ق ر «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ ب ا ق وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ، وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىعا سالدى، - دەپ حابارلايدى Qamshy.kz «ۇلت» پورتالىنا سىلتەمە جاساپ.

قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – جەردى ساتۋ جانە جالعا بەرۋ تاقىرىبى. ابىلاي مىرزاحمەتوۆ تە اڭگىمەسىنىڭ ءالقيسساسىن وسى جاعدايدان باستادى. ول حالىقتىڭ كوكەيىندەگى كۇدىك-كۇمانىن ەسكەرە وتىرىپ، وسى ماسەلەگە قاتىستى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ جاتقان ازاماتتاردىڭ ارەكەتى ورىندى دەپ وتىر.

«مەنىڭشە، الدەبىر ساياسي كۇشتەر ادەيى ارانداتۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىپ وتىرعان جوق، بەلگىلى ءبىر توپتاردىڭ مۇددەلەرىن، ليدەرلەرىن كورىپ وتىرعان جوقپىز، مۇنى اتا-بابامىزدان ميراس بولىپ قالعان جەرىمىزدى جات جۇرتتىقتاردىڭ، شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ قولىندا كەتپەۋىن ويلاعان، جەرىنىڭ تۇتاستىعىنا الاڭداعان قاراپايىم بۇقارانىڭ ازاماتتىق ءۇنى دەپ تۇسىنەمىز. ناقتى ايتقاندا الىپ كورشىمىز قىتايلىقتاردىڭ يەلىگىنە ءوتىپ كەتپەي مە دەگەن الاڭ بار حالىقتا»، — دەيدى ول.

باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ايتۋى بويىنشا، ەلىمىزدە180 مىڭنان اسا فەرمەر بار. بۇگىندە ولار جەردى جالعا الىپ، ءوز كاسىبىنە جاراتىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا جەردى ەلۋ پايىزدىق جەڭىلدىكپەن كاداسترلىق باعامەن ساتىپ الا الادى. 100 ميلليون گەكتارعا جۋىق اۋىل شارۋاشىلىعى جەر جالعا بەرىلگەن، 100 ميلليونى مەملەكەتتىڭ يەلىگىندە. بيزنەس تۇرعىسىنان قاراعاندا جەر نارىعى — پايدا. سوندىقتان جەردى ءتيىمدى پايدالانعان ءجون.

مىرزاحمەتوۆ جەردى جالعا بەرۋ مەرزىمىنىڭ ۇزارۋى ماسەلەسىنە دە توقتالىپ ءوتتى. «وزدەرىڭىزگە ءمالىم، 2003 جىلى «جەر كودەكسى» قابىلدانعاندا دا ۇلكەن داۋ بولدى. ول ءتىپتى سول كەزدەگى ۇكىمەتتىڭ وتستاۆكاسىنا ۇلاسقان ەدى. ءقازىر ايتىلىپ جاتقان ماسەلەلەر، كۇدىك-كۇماندار ول كەزدە دە ايتىلىپ، تالقىلاندى. بۇرىنعى كودەكستە دە «شەتەلدىكتەرگە جەر ساتىلمايدى» دەگەن نورما بار. مىنە، سودان بەرى 13 جىل ءوتتى، جەرىمىز شەتەلدىكتەردىڭ جاپپاي يەلىگىندە كەتتى دەپ ايتا المايمىز. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، 63 مىڭعا جۋىق گەكتار جەردى شەتەلدىكتەر جالعا الىپ وتىر. وسىنشاما اۋماق جەردى جالعا العان شەتەلدىك ينۆەستورلار، جەردى تالان-تاراجعا سالعانىن كورگەن جوقپىز.

سوندىقتان بۇل ارادا ماسەلەنى ۋشىقتىرماي، ءتيىمدى شەشۋىمىز كەرەك. زاڭعا وزگەرىس ەنگىزەتىن ۇكىمەت پەن پارلامەنت، ول جاقتاعى ازاماتتار دا ەلدىڭ كوكەيىندەگى ويدى ەستىپ، كورىپ وتىر، ساراپقا سالىپ وتىر دەپ ويلايمىن، بۇل ماسەلەنىڭ وڭتايلى شەشىمىن تابادى دەگەن ۇمىتتەمىن. ول رەفەرەندۋم بولا ما، جوق، الدە زاڭعا ماراتوريي جاريالاي ما، ايتەۋىر، حالىقتىڭ دا كوڭىلىنەن شىعاتىن، سونداي-اق ەكونوميكالىق تيىمدىلىك تۇرعىسىنان دا قولايلى شەشىم بولادى دەگەن ويدامىن»، — دەيدى ا. مىرزاحمەتوۆ.

حالىقتىڭ كوكەيىندەگى ءبىر الاڭ «ەرتەڭ قىتايلار كەلىپ، جەردىڭ توز-توزىن شىعارماي ما، ۋلى حيميكاتتار سەۋىپ، جارامسىز ەتپەي مە؟» دەگەن ويعا سايادى. بۇنى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ كەرەك دەيدى باسقارما ءتوراعاسى.

