Sádibek Túgel – ulttyq qundylyqtardyń ulyqtaýshysy, zertteýshisi, Astana qalasynyń tuńǵysh  baspasóz hatshysy, Ulttyq At sporty Federasıasynyń prezıdenti, «Uly Dala Qyrandary» respýblıkalyq  qoǵamdyq áleýmettik-mádenı  qozǵalysynyń teń tóraǵasy, QR eńbek sińirgen qaıratkeri, jazýshy. Sádibek myrza 23 aqpanda asqaraly alpysqa tolyp otyr. Nazarlaryńyzǵa  Sádibek Túgeldiń suhbatyn usynyp otyrmyz.

 Tilshi: - Sádibek aǵa,  Sizdiń 60 jyldyq  mereıtoıyńyzǵa arnalǵan  baspasózdik aqparat-habardy  oqyp shyqqan boıda,   sizben kezdesýge asyqtym.  Onyń syry mynada.   Meniń túsinigimde  Alla Taǵalanyń  qalaýymen  jer betin basyp júrgen  árbir  adam  jaqsylyqty, izgilikti,  eń bastysy  ádildikti  qalaıdy, soǵan umtylady.   Qoǵam da  memleket  te  solaı  damýǵa, órkendeýge tıisti.  Ádildik bolmaı   eshqandaı qoǵam, memleket órge baspaıdy.  Ol  buzylmaıtyn aqıqat. Týǵan  Otanymyz – Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy  adamı nıetteri buzylmaǵan, durys júrip, durys  tabys taýyp, eline, otanyna  adal qyzmet istep júrgen aǵaıyndar az da bolsa  barshylyq. Oǵan shúkirshilik etýimiz kerek dep oılaımyn.   Jastar solarǵa  qarap  bet túzeıdi, úlgi alady. Sol sandaǵy    azǵana azamattardyń biri retinde  Sizdi,  bizder jastar  qadir tutyp, qasterleımiz. Oǵan arqaý bolatyn  Sizdiń aıshyqty atqarǵan  ıgilikti  sharalaryńyz ben  órshildigińiz,  jigittik márttigińiz, nartáýkelshildigińiz  daýsyz dálel bola alady. Eń basty  qundylyǵyńyz - ultqa adal qyzmet   istep kele  jatqanyńyz  dep aıta alamyn. Aǵa, búgingi   suhbatymnyń negizgi taqyryby da   adaldyq, ádildik   ustanymdary týraly  bolaıyn dep tur.

Bizder jastar, Sizdi aıtqan ýádesin  qaıtse de  oryndaıtyn, sózimen isi bir,  ultqa erekshe janashyr jáne tyń oılar men  ótkir pikiri bar   tulǵa-azamat  retinde   baǵalaımyz.   Ashyǵyn aıtsam merzimdi basylymdardan,  áleýmettik jelilerden Sizdiń  ultymyzdyń  bolashaǵyna, el múdesine  arnalǵan   batyl túrde ashyq   aıtqan  erekshe  oılaryńyz ben  ótkir pikirlerińizdi   izdeımin.  Tapqan boıda  qushyrlanyp oqımyn. Basqalarǵa ınternet arqyly salyp jiberemin, olarmen birigip  talqylaımyz. Sizdiń jazǵandaryńyz,  suhbattaryńyz    árqashan  qyzý pikir- talas  týǵyzady. Bir sózben tujyrymdasam, Sizdiń tula boıyńyzda    ultqa asa qajet ulaǵattyq   uǵymy bar. Sondyqtan da osy suhbatty alyp turmyn.        Aldymen,  kindik qanyńyz tamyp, týyp-ósken ólkeńiz týraly aıtyp berseńiz?

