— Árıne, jasyrmaımyn, jumystyń aýqymy óte kóp. Sol bilim salasynyń ózinde mektepke deıingi uıymdar, orta bilim berý, sosyn kolejder bar. Bilimniń ózi úlken úsh birdeı saladan quralǵany belgili. Oǵan jastar saıasaty, tilderdi damytý, onomastıkaǵa qatysty máseleler qosylyp jatyr. Endi birikken basqarmalar – aramyzǵa jańa qosylǵan ujymnyń qyzmetkerlerimen birlesip, jumyla qyzmet atqarýdamyz. Jumys kólemi artty, tıisinshe, jaýapkershiliktiń de salmaǵy joǵarylady deı alamyn.
— Óńirimizde 25 mamyr kúni sońǵy qońyraý soǵyldy. Bıyl oblys kóleminde mektepti qansha túlek támamdap otyr?— Oblysymyzdaǵy barlyq mektepterde sońǵy qońyraý sharasy óz deńgeıinde ótti. Saltanatty jıyndarǵa birqatar jergilikti bılik ókilderimen qatar máslıhattyń depýtattary, basqarmanyń mamandary da arnaıy qatysty. Al bıyl oblysymyzda 30 982 oqýshy mektepti aıaqtady. Olardyń tilderine qatysty aqpardy aıtatyn bolsam, qazaq tilinde oqıtyn oqýshylarymyz – 23 152, al orys tiline bilim alǵan shákirtter — 2794, ózbek tilinde – 4726, tájik tilinde 310 oqýshy 11-synypty támamdady.
— Bıyl oblysymyzda qansha oqýshy «Altyn belgiden» úmitker?— Bilim, jastar saıasaty jáne tilderdi damytý baqarmasyna kelip túsken qujattary sany – 1091. Komısıanyń saraptamasy boıynsha solardyń 1085-in usynýǵa bolady degen tujyrym jasaldy. Iaǵnı, 1085 túlektiń qujattary qazirgi ýaqytta QR bilim jáne ǵylym mınıstrligine «Altyn belgiden» úmitker retinde usynyldy.
— Áne-mine degenshe ulttyq biryńǵaı testileý naýqany da bastalmaq. Bıyl bilim synaǵy qaı kúnderi ótedi, oǵan daıyndyq sharasy qaı deńgeıde?— 2015 jyly oblysymyzda testileý maýsym aıynyń 2-8-i kúnderi aralyǵynda ótedi dep josparlanǵan. Al ulttyq biryńǵaı testileýdiń kórsetilgen erejesi boıynsha 1-15 maýsym aralyǵynda dep belgilengen. Sondyqtan qazirgi ýaqytty tynymsyz daıyndyq sharasy da bastalyp ketken.
— Bıyl memlekettik synaqqa qansha túlek qatysýǵa nıet bildirdi?— Ia, bıyl 31 myńǵa jýyq bala mektep bitirgen bolsa, onyń 18 597-si ulttyq biryńǵaı testileýge qatyspaq. Jyl boıy osy shákirtterdiń daıyndalyp, sabaqtaryn qaıta qarap, óz bilimin shyńdaýy nátıjesinde oqýshylardyń suranysy jáne ata-analarynyń kelisimimen, erejege sáıkes, 10 naýryzdan bastap, 21 sáýirge deıin ótinishter qabyldanǵan bolatyn. Arasyndaǵy 380 oqýshy ózbek synybyn aıaqtaǵan. Jalpy qatysý paıyzy anaǵurlym joǵary.
— Ótken jylǵy qatysý kórsetkishimen salystyra qaraǵanda bıyl qatysýshylar sany kemidi me álde artty ma?— Joǵarylap otyr dep maqtana aıta alamyn. Ótken jyly da aldyńǵy jylmen salystyrǵanda qatysý paıyzy 1 paıyzǵa artqanyn bilemiz. Iaǵnı 2013 jyly — 67 paıyz, 2014 jyly – 68 paıyz, al bıyl bul kórsetkish 70 paıyzǵa jetip otyr.
— Dál qazirgi ýaqytta túlekter daıyndyq-testileýdi tapsyryp jatyr, nátıje qalaı?— Qyrkúıek aıynan bastap oqýshylardyń daıyndyq sharasy pysyqtalyp keledi. Ár aı saıyn saraptama jasap, qorytyndy boıynsha jınalystar júrgizemiz. Sońǵy tapsyrǵan testileý nátıjesin aıtar bolsam, ortasha kórsetkish 77,6 baldy qurap otyr. Árıne orta baldyń joǵary deńgeıde saqtalýy biz úshin mańyzdy. Máselen, Kentaý, Túrkistan qalalarynda jyl saıyn daıyndyqtaǵy joǵary kórsetkish sońǵy sheshýshi synaqtyń nátıjesimen sáıkes kelip jatady.
