Qazaqstanda 2017 jyly bolǵan jumysshylar ereýilderiniń eshbiri talaptaryn tolyq oryndata almady. Sarapshylar munyń sebebin eńbek zańnamasyna engizilgen sońǵy ózgerister jáne eldi jumysshylar quqyǵyn qorǵaıtyn táýelsiz kásipodaq qalmaǵanymen baılanystyrady, dep Qamshy.kz aqparat agenttigi Azatyqqa silteme berip jazady.
Mańǵystaýdaǵy munaıshylar ereýili
2017 jyly qańtardyń 4-i kúni Ońtústik Qazaqstan oblysy mamandandyrylǵan ekonomıkalyq soty Qazaqstan táýelsiz kásipodaqtar konfederasıasyn joıý týraly sheshim shyǵarǵannan keıin ile-shala Mańǵystaý oblysynda munaıshylar qarsylyq aksıasyn bastady. Aqtaý qalasyndaǵy Oil Construction Company (OSS) kásiporny jumysshylary Qazaqstan bıligine táýelsiz kásipodaqtar konfederasıasyn jappaý týraly talap qoıyp, ashtyq jarıalady. Jumys berýshiniń málimetinshe, ashtyq aksıasy úsh jerde (Aqtaý qalasyndaǵy OSS kásipodaǵy keńsesinde – 292 adam, Qalamqas kenishinde – 270 adam, Jetibaı kenishinde – 100-ge tarta adam ashtyq jarıalaǵan) ótken.
Munaıshylar "Qazaqstan táýelsiz kásipodaqtary konfederasıasy joıylsa, jumys berýshige talaptarymyz jetpeı qalady" dep málimdegen. Sonymen birge olar "jumys jaǵdaıyn jaqsartýdy", "jumysshylarǵa qatysty aktilerdi kásipodaqpen birlese jasaýdy", "densaýlyqqa tıetin zalal úshin qosymsha aqy tóleýdi", "narazylarǵa qysym jasamaýdy" talap etken.
Eki aptadan asa ýaqytqa jalǵasqan aksıa barysynda jergilikti quqyq organdary "jıyn ótkizý tártibin" buzdy dep, ereýilshilerge kedergi keltirýmen bolǵan.
Aqyr sońynda bılik Mańǵystaý oblysyndaǵy Oil Construction Company (OSS) kompanıasy kásipodaǵynyń jetekshisi Ámın Eleýsinov pen osy kásipodaqtyń eńbek ınspektory Nurbek Qushaqbaevty ustap, dereý Astanaǵa jetkizgen soń ekeýiniń ústinen qylmystyq is qozǵady. Olar sot úkimi shyqqansha Astananyń tergeý abaqtysynda qamaýda otyrdy.
OSS kásiporyny basshylyǵynyń ashtyq jarıalaǵan jumysshylaryna qarsy bergen aryzyn qaraǵan Aqtaý qalalyq 2-soty qańtardyń 19-ynda narazylyq aksıasyn "zańsyz" dep taýyp, ony toqtatýǵa úkim etken. Ashtyq aksıasyna qatysýshylarǵa kóp mólsherde aıyppuldar salǵan.
Oil Construction Company kásipodaǵynyń jetekshisi Ámın Eleýsinov ózine qarsy is boıynsha sotta otyr.
Sáýirdiń 7-i kúni Astananyń Almaty aýdandyq 2-soty Nurbek Qushaqbaevty"zańsyz ereýildi jalǵastyrýǵa arandatty" degen aıyppen eki jarym jylǵa, al mamyrdyń 16-sy kúni Ámın Eleýsinovti – "kásipodaqtyń senip tapsyrǵan qarjysyn jymqyrdy" jáne "polıseılerge til tıgizdi, baǵynbady jáne olarǵa kúsh qoldandy" degen aıyptarmen eki jylǵa sottady
Bılik sheshimimen jabylǵan Qazaqstannyń táýelsiz kásipodaqtar konfederasıasynyń burynǵy jetekshisi Larısa Harkova "bótenniń senip tapsyrǵan múlkin alaıaqtyqpen ári asa iri kólemde jymqyrǵan" degen aıyppen sotqa tartylyp, tórt jylǵa bas bostandyǵy shektelgen. Harkovanyń apelásıalyq shaǵymyn sot qanaǵattandyrmady.
Sottalǵan kásipodaq belsendileri úkimmen kelispeıdi. Quqyq qorǵaýshylar bul isterden saıası astar kóredi.
Halyqaralyq kásipodaqtar uıymy konfederasıasy (ITUC) Qazaqstan bıligin sottalǵan Oil Construction Company kásipodaǵynyń jetekshileri Ámın Eleýsinov pen Nurbek Qushaqbaevty bosatýǵa jáne Qazaqstannyń táýelsiz kásipodaqtar konfederasıasynyń (QTKK) basshysy Larısa Harkovaǵa qarsy qylmystyq isti toqtatýǵa shaqyrǵan.
"EXPO-2017" kórmesinen keıingi eńbekaqy daýy
Bıyl maýsym men qyrkúıek aralyǵynda Aqorda ımıjdik maqsatta kóp úmit artqan "EXPO-2017" halyqaralyq kórmesi ótti. Qurylysy birneshe jylǵa sozylǵan bul kórmeni ótkizýge jumsalǵan qarjynyń naqty somasy týraly resmı aqparat joq, túrli málimet boıynsha, oǵan úshten tórt mıllıard dollarǵa deıin qarjy jumsalǵan bolýy múmkin. Jýyrda jergilikti BAQ ókilderimen kezdesýde Qazaqstan prezıdenti Nursultan Nazarbaev Astanadaǵy kórmege 115 memleket qatysyp, tórt jarym mıllıonnan astam adam tamashalaǵanyn aıtty. Kórme aıaqtalyp, birshama ýaqyt ótken soń "EXPO-2017" nysandaryn salǵan qurylys kompanıalary men jumysshylarynyń arasyndaǵy eńbekaqy daýlary jarıa bola bastady.