Sádibek Túgel:  Durys aıtasyz aldymen oqyrmandarymdy  ómirbaıanymmen  jáne  týyp-ósken aýylymmen  onyń ǵajaıyp tabıǵatymen tanystyra ketýdi  jón  kórip turmyn.  Basy ashyq  másele meniń kindik qanym tamǵan jer, bar qazaqtyń  yrysy  men berekesi sanalatyn  Ór Altaı, Asqar Altaı, asaý Ertis, Erke Ertis  óńiri ekeni   barsha  elge  aıan.  Uly Otan soǵysynyń  jeńispen  aıaqtalǵanynyń  10 jyldyǵyn 1955 jyly  búkil halyq bolyp atap  ótýge  arnalǵan daıyndyqtyń qyzǵan shaǵynda qarapaıym eńbek adamdary «Qyzyl Tý» kolhozynyń jylqyshylar brıgadasynyń brıgadıri  Túgel Qumaruly  men  kolhoz jumysshysy Márıa Túgel kelininiń shańyraǵynda  men   7-shi  bala bolyp  mynaý jaryq dúnıege keldim.  Shynynda jer sharyn da ómir súrip jatqan árbir adam úshin  kindik qany tamǵan, quldyrańdaǵan qulyndaı  qurbylarymen asyr salyp oınap-ósken jerinen artyq jumaq jer barma shirkin  bul dúnıede?! Mundaıda dana halqymyz : «Týǵan jerdeı – jer bolmas, týǵan eldeı-el bolmas» - dep dál taýyp aıtqan ǵoı. Sonaý ǵasyrlardaǵy erjúrek ata-babalarymyzdyń  boılaryndaǵy   jandaryn qıyp, qasyq qandary qalǵansha  arpalysyp-soǵysyp júrip,  bolashaq urpaqtaryna amanat retinde  qaldyrǵan Ulan aýdanynyń topyraǵy men   Sádibek Túgel   úshin, kir jýyp, kindik qanym  tamǵan, at jalyn tartyp minip, er jetip eseıgen, keıin úılenip, otaý quryp, balaly –shaǵaly bolǵan jáne týǵan otanymyzǵa adal qyzmet atqarǵan kıeli de qasıetti mekenim  bolyp sanalady.  Ulan aýdany  Ór Altaıdyń, Asqar Altaıdyń qut qonyp, baq daryǵan aýdandarynyń biri de biregeıi desem artyq aıtpaǵan bolar edim. Óıtkeni onyń  jeriniń asty da altyn, ústi de altyn aımaq. Tabıǵaty qandaı ǵajaıyp  deseńizshi?! Sibeniń bes kóli  Allataǵalynyń  bizge  bergen   keremet syıy emespe?! Ondaı tostaǵandaı, sýy móldir kólder álemde sırek kezdesedi. «Aıyrtaý» men «Shybyndykólder», «Sandyqtaý»  jaılaýy, shyńdary bıik  Kóktaý, Qalbataýlar, «Sibe», «Ulan», «Uranhaı» ózenderi, «Sheshekti» men «Atyǵaı» asýlary aýdanymyzǵa kórik berip turǵan jerler. Qazaqstandaǵy sýy baldaı, taý bulaqtary eń kóp  ólke de Ulan aýdany. Jalpy Ulan aýdany  jyldyń  tórt mezgili tolyq saqtalatyn:  berekeli kúzi,   ádemi qysy,  kóktegen-kóktemi, jaınaǵan –jazy bar aımaq. Qoınaýy kenge, órisi malǵa tolǵan ólke de Ulan jeri. Dúnıejúzindegi eń  qymbat, eń baǵaly  metal  sanalatyn «Tantalda » bizdiń jerden  tabylǵan. «Aqbaýyrǵa» baılanysty ǵalymdar  Ulan aýdanyn jer kindigi dep ataýda.  Ulan aýdany  júrek jutqan batyrlar otany bolyp esepteledi. Bizdiń aýdannan  bes  Sovet Odaǵynyń Batyrlary , bir Halyq Qaharmany  týyp-ósken. Olar:İzǵutty Aıtyqov, Tólgen Toqtarov, Serikqazy Bekbosynov,  Ivan Varepa,  Hamza Muhamadıev  jáne partızan Qasym Qaısenov. Kúı atasy-Qurmanǵazy,  al kúı patshasy-Ket-Buqa  babamyz. Shyńǵys hannan keıin  ekinshi tulǵa bolyp sanalatyn Ket-Buqa atamyz Ulan topyraǵynyń týmasy. Oǵan  qart tarıh kýá. Alash qozǵalysynyń negizin qalaýshylardyń biri de biregeıi  Raıymjan Mársekov esimi   barlyq elge aıan.Aıta bersem, bizde  taýsylmaıtyn tarıh bar. Óz zamanynda Jáıilmistiń uldary Satyı men Satybaldy bes qarýyn saılaǵan batyr, tereńnen sóz qazyp, til bezegen sheshen, top bastaǵan kósem bolypty. Egesken tustaǵy erlikteri ańyzǵa aınalyp, qıýadan shaýyp, qısynyn taýyp aıtqan ónegeli sózderi urpaqtan-urpaqqa aýysypty. «Týys-jaqyndarymnyń aıtýynsha, men jaryq dúnıe esigin ashar kúnniń aldynda kórshi áıel bosanyp, úsh qyz týypty. Eń qyzyǵy, Naǵysh  tátemiz úsh kún qatarynan  tolǵatyp,  bosanǵan.  Dúnıege  úsh  egiz  qyz ákelgen. Nárestelerdiń bireýi – 20, ekinshisi – 21, úshinshisi – 22 kúni týǵan. Aýylda úsh kún boıy shildehana toıy ótedi. Endi boldy ma degende, tórtinshi kúni 1955 jyldyń 23-aqpanynda men týyppyn. Sonda bizdiń Satyı aýyly atqa miner ul keldi  dep  qýanyp , bir juma toılaǵan eken. Mundaıda qazaq: «Toıdan qudaı  aıyrmasyn», – deıdi.

Tilshi: Áke-shesheńiz týraly, olardyń   ulaǵatty tárbıeleri týraly da  aıtyp berseńiz?...

Sádibek Túgel: Jalpy, ómirimde ákem Túgel Qumarulynyń  orny erekshe.  Kúni búginge deıin birtalaı jaýapty qyzmetterdiń tizginin ustap,  qaıtsem elge paıdamdy tıgizsem dep jar qulaǵym jastyqqa tımeı júrse, ol eń aldymen meniń sanama ákemniń sińirgen asyl qasıetteriniń arqasy dep bilemin.

Qasıet, demekshi ákemizdiń sonaý jyldardaǵy myna bir elden erekshe ósıeti kúni búginge deıin jadymda jańǵyrady. Bul da ákelik asyl qasıettiń nyshany shyǵar dep bilemin. Biz bir úıde segiz balamyz. Ata-atanamyz úsh ul, bes qyz súıgen. Men uldyń kenjesimin. Sol ýaqyttarda meniń on eki, on úshterdegi aǵalarymnyń  menen góri edáýir estıar bolyp qalǵan kezi. Birkúni ákemiz úsheýimizdi qarsy aldyna júgintip qoıyp, salmaqty bir sóz bastady. Qolynda saby bederli, ásem  de sýyq úsh birdeı qanjar-pyshaq.

- Myna qanjarlardy sender  úshin arnaıy ustaǵa baryp, soqtyryp aldym, – dedi ákem oıly janaryn bizderge qadaı otyryp. – Meniń oıymsha, úsheýiń de jigit boldyńdar. Qazaq on úshte otaý ıesi deıdi. Sender erteń-aq azamat bolyp erjetesińder. Sondyqtan ózderińe  ǵana aıtar amanat-tilegim bar. Sovet balam, mine, seniń qanjaryń. Aldyńdaǵy ápkeń Shárbanýdy, qaryndastaryń úlken Sholpan men kishi Sholpandy qorǵap júrý – seniń mindetiń. Myna qanjardy Mámbetke qaryndasy Rozanyń eshkimnen qaımyqpaı júrýi úshin beremin. Mine – Sádibektiń qanjary. Sen qaryndasyń Saltanatqa qorǵan bolýyń kerek. Meniń qyzdarymnyń eshkimnen jasqanbaı, eshkimniń basynýyn kórmeı ósýi osy úsheýińe baılanysty. Bul meniń oıdan shyǵarǵanym emes, atadan balaǵa mıras dástúr. Jigit adam eshqashan namysyn qoldan bermeýge tıis. Qazaq bes dúnıeni qatty qasterlegen, qurmet tutqan.

Birinshisi: Jerdi qorǵaǵan;

Ekinshisi: Árýaqtardy syılaǵan;

Úshinshisi: Qyzdardy erkeletken;

Tórtinshisi: Úlkendi qurmettegen;

Besinshisi: Qazanatty qasterlegen. Ákemniń osy bir sózi meniń sanamda saqtalǵan, ósıetteri kedergisi men qıyn-qystaýy kóp ómirde týra joldy adastyrmaı tabatyn kompas ispetti bolyp ketti. Taǵy bir ulaǵatty oqıǵa.

