Erte ólgiń kelse muǵalim bol! 

Mekteptiń jumysyna jaldamaly ózbek «ákálár» da shydamaıtyn bolar. Sonsha qınaıtyndaı, aıamaıtyndaı, sonsha ósh alatyndaı muǵalimder Gıtlerdiń qaryndastary ma edi? Muǵalimderdiń arasynda «kelin» deıtinder joq shyǵar. Sebebi, tańnyń atysy, kúnniń batysy qaǵazben atysyp júretin maıdanger kelinder úıine aýyspaıdy ǵoı. Sonda muǵalimder bala týyp qazaq sanyn kóbeıtpeý kerek pe? Oǵan kim kedergi deısizder me? Mektepten aýyspaıtyn muǵalimderdiń balalaryn kim baǵady? Endi qarańyz, óz balasyna tárbıe berýge, ata-ene, kúıeýin kútýge, úı sharýashylyǵyna ýaqyty joq muǵalim ózgeniń balalaryna tárbıe bere alady  ma? Ár úıdiń erkesi men yrbyq tentegi az bolǵandaı muǵalim moınyna qosymsha buǵaý salatyndaı ne kórindi senderge, Saǵadıevshylar? Itke talanyp úı aralaý, sanaq alý, arasynda «sýbotnık» degen syltaýmen kóshe tazalaý, t.s.s jumystar muǵalimniń moınynda ma? Sonda muǵalimderdiń ózindik jeke ómirleri joq pa? Qazirgi muǵalimderdiń kóbi yzaqor, ashýshań. Sebebi, mekteptiń saıası baǵdarlamasynda «bala quqyǵy» degen bap bar. Bul sheteldik baǵdarlamanyń jelisi, sonyń kóshirmesi, tipti sonyń naq ózi. Demek, bul jerde oqýshyǵa qompıtyp dúleı kúsh berip qoıǵan. Oqýshy mektep japqyshyn kesip tastasa da, esikti tesip tastasa da, aıaǵyn muǵalimniń basyna qoıyp qoısa da onyń qulaǵyn buramaq túgili oǵan zekýge qaqyń joq! (Endigi jetpeı turǵany muǵalim basyna oqýshynyń dáret syndyrýy).

Balaǵa judyryq emes, qabaq túıgen muǵalimderge jaýapkershilik, zań buzýshylyq, shara, jaza sekildi toqpaqtar kózdelgen? Endi, kózi ashyq kórsoqyrlar daıyndaǵan baǵdarlamada «muǵalim quqyǵy» degen bap nege joq? Oqýshyǵa jel berip, muǵalimge «táıt» degen oshaqta tárbıe bola ma? Onyń ústine muǵalimniń bári túgel áıelder. Bul – oqýshyny muǵalimnen bıik qylý. Al bıik adam ózinen deńgeıi tómen adamǵa baǵyna ma? Bunyń arǵy jaǵy bilim ordasynan ıaǵnı qultemir zaýytynan «ózim bilem» deıtin áperbaqan oqýshylar shyǵarý. Al ondaı tárbıesizderdiń qoǵamdy buzýǵa úlesi zor. Mundaı azapqa shydamaı qansha dıplomy bar bilikti mamandar bazarda kartop  satyp júr. Qaıtsin endi, bozala tańnan ketip,  ymyrtta úıine qaıtatyn muǵalimderdi kúıeýleri túsinedi, aıaıdy. Ózi yzadan jarylardaı bolyp mektepten shyqqan áıeliniń eshkim unjyrǵasyn túsirgisi kelmeıdi. Kúıeýleri baldaryn tamaqtandyrady, kıindiredi, mektepke, balabaqshaǵa tasıdy, tamaq jasaıdy, t.s.s áıelderine tán barlyq sharýashylyqtardy moıyndaryna ilip alǵan. Al úıge kelgen áıelderi tamaqtanyp alǵannan keıin túnimen qaǵaz shyǵaryp,  kompúterde otyrady. Kútip-kútip sarylǵan beıshara kúıeýleri amalsyz uıqyǵa ketedi. Bara-bara budan januıa buzylmaı qaıtedi? Yǵyr bolǵan kúıeýleri «Bizdiń aǵaı tamasha» degen ánniń avtoryna laǵynet aıtýda.

Muǵalimder týrasynda qansha syndar aıtylyp jatyr, qansha ázil-qaljyńdar da aıtylyp jatyr, bılik bir shimirikpeıdi-aý! Bir ázil-qaljyń keltire keteıin. 
Bir muǵalim mektep zorlyǵyna shydaı almaı kóz jumypty. Iá, ol tym jas edi, erte ketti. Artta shıetteı bala-shaǵa qaldy. Úıindegileri, aǵaıyn-týma kóz jastaryn kóldetip botadaı bozdapty. Eńiregen enesi kelinin bylaı dep joqtapty: 
Mektepke ustaz bolǵaly, 
Quldyrap ketti-aý ajaryń. 
Keshegi-aý túsken aq kelin, 
Qaǵazdan boldy-aý ajalyń! 
Qaǵazdan ólgen jaman-eı, 
Yzam bir kúıip barady-eı! 
Obaly bunyń saǵan-eı, 
Mınıstr bala Saǵadı. 
Úsh tilde joqtaý aıtsańda, 
Kól bolyp kóz jas aǵady-eı! 
Bir kezde aýyl aqsaqaldary: «Sabyr qalqam sabyr, Allanyń isi endi, qaıtersiń», ― dep jatsa, ólgen kelinniń kúıeýi: «Aý, aqsaqal, ajalynan ketse bir sári, bunyń ajaly qaǵazdan bolyp tur ǵoı, qaǵazdan. Túnimen qaǵaz shyǵaryp, shyǵarǵan qaǵazdary durys emes bolyp shyqqan edi, mıyna qan quıylyp «nasmert» ketti ǵoı», ―  dep, basyn shaıqap jylaıtyn kórinedi. 

Ólgen adam óldi, tiriler tirligin jalǵastyrady ǵoı. Ólgen kelindi perishteler qaýmalap: «Jastaı kelgen ekensiń, jánnatqa barasyń ba, jáhánnamǵa barasyń ba?», ―  dep surasa, kelin: «Maǵan báribir, mektepke jibermeseńder boldy», ― depti. Al ólmeı kór, kúlmeı kór! 

Bir kúni dırektor muǵalimderdi jeksenbi kúni de jumysqa shaqyrypty. Bir jas muǵalim: «Tfý, demalys kúni de demala almaıtyn boldyq qoı, odanda asylyp óleıik te», ― dese, dırektor: «Áńgimeni qoı, aqshańdy qysqartam, jumystan shyǵaram, jumysqa kel, asylsań mektepke kelip asyl» - depti. Sonda esin jınap alǵan muǵalim: «Asylatyn jipti de ózimiz ala keleıik pe?», ― depti. 

Qoryta kele, muǵalim, mektep, baǵdarlamada qupıa, saıası, astarly quıtyrqylar jatqan syńaıly. Álippe, tarıh pánderin joq qylyp, úsh tildi engizip, ony oń solyn aıyra almaıtyn náresteden ıaǵnı nólden bastap oqytyp, oramaldy bastan zorlyqpen sypyryp, ustazdyń bárin áıel adam qylyp, ony qulsha jegip, t.s.s aqylǵa syımaıtyn is jasap otyrǵan aqylgóılerge endi ne aıtýǵa bolady? 

Turar Shapqara