al áke-sheshesiniń mahabbatyn sezinbek túgili, túr-turpatyn bilmeıtin balalarǵa qanshama? Solardyń biri Serik Kenjebekov. Balalar úıiniń túlegi, 25 jastaǵy Serik Kenjebekov Qamshy.kz aqparat agenttiginiń redaksıasyna kelip, qazirgi jetim balalardyń ómiri qanshalyqty qıyn ekenin aıtyp berdi.
«Nege úkimet jetimderge jaǵdaı jasamaıdy», - dep sóz bastaǵan Serik Kenjebekov te buryndary jetimder úıinde tárbıelengen.
«Qazir men Jastar úıinde turyp jatyrmyn. Jastar úıinde jetim balalar 29 jasqa deıin ǵana tura alady. Onda túrli sumdyq oqıǵalar bolyp turatynyn bilemin. Alaıda jetim balalardyń kópshiligi bolǵan oqıǵany jasyryp qalady. Sebebi olar qorqady. Eger olar úkimettiń jatahanasyndaǵy jıi bolyp turatyn tóbelesti aıtatyn bolsa, olarǵa qysym jasalatyn kórinedi»,- dep óz oıyn ashyq aıtty Serik Kenjebekov. Sonymen birge Serik Kenjebekov Jastar úıinde 28 tamyz kúninde bolǵan Ravıl Karımov esimdi jigittiń órtenip qaıtys bolǵanyn aıtty. Osyǵan baılanysty Jastar úıiniń basshysy Gúlmıra Imanbaevadan mán-jaıdy suraǵan edik. Alaıda bul iske qatysty qylmystyq is júrgizilip jatqandyqtan naqty aqparatty jarıalaı almaıtyny aıtty. Serik Kenjebekov Jastar úıindegi jetim balalardyń 70 % jaman jolǵa túskendigin aıtty. Sonymen birge jetimderdiń qylmys álemine túsýine jumyssyzdyq sebep bolatynyn aıtyp ótti.
«Qazaqstan kóp ultty memleket ekeni belgili. Kóptegen halaqaralyq deńgeıde sharalar da ótip jatyr. Biraq nege jetimderdiń jaǵdaıyn jaqsartpaıdy? Bizde mysaly jetim bala áskerge bara almaıdy, ondaı zań joq. Kóbinese áskerge jetim balany almaı jatady. Kóbi JOO oqýǵa múmkindigi joq. Al joǵary bilim joq adam durys jumys ornynda qyzmet ete de almaıdy. Nelikten bizdiń elde jetim balalar Jastar úıindegi bir bólmede turýy kerek? Úkimet únemdeý maqsatynda kóp qabatty jataqhana turǵyzyp qoıyp, jetim balalarǵa bir bólmeni ǵana berip qoıǵan. Olardyń negizgi maqsaty jetimderge úı bermeý. Máskeý qalasynda 18 jasqa tolǵan árbir jetim balaǵa bir bólmeli bolsa da úı beriledi. Al bizde ondaı joq. Almaty qalasyndaǵy 18 jastan asqan barlyq jetimder Jastar úıi dep atalatyn jataqhanada turady. Bir bólmede úsh-tórt adam. Nege bul jatahanany jaýyp 18 jastan asqan árbir jetim balaǵa bir bólmeli bolsa da úı salyp bermeske?! Bizdiń eldiń jaǵdaıy jaqsy, qarajaty jetkilikti ǵoı. Bizde múmkindik bar. Meniń jasym qazir 25-te, jaqynda 26-ǵa tolamyn. Alaıda 29 jasqa tolǵanda men qaıda baramyn? Úıdiń kezegine turǵan bolsam da, áli kezegim jetken joq. Sebebi úıdiń kezeginde adam kóp. Elimizdegi osyndaı ózekti máseler tez arada sheshilse eken deımin», - dep sózin aıaqtady Serik Kenjebekov.