Ákem ulttyq dástúrdi, musylmandyq salttardy qasterlegen, qatań saqtaǵan kisi. Men úshke tolǵanda súndetke otyrǵyzýǵa daıyndalady. Sosyn súndet toıymdy ótkizýge daıarlyq jumystaryn bastap ketedi. Ol kezdegi jaǵdaı belgili. Ustaıtyndary – bir sıyr, buzaý, torpaq. «Ulymnan aıaıtyn eshteńem joq», -  dep torpaǵyn súndet toıǵa soımaqshy bolady.

Bir kúni úıge saý etip, kómekshilerin ertip kolhoz tóraǵasy Muqash Saparǵalıev aǵa keledi. Amandyq-saýlyq suraǵannan keıin, ákemniń toıǵa ne soıatyndyǵyn suraıdy. Ákem, kishigirim torpaqty soıatyndyǵyn aıtady. Óz kezeginde, kolhoz tóraǵasy toıdy estip, arnaıy kelgenin, jaz jaılaýda tabynda júrgen úlken ógizdiń aıaǵyn shuńqyrǵa tyǵyp, syndyryp alǵanyn tilge tıek etedi. «Eger kelisseń, sol maldy al, ornyna torpaǵyńdy ótkiz», – degen usynys bildiredi. Ákem kelisedi.

Atyn arbasyna jegip, sheshem Márıa ekeýi ógizdi alýǵa barady. Sıyrshy úsheýi qosylyp maldy ornynan qozǵaı almaıdy. Sosyn ákem aýylǵa qaıta kelip, qos at jegilgen pirishke arbamen, qasyna 5-6 jigitti ertip qaıta keledi.

Barlyǵy jabylyp júrip, áreń degende ógizdi kóterip arbaǵa salady. Jańaǵy ógizdiń iriligi men salmaǵynyń aýyrlyǵy sondaı pirishkeniń aǵashtary shydamaı kúrt-kúrt synady. Endi, sol jerde soıýdan basqa amal qalmaıdy. Soıǵan kezde ógizdiń semizdigi sondaı, aq-maı bolyp aqtarylady. Ony kórgen jańaǵy kolhoz tóraǵasy Muqash Saparǵalıev: – «Balanyń joly aq, ashyq bolady eken. Baǵy janyp, juldyzy jarqyraıdy eken», – dep,  aq batasyn beredi.

Bala shaǵymda bolǵan taǵy bir qyzyqty oqıǵa esime túsip otyr. 1967 jyly Oktábr revolúsıasynyń 50 jyldyǵy keńinen atalyp ótilgen kez. Men – ol kezde altynshy synyptyń oqýshysymyn. Sovet úkimeti týraly ashyq sabaqtar jıi-jıi ótkizilip turatyn.

Sondaı bir sabaqtyń birinde: «Osy bizder nege keńes úkimetinen bólinip, derbes memleket qura almaımyz?» degen ótkir suraq qoıǵan bolatynmyn. Sol úshin muǵalimderden sógis alǵanym da áli esimde. Osyndaı qyzyqty oqıǵalar sanada máńgi jańǵyryp turady. Qalaı umytarsyń? Umytylmas baqytty balalyq shaqtan syr shertedi osy sátter.

Tilshi:  qaı mektepterde  oqyp bilim aldyńyz?

Sádibek Túgel: 1962 – 1966 jyldary  Shyǵys Qazaqstan oblysynyń  Ulan aýdanynyń  Satyı aýylyndaǵy  «Amankeldi» bastaýysh, 1966-1970 jyldary  «Tochka selosyndaǵy «Amankeldi» segiz jyldyq, 1970-1972  jyldary  Shymqora aýylyndaǵy Jambyl orta mektebinde oqydym.

Al 1973-1975 jyldar aralyǵynda Almanıa topyraǵynda Otan aldyndaǵy áskerı boryshymdy abyroımen atqaryp shyqtym.

Tilshi: - Joǵarǵy bilim alǵan oqý ornyńyz,  mamandyǵyńyz týraly bilgimiz keledi.

Sádibek Túgel: 1980 jyly Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Memlekettik  Ýnıversıtetiniń jýrnalısıka fakúltetin támamdap,  jýrnalıs mamandyǵyn aldym. Al, 1990 jyly Almaty    basqarý  ınstıtýtyn bitirip,  saıasattanýshy jáne sosıolog degen mamandyqqa ıe boldym.

Tilshi: - Sádibek aǵa,  pres-relızde  «nebir qıyndyqtarǵa» tótep berip  keledi dep aıtylǵan. Sony túsindirip ótseńiz durys bolar edi?

Sádibek Túgel:  Memleketimiz  úshin  eń mańyzdy mindetterdiń biri – azamattyq qoǵam qurý bolyp  sanalady.  Azamattyq qoǵam qalyptasqan   tusta  Siz aıtqan  ádilettilik, tazalyq ústem qurady.  Men   kóp jyldar boıy   qoǵamdyq birlestikter ashyp sonyń       jumystarmen  belsene  shuǵyldanyp kelemin.   Solaı jumys isteý maǵan unaıdy. Halyqtyń ishinde  júremiz. Ol degenińiz úlken jaýapkershilik júkteıdi.  Óıtkeni   aqshasyz jumys isteý   ońaı sharýa emes. Oǵan  kópshiliktiń dáti  barmaıdy.  Men  20 jyldan asty  qoǵamdyq negizde, memleketten bir tıyn almaı   Ulttyq at sporty  Federasıasynyń   jumysyn  júrgizip kelemin.   Bizdi  dostarymyz  jalaqy almaıtyn «jalańtóster» dep aıtady. Menimshe    «nebir qıyndyqtarǵa» degende sony meńzep otyr dep  topshylaımyn.

 Tilshi: - Jańa elordamyz – Astanaǵa kelýińiz, atqarǵan  jumystaryńyz, alǵan áserlerińiz  týraly aıtsańyz?

Sádibek Túgel:- Oqyrmandarǵa aǵymnan jarylyp, týrasyn aıtaıyn: men, Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh  Prezıdenti-Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Ózi tańdap, Ózi negizin salyp, Ózi  irgetasyn qalaǵan jańa Elordamyz -  Astana qalasyn janymdaı jaqsy kóremin. Oǵan tórt  sebep bar. Birinshisi: jıyrmasynshy ǵasyr men jıyrma  birinshi ǵasyr toǵysynda, týǵan  elimizdiń abyroıyn asqaqtatqan, ult ómirinde  óte sırek kezdesetin tarıhı oqıǵa  oryn aldy. Ol- qazaqtyń keń jazıra  dalasy saryarqanyń  naq tósinde teńdesi joq , tańǵajaıyp  jańa shahar –Astana qalasynyń salynýy. Búgin Astanany búkil álem tanyp, moıyndady.Astana –dúnıejúzindegi  eń sáýletti  qalalardyń birine,  qazaqtardyń  basty  maqtanyshyna  aınaldy. Ol- eń aldymen  Elbasymyzdyń erligi ári kóregendigi. Uly júrektiń – týǵan Otanym degen soǵýynan bolǵan dara bastamasy jáne  máni de mańyzy erekshe  álemdik  Jobasy.  Astana meni baýrap aldy.

