Ol jaqta da shymkenttikter kóp eken

«Asan qalasyna ótken jyldyń tamyz aıynda keldim, – deıdi Áıgerim. – Munda tanysym bolǵan soń jumys tabýda bul elge ótýdegideı qıyndyqqa kezikpedim desem de bolady. Qazaqstannan Koreıaǵa vıza joq, sondyqtan ol jaqqa bir aıǵa baratyn týrıs retinde óttim. Munda aıaq basqannan keıin keri qaıtatyn bıletti satyp jiberdim de, qasymdaǵy tanysymmen jaldamaly páter izdeı bastadyq.

Tamyz aıynda Koreıa Shymkent­tegideı ysıdy eken. Tek ylǵaldylyq mólsheri óte joǵary. Dál monshada júrgendeı terletedi. Jaýyn jıi jaýady. Al qysy qatal.

Qurbymnyń kárisshe azdap, aǵylshynsha ájeptáýir tili bar. Onyń ústine eti tiri. Bar-joǵy eki kúnniń ishinde «Vanrým» dep atalatyn jerden bir bólmeli páter taptyq. «Vanrýmnyń» ıesimen áýelgide alty aıǵa kelisim-shartqa turyp, mıllıon von (300 myń teńge) kepildeme (pýdjymgy) tóledim. Oǵan qosymsha aldyn ala bir aılyq páteraqymdy taǵy aldy. Barlyǵyn eseptegenimde 400 myń teńge ketipti. Al sodan beri aı saıyn páteraqy men komýnaldyq tólem úshin 100 myń teńge tólep kele jatyrmyn.

Alǵashqyda qaladaǵy qonaqúılerdiń birine tazalyqqa jaýapty maman retinde jumysqa qabyldandym. Ol jerde jeti aıǵa jýyq jýyp-shaıý jumystaryn atqardym. Keıin súrtkish maılyq, kólik bólshekterin, shujyq shyǵaratyn zaýytqa jumysshy bolyp qabyldandym.

Zaýyttaǵy aılyǵym jaqsyraq. 500-600 myń teńgege shamalas jalaqy shyǵady. Esesine munda azyq-túlik, kıim-keshek óte qymbat. Tipti qara sýdyń ózin satyp alyp ishemiz.

Ýaqyt óte kele qarapaıym sózderdi, tildesýdi úırenip aldyq. Basshymyz zaýyt jumysshylaryn túrli jumystar­ǵa bóledi. Birde súrtkish jasasaq, birde kólik bólshekterin qorapqa salamyz, keıde shujyq jasap, shapqylaımyz. 12-14 saǵatqa deıin jumys isteýge úırenip te qaldym. Jumys ýaqyty qatań, tańǵy saǵat 8-den keshki 11-ge deıin ter tógemiz. Zaýyt basshysy qarapaıym, parasatty kisi bolyp shyqty. Qalaı ter tóge eńbek etkenimizdi qalasa dál solaı syı-qurmet te kórsete biledi. Týǵan kún ıelerin arnaıy quttyqtap, ujymdy uıystyryp otyrady. Sonysyna qatty rıza boldym.

Munda qazaqtar az emes. Taraz, Kókshetaý, Qaraǵandydan, ásirese Shymkentten kelgender  óte kóp. Jerlesterimmen tanysyp jatqanda meniń de shymkenttik ekenimdi bilgen bireýi: «Shymkenttikter skoro Koreıany da jaýlap alǵaly tur», – dep qaljyńdaǵan edi.

Tekserisi az júretin birneshe qalada Shymkentten kelgen aǵa-iniler, ápke-sińliler turyp jatyr. Ara-arasynda bir-birimizdi izdep, sálemdesip jatamyz. Kóńildi basqasýlar jasap, osy eldegi jaǵdaıdy aıtyp, pikir alysamyz. Otanymyzdy, otbasymyzdy saǵynyp, sher tarqatamyz.

Maǵan qaryndasym dep qaraılasyp turatyn aǵalarymdy da aıta ketkim keledi. Jumysyn istep, otbasyna aqsha jiberip, bes ýaqyt namazyn osyndaǵy meshitke baryp oqyp júredi. Olarǵa qarap, súısinemin, syılaımyn.