Biz osy máseleniń sebebimen qatar saldaryn da qolǵa alyp, sheshýge tyrysýymyz kerek. Jetim balalar onsyzda bala kezinen psıhologıalyq soqqy alyp, ómirdiń qıynshylyǵyna beıimdelip, tez eseıedi. Alaıda mańdaıynan sıpar anasy, arqasynan qaǵar ákesi bolmaǵan soń ómirdiń aǵy men qarasyn aıyra almaı týra joldan adasatynyna da túsinistikpen qaraý kerek shyǵar dep oılaısyń keıde... Sebebi jetimder úıiniń barlyǵy birdeı durys tálim-tárbıe beredi dep senimdi túrde aıta almaımyz. Jetimdi jylatpaı, mańdaıynan sıpaǵan qazaqtyń qazirgi jetim balalarynyń jaı-kúıi ázirge jaqsy deýge kelmeı turǵany daýsyz...
Byltyr elimizdegi jetimder úıiniń sany qysqardy, asyrap alýshylardyń sany kóbeıip, jetim balalar ata-ana meıirimine bólendi degen aqparatty jarysa jazdyq. Byltyrǵy jyldyń statısıkasy boıynsha, Qazaqstanda 7,5 myńnan astam jetim bala bar. Jetimder úıiniń jabylyp, jetim balalardyń jańa otbasymen tanysyp, sińisip ketýi jaqsy ǵoı árıne, alaıda jetimder úıinde tárbıelenip, otbasynyń jylýyn kórmeı ósetin balalardyń jaǵdaıy ne bolmaq? Olar 18 jasqa deıin jetimder úıinde tárbıelenedi, keıin 29 jasqa deıin úkimettik jatahanaǵa ornalasady, al 29 jasqa tolǵan jetim balalardyń qalǵan ómiri kóshede ne túrmede ótýi kerek pe? Serik Kenjebekovtyń aıtýy boıynsha, jetim balalardyń 70 % esirtkige táýeldi, qyzdardyń kóbisi jeńil júriske salynyp, tánin saýdalap aqsha tabady. Osyndaı jolǵa túsken olardyń da kinási bar ekeni túsinikti. Alaıda syrtqy faktorlar olardyń týra joldan taıyp, adasýyna áser etetini de sózsiz. Ne qolynda kók tıyny joq, ne jol kórseter jaqyny joq, aqyl aıtar ata-anasy joq jalǵyz bala qalaı kún kórýi kerek? Osydan keıin olar erikti ne eriksiz túrde urlyqqa barady, qyzdardy aqsha tabýdyń ońaı joly osy eken dep túngi kóbelekke aınalady. Men úkimet olardyń qolyna býma-býma aqsha ustatsyn demeımin, tek qana JOO-da aqysyz túrde bilim alýyna, jumysqa ornalasýyna kómek kórsetilse deımin. Eger olar JOO ornyn támamdap, jaqsy jumysqa ornalasatyn bolsa olardyń kóbisi 29 jasqa deıin óz jaǵdaıyn jaqsartyp alýǵa tyrysar edi. Sonda ǵana ózgelerdiń qaltasyna suqtanyp kún kórip júrgen jáne túnde kóshede tánin saýdaǵa salatyn jetim balalardyń sany azaıatyn edi. Aıtýǵa ońaı ekeni ras... Alaıda jetim balalar dúnıege kele salyp ta psıhologıalyq turǵydan aýyr soqqy alǵan, endi eseıgen kezde osyndaı «las» ómir súrip, qıyndyqqa tap bolýy olar úshin taǵy da aýyr soqqy bolatyny belgili. Sol sebepti osyndaı ózekti máselege de beı-jaı qaramaı, sheshýge tyrysý kerek. Jetim balalar da bizdiń qoǵamnyń múshesi... Olardy ata-anasy tastap, qaraýsyz qaldyrsa da, memleket qaraýsyz qaldyrmaıtynyn aıtqannan góri dáleldegen durys...