Ekinshi sebep:   osy  shaharda meniń de baǵym janyp , juldyzym jarqyrady. Taǵdyrdyń qalaýymen  maǵan jańa Astananyń tuńǵysh  baspasóz hatshysy bolý  baqyty  buıyrdy. Bes jarym jyl  qaınaǵan qazannyń, tarıhı oqıǵalardyń epısentrinde júrdim. Keremet jobalardyń júzege asýynyń basy-qasynda bolyp, qalanyń jetistekteri men jeńisterine tirideı  kýá bolǵan janmyn. Qolymda sol kezdiń tynys-tirshiliginen, táı-táı basqan  elordanyń damýynan   barynsha  mol maǵlumat beretin arhıv qujattary saqtalǵan. Sózimdi túıindep aıtsam, birinshi kúnnen bastap  17 jyldyń  ishinde ásem qala, ertegi shahar Astanamen bite qaınasyp ketkem.Osynda ulymyzdy úılendirip, qyzymyzdy turmysqa uzattyq. Qazir jubaıym Qaıken ekeýimiz olardan 5 nemere súıip otyrmyz. Nemerelerimniń aldy mektepte oqıdy.

Úshinshi sebep: Astana  maǵan ádebıet keńistigine jol ashty, qalamger bolyp qalyptasýyma yqpal etip otyr. Qolym qalt etse , qalamymdy alyp  Astanaǵa arnalǵan shyǵarmalar jazamyn. Men jazyp jaryqqa shyǵarǵan «Kók kúmezdi-Astana», «Astana-gorod solnechnoı mechty», «Astana- jeruıǵy elimniń», «Astana-trıýmf strany», «Astana-el júregi», «Astana –serdse strany»,  «Alǵashqy astanalyqtar», «Pervoprohodsy Astany», «Astana baspasóziniń shejiresi», «Letopıs stolıchnoı presy», «Astana hıkaıalary» atty kitaptarym men «Tuńǵysh» atty spektaklim  elordanyń  birinshi kúnderinen,  17 jyldyq tarıhynan syr shertedi.Olar oqyrmandar tarapynan óz baǵasyn alǵan  eńbekter. Qazir «Astana hıkaıalary» atty áńgime –kitapty jazý ústindemin. Odan úzindiler jýrnaldarda basyldy.Osy kitaptardyń ishinde shoqtyǵy bıiktigi «Alǵashqy astanalyqtar» ensıkopedıalyq jınaǵy. Oǵan  Elbasy N.. Á. Nazarbaev bastaǵan 186 alǵashqy astanalyqtardyń  anketalary men estelikteri basyldy. Bul joba tóńireginde biz 500 den asa adamdardyń anketeleryn jınap otyrmyz. Ol  materıaldar    áli eki kitapqa jetedi dep otyrmyn.

Tórtinshi sebep: cenimdi áriptesterimmen birigip  Astana qalasynyń jáne elimizdiń aqparat keńistiginde  óz oryny bar «TÚGEL MEDIA» atty   qýatty aqparattyq seriktestik  ashyp, onyń jumysyn  úzbeı júrgizip kelemiz. Uıymnyń  urany: «Biz jýrnalıser, biz birgemiz!», «My jýrnalısy-my vmeste!» dep atalady. Birlestik myna jýrnaldardy shyǵarady:

1. «Qazanat»
2. «Qulynym»
3. «Biz, Astanalyqtar!»
4. «Uly dala qyrandary»
5. «Keremet toı»
6. «Jýrnalıser álemi»
7. «Ulttyq sport»

Jalpy alǵanda  birlestiktiń quramynda 15 BAQ-tar  bar. Biz bul mejede áste  toqtap qalmaıtynymyz anyq. Bul tusta aıtaıyn degenim osy jýrnaldar, baspasóz klýbtary, gazet-saıttar el egemendigimen Astanaǵa adal  qyzmet isteıdi jáne isteı beredi.

Tilshi:  Siz uıymdastyrǵan jýrnalıs-qalamgerlerdi eske alý keshi jalpy jýrnalısıka tarıhyndaǵy buryn-sońdy bolmaǵan jańa úrdis. Sol týraly   taratyp aıtyp berseńiz....

  Sádibek Túgel: Ia, bizdiń qozǵalys taǵy bir ulaǵatty sharany júzege asyrdy. Ony men aıtyp ótýim kerek. Ol – «Olardyń esimderi júregimizde» – atty ómirden ótken daryndy elordalyq qalamger jýrnalıserdi eske alýǵa arnalǵan máni de mańyzy zor keremet kesh. Birinshi kesh 2012 jyldyń 4 mamyrynda Astana qalasynda ótti.Onda Aqseleý Seıdimbek, Dúkesh Baıymbetov, Jumataı Sabyrjanuly, Vladımır Kochenov, Talǵat İlimjan, Vladımır Boıko, Jomart Ábdihalyqov, Rafael Jumabaev, Oleg Kvátkovskıı, Oktábr Álibekov, Madrıd Rysbekov, Shakızada Kýttyaıakov, Almas Joltaev, Birjan Belqara bastaǵan 14 áriptes-jýrnalısterdi eske aldyq.

2013 jyldyń 12 jeltoqsany kúni jýrnalıs qalamgerlerge arnalǵan ekinshi kesh elordanyń «Jastar» mádenıet saraıynda joǵary deńgeıde ótkizildi. Onda elordamyzdyń damýyna jáne jýrnalısıkaǵa zor úles qosqan áriptesterimiz Ásken Nábıev, Baqtybaı Shahanov, Vladımır Gýndarev, Erbol Shaımerdenov, Dýkenbaı Dosjanov, Sabyrjan Shúkirov, Marfýǵa Bektemırova, Andreı Trıshechkın ,Natalá Habarova, Ivan Balýchevskıı týraly beıne sújetter kórsetilip, áserli estelikter aıtyldy, ulaǵatty konsert qoıyldy.Úlken tebirenispen ótken sharada kózine jas alyp, kóńili tolqymaǵan jan bolmady.