Áıelderge jalaqy tómen tólenedi

Koreıa memleketi adam ómirin joǵary qoıady. Densaýlyqty saqtaý, qalypqa keltirýge medısınanyń tolyqtaı shamasy jetedi. Qoǵamdyq oryndarda adamdar bir-birine daýys kóterip sóılemeıdi. Eger ashýǵa býlyǵyp, urys údeı bastasa, ıyqtaryn súıkep-súıkep ketedi. Ashýyn olar osylaı jeńedi eken.

Qala kóshelerinde júrseńiz, beı-bereket «bıpyldaǵan» kólik daýysyn da estimeısiz. Baıqaýsyzda «sıgnal» basyp qalsańyz, sizge júregi, júıkesi aýyratyndardyń densaýlyǵyna zalal keltirdi dep aıyppul salady. 

Meni qatty tańdandyrǵany – mundaǵy dúken satýshylarynyń alýshylarǵa iltıpaty. Eger alýshynyń birnársege kóńili tolmaı jatsa, tipti aıǵaılasa da satýshylar basyn ıip, keshirim surap tura beredi.

Asandyqtar qyz balasyna erekshe qamqor eken. Túndeletip júrseń de eshkim tıispeıdi. Tórine ozdyryp, qashanda jyly qabaq tanytyp jat­qany. Bir sózben aıtqanda, halqy asqan kishipeıil. Buzaqylyq jasaý degen atymen joq. Biraq soǵan qaramastan olarda  erlermen teńdeı jumys istep jatqan názik jandylarǵa aılyqty az tóleıdi. Meni sonysy qynjyltady.

Qyzdary eseppen turmys qurady

Jumysty ýaqytpen sanaspaı at­qara beretin Koreıa elinde jigitter óte kesh otaý qurady. Oǵan sebep – bul eldiń qyzdarynyń talǵampazdyǵy. Boıjetkender de turmysqa shyǵýǵa asyqpaıdy. Oqýyn oqyp, jastyq qalyptaryn saqtap, bet-júzderine ota jasatyp alańsyz júredi.

Sóz salǵan er-azamatqa baspanasy, kóligi, jalaqysy qomaqty qyzmeti bolsa oılanbaı-aq shańyraq attaı beredi. Qyzdardyń eseppen kúıeýge shyǵatynyn bul jaqtyń jigitteri bilse de atalǵan talaptardyń údesinen shyǵýǵa baryn salady. Úılený toıyna bul elde kemi 20 myń dollar jumsalatyn kórinedi.

Koreıada sulýlyqqa qatty mán beredi. Erler áıeldermen birdeı boıanyp, ota da jasata beredi. Teri túsi qara kisini tómen sanattyǵa jatqyzyp, ol adamnyń ádemi bolýy úshin keńester aıtyp, operasıa jasatýǵa asyqtyrady. Ata-analar ul-qyzynyń kámeletke tolǵan týǵan kúninde syılyq retinde ota jasatýy úshin qarjy beredi. Perzenti neni qalasa, sony jasaıdy.

Asa qatty boıanatyn halyq dúkennen kıim alarda qysylady eken. Sebebi unatqan jeıde ne kóılekti dúken satýshylary opa-dalap jaǵylyp qalýy múmkin dep kıip kórýge bermeıdi. Sondyqtan oısha álgi kıimniń músinińizge jarasatynyn qıaldap alasyz nemese betińizdi jýyp kelip, ólshep kóresiz.

«Kóke-jáke» degen joq

Halqy óte oıshyl sanalatyn memleket bilim men ǵylymǵa kúsh-qaırattan basqa qarjyny da aıamaıdy. Mektep oqýshylary men stýdent­ter azandy-kesh oqýdan bas almaıdy. Kóp izdenedi, jasap kórýden, oılap tabýdan qoryqpaıdy. On eki jyl mektepte asa yjdaǵattylyqpen oqyǵan bala emtıhannan súrinip, oqýǵa túse almaı qalsa ózine qol jumsap, ómirimen qosh aıtysatyn kórinedi. Óıtkeni munda «kóke-jáke» degen júrmeıdi. Jemqorlyqqa jol joq.