— Bıyl ulttyq biryńǵaı testileýdiń júıesine, test qorytyndysyn baǵalaýda ózgerister engizilipti, osy jóninde aıtyp berseńiz…— Árıne, talapkerdi baǵalaýda ózgeris engizildi. Jyl qorytyndysy boıynsha alyp jatqan baǵalary men ulttyq biryńǵaı testileýden alǵan balyn qosyp, ony ekige bólip, sony dóńgelekteý nátıjesinde orta baǵasy shyǵarylyp esepteledi jáne sol baǵa atestatqa túsiriledi. —
Jasyratyny joq, kóbine aýyl mektepteriniń dırektorlary bilim uıasynyń bilim deńgeılerin oılap, ózderiniń jyly oryntaǵynan aıyrylmas úshin, keı túlekterdiń bilim synaǵyna qatysýyna tyıym salady. Eger mundaı jaǵdaı oryn alǵan jaǵdaıda, ata-ana kimniń kómegine júgingeni durys?— Biz jyl boıy osy máselemen kúres júrgizemiz. Ótken jyldan beri mektepterdiń bilim deńgeıin baǵalaýda jańa júıeni qolǵa aldyq. Iaǵnı, mektep oqýshylarynyń orta balymen emes, ondaǵy shákirtterdiń memlekettik synaqqa qatysý paıyzymen eseptep kelemiz. Eger qatysý paıyzy tómen bolsa, mektep basshylyǵynyń qyzmeti qaralatyn bolady. Endi basqarma ǵana emes, QR bilim jáne ǵylym mınıstrligi de bizdiń júıeni qoldap, mekeme de osyndaı baǵalaý júıesine ótkeli otyr.
— Qandaı jaǵdaıda talapker aýdıtorıadan alastatylady?— Kómekqaǵazdary (shporgalka), esepteýish quraldarymen ustalǵan jaǵdaıda, uıaly telefondy alyp kirip, ony qoldanýǵa tyryssa jáne túrli tehnıkalyq quraldardy qoldanbaq bolǵan jaǵdaıda talapker aýdıtorıadan shyǵarylady. Jáne qatysýshynyń baly tolyǵymen joıylady. Tipti baǵa qoıylmaıdy.
— Bıyl qaı oqý oryndarynyń ǵımaraty men bilim uıymdarynyń nysandary testileý beketi retinde tańdalyp otyr?— Bir ǵana Ońtústik Qazaqstan oblysynda 16 testileý beketi bar. Sonyń tórteýi joǵarǵy oqý oryndarynyń ǵımaraty bolsa, úsheýi Shymkentte ornalasqan. M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ, M.Saparbaev atyndaǵy OQGI, OQMMFA oqý oryndarynyń nysandarynda memlekettik synaq órbıtin bolady dep josparlanyp otyr. Tek Saıram aýdanynda ǵana testileý ótetin beket joq, sebebi, aýdan qalaǵa jaqyn ornalasqan. Sol sebepti ol aýdannan keletin talapkerler M.Saparbaev atyndaǵy ınstıtýtta testileýge qatysady.
— Bıyl aýyl túlekterine memlekettik synaq qorytyndysyn baǵalaýda qandaı jeńildikter qarastyrylyp otyr?— Ulttyq biryńǵaı testileý jáne keshendi testileý aıaqtalǵan soń, ekeýiniń qorytyndy nátıjesi boıynsha QR bilim jáne ǵylym mınıstrligi qansha jeńildik beriletinin qarastyrady. Iaǵnı ol bizdiń aýyldy jerdi aıaqtaǵan oqýshylarymyzben qatar shetelden kelgen qandastarymyz, ǵylymı jobalar men pán olımpıadalarynyń jeńimpazdary jáne áleýmettik jaǵdaılary eskerile otyryp, talapkerlerge belgilengen ereje-talaptarǵa sáıkes, jeńildik jasalady. Eki synaq aıaqtalysymen, jeńildikter birge qarastyrylady. Onyń qorytyndysy tamyz aıynyń 11-12-13 kúnderi aralyǵynda «Egemendi Qazaqstan», «Kazahtanskaıa pravda» gazetterinde jarıalanatyn bolady.
— Qandaı olımpıada, bilim básekeleriniń jeńimpazdaryna jeńildik jasalmaq?— Muny mınıstrlik anyqtaıdy, tipti, birqatar jeńimpazdardy testileýden bosatady. Halyqaralyq, respýblıkalyq olımpıada men ǵylymı jobalar saıysynda top jarǵan oqýshylardyń tizbesi, onyń dárejesin anyqtaǵan oblystyq basqarma tıisti qujattardy QR bilim jáne ǵylym mınıstrligine joldaıdy. Memlekettik synaq ýaqytyna deıin saýal qaralyp, dárejesi anyqtalyp, mınıstrlik tarapy testileýden bosatý jóninde buıryq shyǵarady. Ótken jyly bilim basqarmasy bolyp biz 100-ge jýyq oqýshynyń tizbesin joǵary jaqqa usyndyq, nátıjesinde 68 túlekti ulttyq biryńǵaı testileýden bosatý jóninde sheshim shyqty. 65 oqýshyǵa 125 baldyq kórsetkish berilse, qalǵan 3 oqýshy 115-120 baldyń aralaǵynda enshiledi.
— Altyn ýaqytyńyzdy bólip, bıylǵy talapkerlerler úshin mańyzdy aqpardy ózińiz aıtyp bergenińiz úshin Sizge úlken alǵysymyzdy bildiremiz. Suhbatyńyzǵa rahmet!