Tilshi: Búkil elge málim, el egemendigin alǵan tusta «Qaıdasyń, qazaǵymnyń Qazanaty?!»- dep,  eń alǵash qazanat taqyrybyn  qozǵaǵan Siz  bolatynsyz? Oǵan qandaı daý bolýy kerek?! Shyryldap júrip  qoǵamda «Qazanat» uǵymyn qalyptastyra aldyńyz.  Ol  Sizge ońaıǵa túsken joq.  Qazanat  taqyrybyna  baılanysty  sizdiń adresińizge  san-alýan pikirler aıtyldy. Bul «mıf» nemese   «ózi qazanat degen sóz qaıdan  shyqty, Sádibek  ony qaıdan aldy» - dep ezeýrep, baıbalam salýshylar kezdesti.   Olardyń arasynda, ókinishke oraı bilimi taıaz, qazaqtyń tarıhynan maqurym  ǵalymdarda boldy.  Men oǵan kýámin.   Sizdiń aldyńyzda,  sol kezde úlken jaýapty mindet turdy.  Kórealmaýshylyqpen synı da synaı qaraǵandarǵa toıtarys berý jáne   «Qazanat» uǵymyn dáleldep  shyǵýyńyz asa  qajet edi. Kóp izdenis pen zertteýdiń nátıjesinde  Siz   jeńiske qol jetkizip, bıikten kórine bildińińiz,  bir sózben túıindegende  alaman  dodada  topty jardyńyz!  Sol týraly óz aýyzyńyzdan estigenimiz durys bolar edi.....

 Sádibek Túgel: Men, «Qazanat» sózin eń alǵash  ákem Túgelden   bes  jasymda  1960 jyly estidim.

-«Jigitter, mynaý ulan ǵaıyr Uly Dalany Altaıdan-Atyraýǵa, Ulytaýdan-Alataýǵa deıin   ushy qıyrsyz sozylyp jatqan keńistiktikti  ata –babalarymyz jaıaý  júrip, shoqpardy belderine qystyryp júrip qorǵady ma?  Olaı oılasańdar múldem  qatelesizder. Bizdiń batyrlar jerdi, eldi, týǵan Otandy attardyń  ústinde júrip qorǵady. Attar bolǵanda jaýynger  qazanattardyń ústinde júrip, kúndiz kúlki, túnde uıqy kórmeı,  boılaryndaǵy jandaryn berse de, ultaraqtaı jerlerin  bermeı qorǵady emes pe?!   Sondyqtan  da bizder,  qazaqtar qazanattarǵa qaryzdarmyz.  Qazanatardy qazaqqa qaıtaryp,  olardy túletýimiz  kerek» -  dep marqum ákemiz  qazanattardy  óte joǵary baǵalap, ósıet sóz qaldyrǵan. Al,  biz  ákeniń sol  ósıetin  oryndap,  el ıgiligine  jarata bildik.

 2004 jyly  «Folıant» baspahanasynan  basylyp  jaryqqa shyqqan  «Qaıdasyń qazaǵymnyń Qazanaty?!» - degen kitabymda – «Men qazaǵymnyń qazanatyn izdep júrgen janmyn! Qazanat halqymyzdyń qanaty, qorǵany, aıbyny bolǵany ras. Qazanaty bolǵanda halyq qor bolmaǵan! Áıgili fılosof jazýshy aǵamyz Asqar Súleımenov: «Osy basqalar qaıdan jaralsyn, meıli maımyldan bolsyn, shataǵym joq. Dál bizdiń qazaq jylqydan, tulpardan týǵan!. Jazýshy sóziniń jany bar. Qazaq – jylqy minezdi, rýhy bıik, Er halyq! Qazanat – qazaqtyń saharasy, Uly dalasynyń ekinshi esimi. Osynshama keń dalany meńgerý úshin, osynshama shalǵaılyqty qaýsyrý úshin tek qazanattyń ǵana jaly men beli, tuıaǵynyń jeli kerek boldy. Bul sózime tarıh – kýá» - dep jazdym.

 Meniń zertteýimde,  qazanat – alys joryqtarǵa minetin  jaýynger jylqylar, azynaǵan aıǵyrlar!

