Jyl ótken saıyn elimizde elektr energıasyn óndirý jumysy josparly túrde órkendep keledi. Suranysqa saı tıisti aımaqtardy elektr energıasymen qamtý jaǵy joǵary deńgeıde atqarylyp jatqany belgili. «KEGOC» AQ basqarma tóraǵasy Baqytjan Qajıev jańa ekonomıkalyq saıasat negizinde elektr energıasy salasyndaǵy ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý isinde atqarylǵan jumystardyń bir parasyn buǵan deıin málimdegen bolatyn.
Alda memlekettik «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha «Ekibastuz-Semeı-Óskemen» jáne «Semeı-Aqtoǵaı-Taldyqorǵan-Alma» baǵyttarynda joǵary vóltty jeliler salý mindeti tur. «KEGOC» AQ-tyń qolǵa jumysy boıynsha bul eki joba 2014 jyly «Soltústik-SHyǵys-Ońtústik» tranzıtiniń 500 kV-tyq ÁJ salý» aýqymdy jobasynyń quramdas bólikteri bolyp otyr. Osy jobanyń jumysy boıynsha uzyndyǵy 1700 shaqyrymdy kuraıtyn asa joǵary kerneýli 500 jáne 220 kV elektrsymdary men qýaty 500 kV Semeı, Aqtoǵaı jáne Taldyqorǵan úsh jańa qosalqy stansalarynyń qurylysy qamtylady. Bul nysandar tolyǵymen iske qosylǵan soń orasan zor paıdasyn ákeledi dep kútilýde. Qazirgi ýaqytta jumys istep jatqan 1150 kV Ekibastuz, 500 kV Alma, 500 kV «Óskemen» jáne 220 kV «Shúlbi GES» ATQ qosalqy stansalaryn keńeıtý josparlanyp otyrǵandyǵyn basqarmasy basshysy Baqytjan Qajıev málimdegen edi. Aıtýynsha, mundaı kezeńde 500 kV «Ekibastuz-SHúlbi-GES-Óskemen» jelilerin tolyq túrde qoldanýǵa tapsyrý Soltústik-SHyǵys qımasyndaǵy elektr jelileriniń ótkizý qabiletin odan ári arttyra túspekshi. Osylaısha elimizdiń shyǵys óńirinde Reseı BEJ jelileri arqyly ótetin elektr energıasyn tasymaldaý jelisi táýeldiligine qaramastan, bul aımaqtyń energıa tapshylyǵyn tolyq qamtı alady. Sonymen birge, kontrretteýish – Bulaq GES-ti jumysy bastalǵanda Shúlbi GES-inen tolyq qýat berýdi qamtamasyz etetin bolady. Búginde 429 metal tirek tolyq ornatylyp, 130 shaqyrymdy quraıtyn sym jınaýly tur. Sondaı-aq, 500 kV «Semeı» qosalqy stansasynyń qurylysy bastalyp, ol jerde komýtasıalyq jabdyq montajdalý ústinde eken. Ári qosalqy ǵımarattardy salý jumystary nazardan tys qalmaǵan. Bıylǵy jyly qosymsha 200 km. jeli tartylyp, «Semeı», «Óskemen» jáne «Ekibastuz» qosalqy stansalarynda jabdyqtardy montajdaý josparlanyp, júıeli jumystar atqaryldy. Búginde jalpy baǵasy 120 mlrd. teńgege jetetin «500 kV Soltústik-SHyǵys-Ońtústik» ÁJ-ni salý» jobasy 2018 jyly aıaqtalady dep kútilip otyr. Jeli qurylysy kezinde 1800-den astam jańa jumys orny ashylyp, óz tıimdiligin bermek. Keıin qurylys aıaqtalǵan soń atalǵan jelide 97 adam jumys jumyspen qamtylady. Bul jobany júzege asyrý memleket suranysyna baılanysty KEGOC-tyń Qazaqstan BEJ-diń senimdi jumysy men tıimdi damýyn qamtamasyz etý jónindegi uzaq merzimdi damý strategıasyn iske asyrý jónindegi júıeli jumystardyń jalǵasy bolyp sanalady.
Elektr energıasynyń baǵasy baqylaýda ustalady
Jalpy, elimizde jurtty eń kóp alańdatatyn máseleniń biri elektr qýatyna qatysty jaıttar bolyp sanalady. Bul týraly áńgime Energetıka mınıstrligi men KEGOK kompanıasynyń basshylyǵy tarapynan kóktem ýaqytynda aıtylǵan bolatyn. Sol kezderi energetıkalyq ınfraqurylymdy qalyptastyrý men damytý jaıy da sóz bolǵan edi. Osy oraıda Qazaqstanda údemeli ındýstrıalyq-ınnovasıalyq damytý jaǵynan energetıkalyq ınfraqurylymdardy órkendetý asa mańyzdy. Bul týraly Senat depýtaty Talǵatbek Abaıdildın «Bólshek jáne kóterme saýda naryǵyndaǵy elektr qýatynyń jumysyna qazirgi jaǵdaıdyń áseri, energetıka salasyndaǵy zańnamany jetildirý, energıalyq tıimdilikti arttyrý jáne qýat únemdeý máseleleri parlamentshilerdiń basty nazarynda bolady» degen-tin.
Ekonomıkanyń damýyna qaraı elektr energıasyn tutynýdyń kólemi jyl saıyn shamamen 4-6 paıyzǵa ósip otyrady eken. Ony tutynýdyń boljamyn 2-3 jylda bir ret jańartyp otyrý qajet. Ol úshin jobalyq ınstıtýttarmen tıimdi jumys isteý maqsatty túrde jolǵa qoıylǵan. Alǵaǵy ýaqytta tutyný aýqymy birte-birte kóbeıip, on bes jyl ishinde 130 mlrd kVt-saǵatqa jetýi yqtımal. Taǵy bir aıta ketetini, qoldanystaǵy elektr stansalarynyń tozý deńgeıiniń joǵarylyǵy baıqalady. Jobamen alǵanda ol kórsetkish 60 paıyzǵa deıin jetken. Jyl basynda jylý elektr stansalaryndaǵy qural-jabdyqtardyń ortasha qoldanylýy 28 jyl, gıdroelektr stansalaryna 35 jyl tolǵan.
Tutynýshylar úshin de tarıftiń kóteriletindigi baıqalǵanymen, oǵan memleket eselep baǵanyń artýyna jol bermeıdi. Máselen, KEGOC ulttyq kompanıasy 2015 jylǵy 1 sáýirden bastap óz toraptary boıynsha elektr energıasyn jetkizý qyzmetine belgilengen tarıfti 1,954-ten 1,943 teńge/kVts-qa deıin tómendetti. Odan sál erterekte Ulttyq ekonomıka mınıstrligi elektr energıasyna arnalǵan tarıfti azaıtý týraly jarıalaǵan bolatyn.
Sonyń arqasynda elimizde elektrmen jabdyqtaýshy uıymdardyń «B.Nurjanov atyndaǵy Ekibastuz MAES-1»-ten alatyn qýatynyń baǵasy 1 kVt/saǵat úshin 8,8-den 8,65 teńgege deıin tómendetiledi. Keıingi kezeńde «KEGOC»-tyń, ÓEK pen energıa jetkizýshi uıymdardyń tarıfterin tómendetý josparlanǵan. Munyń barlyǵy elektr energıasyn tutynýshylar úshin jasalynyp otyrǵan qadam.