Qarasha men jeltoqsanda jetpiske jýyq jumysshy "on aılyq jalaqylaryn" daýlap, jumys berýshi "Mármár estetıkasy" jáne "Sembol construction" kompanıalarynyń Astanadaǵy keńselerine birneshe ret bardy.
Jumysshylar eńbekaqyǵa qaryz aqshanyń tek otyz paıyzyn ǵana ótegen kompanıanyń ústinen quzyrly organdarǵa júgingenimen nátıje shyǵara almaǵanyna shaǵym aıtqan. Eńbekaqy daýy áli jalǵasyp keledi.
Kenshiler narazylyǵy
Bıylǵy jyl Qaraǵandy oblysyndaǵy taý-ken shahtalarynda jumysshylardyń narazylyq sharalarymen este qaldy. Qarashanyń 30-y kúni Qazaqstanda túrli-tústi jáne sırek metaldar óndirýshi eń iri ónerkásip sanalatyn "Qazaqmys korporasıasy" jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń Ońtústik Jezqazǵan kenishine qarasty №65 shahtanyń ákimshilik ǵımaratynyń aldyna júzdegen kenshi jınalǵan. Ondaǵan kenshi jumys aýysymy aıaqtalǵannan keıin kásiporyndaǵy eńbekaqy mólsheri men eńbek jaǵdaıyna narazylyq bildirip shahtadan shyǵýdan bas tartqan.
Azamattyq belsendilerdiń áleýmettik jeliler arqyly sol kezde taratqan aqparatyna sáıkes, kenshiler eńbekaqyny 70 paıyzǵa kóbeıtý, kásiporynda uzaq ýaqyt eńbek etkenderdiń zeınetaqysyn ósirý jáne jumysshylardyń eńbek pen áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý týraly talaptar qoıǵan. Kenshilermen kezdesken korporasıanyń basqarýshy keńesiniń bas dırektory Baqtıar Qyryqpyshovtyń "jalaqyny 70 paıyzǵa eshkim kótermeıdi" dep aıtyp jatqany kórsetilgen vıdeo áleýmettik jelilerde taraǵan.
Keıin "Qazaqmys" basshylyǵy "kenshilermen bolǵan eńbek daýy sheshilgeni jaıly" habarlaǵan. Alaıda kompanıa kenshilerdiń qaı talaby qalaı oryndalǵany týraly naqtylamaǵan. Korporasıa basshylyǵymen kelissózge qatysqan jumysshylar komentarı berýge yqylas bildirmegen. Oqıǵa bolǵan kenishtegi jaǵdaıdy baqylaǵan jergilikti kásipodaq belsendisi Berik Jaǵyparovtyń Azattyqqa aıtýynsha, "korporasıa basshylyǵy ókilderi kenshilerdiń eńbekaqy men medısınalyq-saýyqtyrý máselelerine qatysty talaptaryn qaraýǵa ýáde etken".
Jeltoqsannyń 11-i kúni Qaraǵandy oblysyndaǵy bolat pen kómir óndiretin "ArselorMıttal Temirtaý" kompanıasynyń jeti júzge jýyq kenshisi eńbekaqy men áleýmettik máseleler týraly talap qoıyp, shahtadan shyqpaı ereýil bastaǵan.
Tórt táýlikke jalǵasqan narazylyq aksıasyna, keı derekter boıynsha, jeti júzge jýyq shahter qatysqan. Kómirshiler kásipodaǵynyń jetekshisi Marat Mırǵaıazov "shahterlardyń negizgi talaby – jalaqyny 100 paıyz kóbeıtý" ekenin habarlaǵan. Sonymen birge, ereýilshiler shahterdyń zeınetke shyǵý jasyn 63-ten 50-ge túsirý, syrqattanýyna baılanysty eńbekke ýaqytsha jaramsyz bolǵan jaǵdaıda tolyq eńbekaqy kóleminde tólem berý, kenshiniń eńbek jaǵdaıy men saýyqtyrý-ońaltý sharalaryn jaqsartý týraly talaptar qoıǵan.
Qaraǵandylyq shahterlar ereýili áleýmettik jelilerde qyzý talqylanǵan taqyrypqa aınaldy. Munan keıin Qazaqstannyń jergilikti aqparat quraldary da kenshiler narazylyǵy jaıly habarlar taratyp, bastapqyda únsiz qalǵan bılik ókilderi de ereýilge baılanysty pikir bildire bastady.
Shahtalardyń ıesi "ArselorMıttal Temirtaý" kompanıasy kenshiler ereýilin "jumysshylardyń ruqsat etilmegen aksıasy" dep atady. Kompanıa basshylyǵy alǵashynda "narazylyq sharasyn zańsyz dep tabý týraly" sotqa shaǵymdanyp, Shahtınsk soty "ereýildi toqtatý týraly" uıǵarym da shyǵarǵan. Biraq qoǵamda rezonans týǵan soń kompanıa shaǵymyn keıin qaıtaryp alatyny jaıynda málimdedi.