             Qazanat týraly  1885 jyly   bilikti orys zertteýshisi, jylqy tarıhynyń bilgiri V.Fırsov  bylaı dep jazdy: «Qazaqtar qazanatty barlyǵynan joǵary qoıady. Qazanattyń jaqsy qasıetterin baǵalaıtyny sonshalyq aıǵyryn suramaıdy da. Sebebi qazaq bıesiniń tuqymy turaqty basqalarmen qosylǵanda, tek solardyń jaqsy qasıetterin alady. Ózinikin de joǵaltpaıdy. Sondyqtan da jergilikti halyq qazanattarǵa joǵary senimmen qaraıdy».  2006 jyly  parasatty azamat  Kenes Raqyshevpen  birge  jazyp «Taımas»  baspa úıinen  úsh tilde  jaryqqa shyqqan «Qazanat»  kitap-ensıklopedıasy TMD elderi arasynda  Moskva qalasynda ótkizilgen  «Kitap óneri» - atty   bedeldi halyqaralyq baıqaýdyń  jeńimpazy bolyp tanyldy.  Elimizge úlken abyroı ákeldi.  Sonda, bedeldi halyqaralyq  baıqaýdyń qorytyndysyna arnalǵan  konferensıa minbesinen  tanymal ejelgi túrki  mádenıetiniń zerteýshisi, etnograf, ázerbaıjandyq ǵalym aǵamyz  Shyńǵys Álı uly bylaı degen edi: -«Osy  kitapty shyǵarý arqyly qazaqtar  erledi.  Men olardyń eńbekterine  tántimin.   Qazanat  uǵymy  búkil túrki jurtyna  ortaq. Ol- jeńis jylqysy, jaýynger jylqy degendi bildiredi. Orysshylaǵanda «Pobedonosnyı  kon. Kon-rysar dep atalady. Qazanat kitabynyń  túrki tarıhymen  tabıǵattyń adamzatqa ǵajaıyp syılyǵy jylqy álemin  zertteý de alatyn orny erekshe». Sol joly  túrki dúnıesiniń bilimdi de bilgiri Shyńǵys aǵa ishteri tar,oqyǵandary taıaz, bizdiń keıbir ǵalymsymaqtarǵa  oısyrata  jaýap berdi: «Kimder olar  qazanat sózin - kotelǵa aýdaryp, esi ketip, adasyp  júrgender. Olar ǵalymdar emes - shalajansarlar. Dıplomdaryn  qoqys salatynǵa tastasyn. Qazanatqa til tıgizbesin. Qazanat bilgen jáne túsingen  janǵa eń  qasterli, eń  qajetti uǵym bolyp  tabylady».  Budan artyq  qazanatqa qandaı baǵa berýge bolady?!  Ia   qazanat - qazaq batyrlarynyń   jaýyngerlik aty.   Tarıhtan  qozǵaǵanda Qazanattyń dene bitimi basqalardan iri,  shoqtyǵy bıik, omyraýly,  keń keýdeli, alys miniske   óte berik,  shabysqa júırik, dodada eshkimge des bermeıtin naǵyz   er aty bolyp sanalǵan. Budan shyǵatyn qorytyndy: zamanynda   bar qazaqtyń  qazynasy men yrysy, berekesi men  aıbyny jáne   batyrlarymyzdyń  qolqanaty men senimdi serigi  atanǵan, ártúrli jaǵdaılarmen keıingi  ǵasyrlardy  umtyla, joǵala bastaǵan  QAZANATTARYMYZDY  qaıta túletip- tabýda, qaıtarýda, oǵan ońdy kózqaras  jasaýda   bir ózimizge  bir ınstıtýt atqaratyn jumysty  isteýge týra keldi. Aıta ketý kerek,  «Qazanat» kitaby   elimiz boıynsha 2006 jyldyń eń úzdik basylymy retinde tarıhta qaldy. Buǵan qalaı qýanbaısyń! Qalaı maqtanbaısyń! Reti kelgen sátte   taǵy bir  jaqsylyqty aıta ketýdi  jón sanap turmyn. «Jaqsynyń  jaqsylyǵyn aıt nury –tasysyn demeı me!» bizdiń qazaq. 2004 jyldyń 15 qarashasy kúni   jańa elordamyz-Astana qalasynyń Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy drama teatrynda    meniń    «Kók kúmbezdi – Astana» - «Astana – gorod solnechnoı mechty»  jáne  «Qaıdasyń, qazaǵymnyń Qazanaty?!» - «Djıgıty ı argymakı  Kazahstana» atty  qazaq jáne orys tilderinde shyqqan qos kitabymnyń  tusaýkeseri  ótkizildi. Ol jıynǵa  memleket qaıratkerleri,  ǵalymdar, tarıhshylar,   jazýshylar, jýrnalıser, kitap oqyrmandary qatysty.Tusaýkeser   buqaralyq aqparatta   keń nasıhattaldy. Sonyń nátıjesi de bolar  erteńinde  Keńes Raqyshev  ózi  saǵan telefon shalyp, kitapqa baılanysty kezdesýdi qalady. «Aǵa, sizdiń  «Qaıdasyń, qazaǵymnyń qazanaty?!»- «Djıgıty ı argymakı  Kazahstana» dep atalatyn shyǵarmańyzdy oqyp shyqtym. Maǵan unady. Jaza alady ekensiz. Bul oraıda meniń naqty  usynysym bar. Osy taqyrypty odan ári  jalǵastyrý  qajet sıaqty. Ashyǵyn aıtý kerek jylqy týraly kóp aıtamyz, biraq bizde bul baǵytta  ádebıetter óte az. Tipti joqtyń qasy deýge bolady. Jylqy álemine  arnalǵan   tolyqqandy, úlken  ensıklopedıa-kitap  shaǵarsaq dep oılaımyn. Sony  Siz jazsańyz durys bolar edi. Osy taqyrypta  jazý  Sizdiń qolyńyzdan keledi eken» dep tilegin bildirdi. -«Keńes baýyrym,  men   jazýǵa daıynmyn.  Birinshiden,  buǵan kóp izdenip, kóp eńbektený qajet.  Ony  men óz moınyma alamyn.  Ekinshiden, baspahanadan basyp  shyǵarý úshin qarajat kerek degenińe, Keńes, basylym shyǵynyn men kóteremin dep nyq jaýap qatty».  Keńes Raqyshev sózinde turatyn azamat eken. Aıtqan ýádesin tolyǵymen oryndap shyqty.  Qazir bestsellerge aınalǵan  «Qazanat» kitap –ensıklopedıasy osylaı   ómirge keldi.

Tilshi: Uly Dalamyzdyń Dańqty tulpary, nebir ataqty aqyn-jyraýlardyń  jyr-dastandaryna arqaý bolǵan Qulagerge eskertkish   turǵyzýyńyz ult rýhanıatyndaǵy  Uly  oqıǵa boldy. Basyńyzdy báıgege tigip,  dúnıe-múlkińizdi lombardqa  ótkizip, nartáýekelge saldyńyz. Sonymen, lombardqa júginýińizge kim Sizdi májbúrledi?! Osyndaı  fanatızm nege kerek? Oqyrmandarǵa túsinikti bolý úshin tolyǵyraq aıtyp berseńiz...

Sádibek Túgel:– Jaǵdaı májbúrledi. Jigittermen aldyn ala keńeskesin, olardyń ýádelerine oraı bul jumysty 2008 jyldyń sońǵy aılarynda bastap kettim. Ideıa maquldandy, jospar jasalyndy, ondaǵan eskızdiń nusqalary istelindi, oǵan tanymal azamattar qatysty. Belgili arhıtektor Sultan Iláev jasaǵan varıantty QR aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed basqarǵan memlekettik komısıa 2009jyldyń qańtar aıynda bekitti. Birneshe dóńgelek ústel basyndaǵy bas qosýlar, jınalystar, ekspedısıalar ótkizildi. Oǵan elimizdiń jaqsylary men jaısańdary qatysty. Aldymen árbir qurylys nysandaryna tán geodezıa, jobalaý, jer máseleleri qaralyp, sheshildi. Ne kerek, Bishkekte qyrǵyz eliniń ataqty sáýletshisi, profesor Bolatbek Sadyqovtyń sheberhanasynda Qulagerdiń músinin jasaýdamyz, oǵan úsh eldiń sheberleri qatysýda, qazaqstanda qurylysshylar eskertkishtiń fýndamentine beton quıýda jáne taǵy basqa úlkendi-kishili qarajat tileıtin jumystar júrgizilýde. Kúntúzbege sáıkes,olardy qarjylandyrý kerek. Aqsha joq. Biz, álemdik qarajat daǵdarysyna tap boldyq. Ýádelerin úıip-tógip bergen jigitter, daǵdarystyń saldarynan sýy tartylǵan ózenderdegi balyqtardaı qarbalańdap qaldy. Endi qaıttik. Daǵdarysty tossaq, eskertkish salynbaıdy. Sondyqtan, maǵan  jigittik  nartáýekelge barýǵa týra keldi. Sonyń arqasynda , Qulager eskertkishi   mejelengen merziminde  salynyp, men el aldyndaǵy ýádemdi oryndap shyqtym.

