Eń tómengi jalaqynyń 10 aılyq kór­set­kishinen joǵary alatyn áıel bıyl dekrettik demalysqa shyqqan kezde dekrettik tólemaqy retinde – 213 640 teńgeniń tórt eselengen mólsherin ǵana alady. Iaǵnı, 213 myń teńgeden joǵary jalaqy alatyn kelinshekterge saqtandyrý qorynan – 807 559 teńge «dekrettik» beriledi. Al jalaqysy bul mólsherden tómen áıelderdiń alańdaýǵa negizi joq. Sebebi, olardyń tólemderi burynǵy tásilmen esepteledi.

Jalpy, elimizde balanyń týýyna baılanysty taǵaıyndalatyn tólemaqynyń úsh túri bar. 1. Júktiligi jáne bosanýǵa baılanysty tólem; 2. Bala týýyna baılanysty birjolǵy taǵaıyndalatyn memlekettik járdemaqy; 3. Bir jasqa deıingi bala kútimine tó­lenetin járdemaqy.

2015 jyly  – Aılyq eseptik kórsetkish (AEK) – 1982 teńge – Jalaqynyń eń tómengi mólsheri (JTM) – 21 364 teńge – Memlekettik bazalyq zeınetaqy tóleminiń mólsheri (MBZ) – 11 182 teńge – Zeınetaqynyń eń tómengi mólsheri – 23 692 teńge – Eń tómengi kúnkóris deńgeıi – 21 364 teńgeni quraıdy.

«Dekrettik» – júktiligine jáne bosanýǵa baılanysty tabysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tólenetin áleýmettik tólem. «Dekrettik» tólemaqy saqtandyrý qorynan tek jumys isteıtin áıelderge bir ret tólenedi. Tólem mólsherin anyqtaý úshin jyl boıyna jalpy tabysty 12 aıǵa bólip, 4,2 koeffısentke kóbeıtý kerek. Shyqqan sommadan 10 paıyz áleýmettik tólem mólsheri shegerip tastalady. Máselen, aılyq jalaqysy 50 myń teńgeni quraıtyn áıelder jyl boıy 600 myń teńge mólsherinde tabysqa qol jetkizedi. Iaǵnı: 600000/12*4,2-10%=189000. Demek, jalaqysy 50 myń teńgege teń bolǵan áıelge – 189 000 teńge tólenedi. Eskeretin taǵy bir jáıt áıeldiń jumys ótili 1 jylǵa jetpese de jalpy somma 12 aıǵa bólinip esepteledi. Al eger áıeldiń eńbekaqysy 10 ETJ-dan asatyn bolsa, dekrettik tólemdi esepteýde tek maksımaldy kórsetkish (bıylǵy jyly – 213 640 teńgege teń) ǵana qabyldanady. Bul jaǵdaıda: 213 640*4,2-10%=875 600. Demek, áleýmettik saqtandyrý júıesinen 875 600 teńge kóleminde dekrettik tólem tólenedi. Al bala týǵanda taǵaıyndalatyn bir rettik memlekettik járdemaqy barlyq bosanǵan áıelderge tólenedi jáne bala sanyna qaraı ózgerip otyrady.

İ, İİ jáne İİİ balaǵa – 59 460 teńge (30 AEK); IV jáne odan artyq balaǵa – 99 100 teńgeni (50 AEK ) quraıdy.

1 jasqa deıingi bala kútimine tó­lenetin járdemaqy da barlyq bosanǵan áıelderge beriledi. Alaıda onyń sommasy jumys isteıtin jáne istemeıtin áıelder úshin árqalaı bolady. Máselen, jumys isteıtin áıel­­der balasy 1 jasqa jetkenshe, ja­laqysynyń 40 paıyzyn alyp otyrsa, jumys istemeıtin áıelderge búdjetten bala 1 jasqa kelgenshe:

İ balaǵa – 10 901 teńge (5,5 AEK); İİ balaǵa – 12 883 teńge (6,5 AEK); İİİ balaǵa – 14 865 teńge (7,5 AEK); IV jáne odan da artyq – 16 847 teńge ( 8,5 AEK ) shamasynda járdemaqy tólenip otyrady.

Júktilik pen bala týýǵa baılanysty áleýmettik tólemderdi alý úshin tapsyrylatyn qujattar tizimin naqtylaı túseıik.

— Jeke basty kýálandyratyn qujat; — Turǵylyqty mekenjaı anyqtamasyn; — Ýaqytsha eńbekke jaramsyzdyq paraǵy; — Sońǵy 12 kúntizbelik aıdaǵy jumys ornynan tabys týraly anyqtama; — Bank operasıalaryn júzege asyratyn basqa uıymdarda nemese bankterde ashylǵan bank shottary týraly anyqtamany tapsyrýy qajet.

— Jeke kásipker retinde memlekettik tirkeý týraly kýáliktiń kóshirmesin; — Salyqtar jáne basqa da mindetti tólemder boıynsha salyq organy bergen salystyrý aktisin usynýy kerek.

— Jeke basty kýálandyratyn qujat; — Turǵylyqty mekenjaı anyqtamasyn; — Bala jáne balalardyń týý týraly kýáligin; — Bankterde nemese bank operasıalaryn júzege asyratyn basqa uıymdarda ashylǵan bank shotynyń nómiri týraly anyqtamany tapsyrýy kerek. Joǵaryda atalǵan qosymsha qujattar túgel tapsyrylǵanda ǵana áleýmettik saqtandyrý qorynan tólenetin áleýmettik tólemder 1 aı ishinde taǵaıyndalady.

«Ońtústik Rabat», №13