Osynda kelgen bir jyl ishinde Iesan, Seýl, Teso, Tegý, Chýnchon, Chınchon, Pýsan, Kenjý atty qalalarǵa dostarymmen qydyrdym. Tabıǵaty keremet. Jap-jasyl. Estelikke sýretke túsetin jerleri kóp bolǵanymen «selfı» jasaýǵa ruqsat berilmeıdi. Kadrǵa jergilikti turǵynnyń bireýi túsip qalsa, olar aryzdanady. Bizdiń eldegideı «shyrt» etip túsirip kete almaısyń. Sýretke túserde uıaly telefonnyń nemese fotoaparattyń arnaıy daýysy shyǵýy kerek. Tipti klýbtarda da vıdeo, foto jasaý qatań baqylaýda turady.

Ushyndyrǵan oqıǵa

Qazir meniń ıtalán, orys, ózbek, káris ultynan dostarym bar. Olarmen aıyna úsh ret qana beriletin demalysta birge qydyramyz. Birge meıramhana, klýbtarǵa baramyz. Oıyn­dar oınaımyz, as ishemiz. Sondaı otyrystarda talaı ret káristerdiń dastarhan basynda kekirip, «jel jiberip» otyrǵanynyń kýási bolǵan edim. Olar muny tabıǵattyń jaratylysy, qalypty jaǵdaı dep túsinedi eken. Italándyq Djýlıa qurbym ekeýimiz ushynyp ta qaldyq. Osydan keıin Koreıa memleketiniń salt-dástúrge berik, má­denıeti baı degen oıymnan aınyp shyǵa keldim.

Koreıaǵa alǵash kelgenimde bazarda turǵan qaýyndy kórip, jegim keldi. Satyp alyp, úıge apara sala bir tilimin aýyzǵa salǵan edim, qıar jegendeı boldym. Eti de sondaı, dámsiz. Shirkin, jylqynyń etin, ózimizdiń jemis-jıdekti sondaı saǵyndym.

Vızasy bar ózbekterge isimiz tústi

Jýyrda Ońtústik Koreıa elimizdiń azamattary úshin vızasyz rejımdi alyp tastaýy múmkin degendi estidim. Óıtkeni Asan, Seýl, Pýsanda zańsyz júrgen qazaqstandyq mıgranttar kóbeıip ketken deıdi. Sondyqtan Koreıanyń kóshi-qon polısıasy otandastarymyzdy qýyp, tipti qamap jatqan kórinedi. Al áýejaıda tekseris kúsheıip, talap ta qataıǵan.

Baıqaǵanym, Ońtústik Koreıa elimizdiń azamattary úshin nan tabýǵa taptyrmas jer eken. Sondyqtan munda joǵary jalaqy úshin káristerge jaldanyp jumys isteıtin qazaqtardyń sany kóbeıip keledi. Olar aıyna 3 myńnan 6 myń dollar, ıaǵnı eki mıllıon teńgege deıin aılyq alady eken.

Taǵy aıtpaǵym, munda ózbek aǵa­ıyndar erkin júredi. Koreı tilin meńgerip alǵan, qoldarynda vızasy da bar. Bul kisilerge birneshe ret isimiz túskende jalynǵandaı bolyp, sharýamyzdy tyndyrǵan edik. Osydan keıin Ózbekstan úkimetine rıza bolys­tyq, hal­qyna qaı jerde júrse de jaǵdaı jasap qoıǵan eken».

...Mine, búginde Koreıada jumys istep júrgen Áıgerimnen biz osyndaı áńgimeler estidik. Biraq biz jurtty ol jaqqa baryp jumys isteýge shaqyrmaǵan bolar edik. Oǵan búginde týystary men synyptastary: «Káris qyzdaryna uqsap qalypsyń. Sol eldiń bir jigiti alyp qalmaı turǵanda elge qaıt», – dep jıi aıta bastaǵan kórinedi. «Qalyp qoımasam da biraz jyl osynda bolmaqpyn. Al káriske kelin bolý oıymda joq», – deıdi Áıgerim.

Áıgerimniń áńgimesin tyńdaǵan Zamana.kz tilshisi Dana Qudaıbergenqyzy