Tilshi: Sádibek aǵa, Siz  ulttyq  at sporty Federasıasynyń  negizin qalaýshy,  ulttyq sport túrleri Qaýymdastyǵynyń ómirge kelýine uıytqy bolǵan azamattardyń birisiz?  Ulttyq sport týra­ly molynan aıtyp berýińizdi qalap otyrmyn?

Sádibek Túgel: – Qazaq ultynyń ulylyǵyn, qazaq halqynyń danalyǵyn, qazaq eliniń eldigin álemge pash etetin mádenıeti men salt-dástúri bolsa, sonyń eń basty­sy ulttyq sport túrleri, ulttyq sport oıyndary bolyp tabylady dep esepteımiz. Ulttyq sporttyń myń jyldan beri kóp tarıhy bar.

Alaman báıge, toq báıge, jorǵa jarys, qunan báıge, kókpar, qyz qýý, at ústindegi saıys (aýdaryspaq oıyny), teńge alý, jam­by atý, qamshygerlik, saıasatkerlik, túıe jarys – jel­maıa, qazaqsha kúres, jekpe-jek, toǵyzqumalaq jáne taǵy basqa sport túrleri sonaý yqylym zamannan beri týǵan halqymyzben birge jasap, uly aqynymyz Juban Moldaǵalıev aıtqandaı «Myń ólip, myń tirilip» keledi.

Túıindep aıtsaq, Ulttyq sport – Uly dala mádenıetiniń temirqazyǵy. Al, mádenıet – ult rýhy, bolmysy!

Ulttyq sportymyz – eki myńjyldyq tarıhynda, meniń zertteýimde 4 kezeńdi bastan keshirip otyr.

1-kezeń: Dáýirimizdiń 6-ǵasyrynan – 18 ǵasyr aralyǵyn qamtıdy. Túrik qaǵanaty, Deshti Qypshaq, Altyn orda, Qazaq handyǵynyń damý tusy 13 ǵasyrǵa sozylǵan kóshpendiler sportynyń qalyptasý kezeńi.

2-kezeń: Reseı ımperıasynyń qaramaǵynda bodan bolǵan tusymyzdaǵy ulttyq sport túrleriniń damýy. Tolyq 18, 19 ǵasyrlarmen men 20 ǵasyrdyń basyna deıingi – 217 jyl. Baıtal turǵy bas qaıǵy zaman.

3-kezeń: Qazan tóńkerisi bolǵan 1917 jyldan – 1991 jyldar Sovetter odaǵy taraǵanǵa deıin – 74 jyl aralyǵy. Ulttyq sportymyzdyń – kóleńkedegi shóp sıaqty damýy.

4-kezeń: Qazaqtyń táýelsizdik alǵan 1991 jyldyń 16 jeltoqsannan búgingi kúnge deıingi aralyq.

Ulttyq sporttyń aıynyń ońynan týyp, juldyzynyń jarqyraı bastaýy.

Tilshi: Durys aıtasyz. «At sporty» oıyndarynyń jandanǵan kezi sońǵy jyldary ǵana emes pe? Ulttyq at sporty túrleriniń federasıasy qashan quryldy? Tuńǵysh atbegiler . quryltaıy. qashan ótkizildi?

Sádibek Túgel: Joǵaryda aıtyp ótkenimdeı ulttyq spor­t El táýelsizdiginiń arqasynda ótken toqsanynshy jyldardyń basynda qolǵa alyna bastaldy. Ony kótergen Aıyp Qusaıynov, Boshaı Kitapbaev, Anatóli Qulnazarov, Saılaý Turyskeldın, Berdibek Saparbaev, Imanǵalı Tasmaǵambetov, Amalbek Tshanov, Serik Úmbetov syn­dy azamattar. Sonyń arqasynda elimizdiń kóptegen ob­lystarynda at sporty oıyndary jıi ótkizile basta­dy. Sol tusta ulttyq ónerge sýsap qalǵan qaýymnyń tamashalaǵany asa bir keremet bolatyn.

Óz basym sondaı iri jarystardyń bel ortasynda júrdim, birtalaıyn uıymdastyrdym. Osy maqsatpen 1994 jyly Shyǵys Qazaqstannan Almatyǵa arnaıy kóship keldim. Sol ýaqyttarda belgili adamdardyń me­reıtoılaryn ótkizý dástúrge aınaldy da, at oıyndary jandandy.

Qaıta túlep jatqan ulttyq oıyndardyń belgili júıesi, bekitilgen erejesi bolmaǵandyqtan, kóptegen olqylyqtar ketti. Aýdaryspaq, kókpar oı­yndary ótkizýge qarsylar da tabylyp, aıaqtan shalý­shylar kóp boldy. Bulaı júre berse, at sporty ja­stardy qyzyqtyrýdan qala ma dep qoryqtyq.

Belgili bir júıe, erejege baǵynbaǵan istiń keteýi ketetinin túsinip, 1995 jyldyń qańtarynda Jastar isi, týrızm jáne sport Mınıstrine hat jazdym:

QR jastar isi, týrızm jáne sport

Mınıstri B.S. Áıtimova hanymǵa

Usynys hat

Qurmetti Birǵanym Saryqyzy!

Táýelsiz memleket bolǵanymyzǵa úsh jyl to­lyp, tórtinshi jylǵa aıaq basty. Egemendigimizge saı sporttyń olımpıadalyq túrleri ósip-órkendeý kezeńin bastan keshirýde. Úkimet tarapynan qajetti qarajat bólinip, sport keshenderi kóptep salyný­da. Bul sózsiz qýanarlyq jaǵdaı.

Ókinishke oraı, myń jyldyq tarıhy bar, halqymyzben birge jasap kele jatqan tól sportymyz – Ulttyq at oıyndarymyz – Alaman báıge, toq báıge, qunan jarys, jorǵa jarys, kókpar, teńge alý, qyz qýý, aýdaryspaq jáne basqa túrleri kózge ilinbeı, umyt qalyp tur. Aıtaıyn degenim, halyqta osy sport túrine degen úlken qulshynys bar, biraq ony qoldaıtyn sport basshylarynda, ákimderde qulyq joq.

Olar ulttyq oıyndarymyzǵa úrke qaraıdy, sport túri dep sanamaıdy. Men olardy máńgúrtter dep sanaımyn. Negizgi kemshilik – erejelerdiń joqtyǵy. Sizden surarym, biz daıyndaǵan Qazaq Ulttyq at sportynyń barlyq túrleriniń Erejesin zańdy túrde bekitýge jáne Ulttyq At sporty túrleri Federasıasyn qurýǵa at salysýyńyz bolyp taby­lady.

Qurmetpen,

Ulttyq at sportynyń

janashyry, atbegi                                                                                    Sádibek Túgel

15 qańtar 1995 jyl.

Almaty qalasy.

Abyroı bolǵanda bul hat mınıstrliktiń sol kezdegi bólim meńgerýshisi Elsıar Qanaǵatovtyń qolyna tıdi. Bizderge sol tusta shyn nıetimen kómek jasaǵan Elsıar baýyrǵa áli kúni alǵysymyz sheksiz. Men, jaryqqa shyqqan eki kitabym da ol týraly ja­zyp, rahmetimdi bildirdim. Áli de júrgen jerde, ga­zet, jýrnaldarda, radıo, televıdenıalarda aıtyp kelemin.

Óıtkeni, ol umytylmaıtyn jaǵdaı. Al, óz kezeńinde Elsıar baýyrymyz meniń osy usynys – ha­tym týraly júrekjardy tilegin elge jetkizýde. Ol úshin de oǵan myń da bir alǵys aıtamyn. Bul degenińiz onyń ádildigin, adaldyǵyn bildiredi. Tilegim,balalary men nemereleriniń qyzyǵyn kórsin.

Sonymen, meniń hatymnyń negizinde Qılan Nurtazınov, Kendebaı Ábishev syndy birqatar jigitter tize qosyp, aqyrynda ulttyq oıyndar Erejeleriniń alǵashqy nusqasyn jazdyq. Sosyn erejeler daıyn bolǵanan keıin 1996 jyldyń 1 naýryzynda Almaty qalasynda tuńǵysh ret qazaq atbegileriniń Quryltaı konferensıasy uıymdastyrdyq. Bul kún – Ulttyq at sporty túrleriniń Federasıasy úshin tarıhı data bo­lyp este qaldy.

Tilshi: Sáke, meniń elden jáne Elsıar myrzadan estigen Sizdiń tarıhı hatyńyzdyń syryna endi qanyq bolyp turmyn. Óte baǵaly usynys. Al, Ulttyq At Sporty federasıasyn Almatydan – Astanaǵa qalaı ákelgenińiz týraly da bilgimiz keledi.

Sádibek Túgel: Eki ǵasyrdyń toǵysynda halqymyzdyń tarı­hynda erekshe oryn alatyn Uly oqıǵa boldy. Ol Elordamyzdyń Almatydan – Astanaǵa kóshýi edi. Men sol uly kóshpen alǵashqylardyń biri bolyp Almaty­dan Astanaǵa qyzmet aýystyrdym. Astana qalasynyń tuńǵysh baspasóz hatshysy bolyp taǵaıyndaldym.

Osy kezeńde Federasıamyzdyń jumysy toqyrap, jetimsirep qaldy. Óıtkeni, adamdarsyz jumys júre me? Ne isteý kerek? Oılanyp, aqyldasyp federasıanyń ofısin Almatydan – Astanaǵa ákelý kerek dep sheshim qabyldadym.

Bul sátte maǵan aǵalyq kómegin berip, qoldaý kórsetip, qazaqtyń birtýar aza­maty, taý tulǵa Qulnazarov Anatóli Qojykenuly. Ol kisige federasıadaǵy jaǵdaıdy aıtyp, telefon soqtym. Aǵam birden qoldaı ketti. Osy aıtqandarymdy qaǵazǵa túsirip, maǵan jiber, men qoldaımyn dedi. Men, myna tómendegi hatty A.Q. Qulnazarovtyń atyna orys tilinde joldadym.

Mınıstrý týrızma ı sporta RK

gospodıný Kýlnazarový A. K.

Predlojenıe

Ývajaemyı Anatolıı Kajykenovıch!

Ia, ıavláús rýkovodıtelem pres-slýjby goroda Asta­ny – stolısy, vybrannoı, osnovannoı ı stroıasheısá sa­mım Prezıdentom strany – N.A.Nazarbaevym. Kak vy znaete, s 1980 goda ıa aktıvno ýchastvýıý v shırokom razvı­tıı, sıstematızasıı, provedenıı po spesıalnym pravı­lam nashego nasıonalnogo dostoıanıa, prekrasnyh tradı­sıı – Alaman baıge, tok baıge, jorga jarys, saıys, kyz kýý, tenge alý, kokpar.

V svázı s etım proshý Vas perevestı Sentralnyı shtab Federasıı Nasıonalnyh vıdov Konnogo Sporta v stolısý – gorod Astaný. V novoı stolıse ıa provel neko­torye podgotovıtelnye raboty po etomý voprosý. So­bıraıý ı provojý soveshanıe s neravnodýshnymı k konnomý sportý lúdmı. Onı podderjıvaıýt, moe predlojenıe.

Sredı nıh Kaırat Nazarbaev, Kental Islamov, Absamat Baıbekov. Ia verú, chto etı lúdı v býdýshem vnesýt svoı vklad v razvıtıe Nasıonalnyh vıdov konnogo sporta ı býdýt verny tradısıam nashıh predkov. I poetomý-to ıa pozval ıh prınát aktıvnoe ýchastıe v rabote Federasıı Nasıonalnyh vıdov Konnogo Sporta.

V svázı s etım pro­shý Vas napravıt ız Almaty v Astaný nekotoryh chlenov prezıdıýma Federasıı. Sel vstrechı – obsýjdenıe ı ýt­verjdenıe sorevnovanıı po nasıonalnym vıdam Konnogo Sporta na 1999 god ı provedenıa sıeza Federasıı, vybory rýkovodáshıh organov, organızasıa Golovnogo Ofısa v gorode Astane.

S ývajenıem, atbegy – rýkovodıtel

pres-slýjby Akıma goroda Astany                                                 Sadybek Týgel

5 de