مىرزاحمەتوۆتىڭ پايىمداۋى بويىنشا، ەگەر جەردى 25 جىلعا جالعا بەرۋ تۋرالى تالاپ قالاتىن بولسا، شەتەلدەن كەلگەن ينۆەستور اۋداندىق جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتە قۇرىلعان كوميسسيا ارقىلى الۋى كەرەك، ودان كەيىنگى دە ارەكەتى سول كوميسسيانىڭ باقىلاۋىندا بولۋى كەرەك. ينۆەستوردىڭ نە وندىرەتىنى، قانشا سالىق تولەپ جاتىرعانى، ءبارى-بارى قاداعالاۋدا بولۋى ءتيىس. ول كوميسسيانىڭ قۇزىرەتى، قۇرامى، جۇمىسى ءبارى اشىق، جاريالى تۇردە بولۋى كەرەك. ياعني، ويى بوتەن ينۆەستور جەرگە يەلىك ەتىپ كەتپەۋى ءۇشىن ساقتىق تانىتقان ءجون.

«جەر بوسقا جاتپاۋى كەرەك، جەر ەلگە پايدا اكەلۋى ءتيىس. ونى يگەرىپ، ودان حالىق ءوز ءناپاقاسىن ايىرۋى قاجەت. وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعى جاريالى تۇردە، اشىق ءجۇرۋى كەرەك. ول ءۇشىن جەردىڭ ەلەكتروندى كارتاسىن جاساۋىمىز كەرەك. ەگەر بىرەۋ جەردى ءتيىمدى پايدالانباسا، كوميسسيا قۇرىلىپ، ول جەر قايتارىلىپ، يگەرە الاتىن، پايدا اكەلەتىن ادامعا بەرىلگەنى دۇرىس. بۇل ماسەلەلەر زاڭدا قاراستىرىلعان. سوعان وراي ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ، جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن قامتيتىن كەشەندى باعدارلاما قابىلداۋىمىز كەرەك. ول باعدارلاما بويىنشا، ناقتى، جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلۋى كەرەك. سوندا عانا ءبىز ءوزىن ءوزى اسىراي الاتىن، ەكسپورت دەڭگەيىن قامتي الاتىن مەملەكەتكە اينالا الامىز، — دەيدى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ.

ءوز ۇسىنىسىن ايتا وتىرىپ ول ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اتقارىپ جاتقان ءبىرقاتار جۇمىستى تىلگە تيەك ەتتى.

ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ، 1 ميللياردتان استام قاراجات ءبولىنىپ، ءار اۋداندا اۋىل شارۋاشىلىعىن جەتىك بىلەتىن 5 ماماننان ۇستاۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر. ولار اگرونوميانى، جاڭا تەحنيكانىڭ ءتىلىن بىلەتىن ماماندار بولادى. بۇل ماماندار اۋىلدى ارالاپ ءجۇرىپ ەلدەگى ازاماتتارعا جاڭا تەحنولوگيا ءتىلىن تۇسىندىرەتىن، ءتيىمدى جولدى كورسەتەتىن جۇمىستار اتقارۋى ءتيىس. مىنە، وسىنداي جۇمىستارمەن اينالىساتىن ءار اۋداندا ورتالىقتار قۇرىلادى.

بۇگىندە مىڭداعان بيزنەس جوبالاردى جاساپ، سونى اۋىل ازاماتتارىنا قازاق تىلىندە بەرىلمەك. ارينە، ول از، تەوريا عانا. سول سەبەپتى وسى سالانىڭ بەدەلدى ازاماتتارىن، قولىنان ءىس كەلەتىن ىسكەر ازاماتتاردى اۋىلعا جىبەرىپ، اۋىلدىقتاردى كاسىپكە بەيىمدەۋ كەرەك. ولار ءوز بىلگەندەرىن، تاجىريبەسىن اۋىلدىقتارعا ۇيرەتەدى. جۇمىسسىز جاتقان جاستارعا ەڭبەك ەتىپ، تابىس تابۋدى مەڭگەرتۋ قاجەت. سوندا ول بازار جاعالاپ نەمەسە بىرەۋگە جالشى بولىپ جۇرمەيدى. وسى ورايلدا بازاردى توقتاتىپ، جاڭا فورماتتاعى ساۋداعا كوشۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن حالىقتىڭ سەنىمىنە يە، بەدەلدى، سول ورتانىڭ ءوزىنىڭ ليدەرلەرىن تاۋىپ، حالىققا جاڭاشا كاسىپ قىلۋدى، اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى مەڭگەرۋگە سەپتەسۋىمىز كەرەك.

«اگروسەنتر ارقىلى ساۋاتىمىزدى وسىرە بەرەيىك» دەيدى ءتوراعا. «تەك جاڭا ءبىلىم ارقىلى ءبىز باسەكەگە لايىق بولا الامىز. جاستارىمىزعا ۇيرەتەيىك. ويتكەنى، بىزدە نەگىزىنەن قينالىپ وتىرعا اۋىلدىڭ جاستارى بولىپ وتىر. وسى ماسەلەگە كوڭىل بولەيىك. وسى باعىتتا جۇمىس جاسايىق. جاڭا ايتىپ كەتتىم عوي، باعدارلاما كەرەك. سوسىن ونى ناسيحاتتاۋ كەرەك، قالتالى ازاماتتاردىڭ نامىسىنا تيۋ كەرەك»، — دەيدى ول.

سونىمەن قاتار، اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتىپ، ەكونوميكامىزدى ورىستەتۋ ءۇشىن الىپ ءۇش نارىقتان (رەسەي، جۇڭگو، يران) ايىرىلىپ قالماۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، جۇڭگو سىندى الىپ نارىقتان قاشپاۋىمىز كەرەك. ءبىز ۇلكەن نارىققا شىقپاي، ءوز بەتىمىزشە دامي المايمىز. قىتايدان كەلەر ءقاۋىپ جوق. ولارعا كەرەگى، ءوز نارىعىن قامتاماسىز ەتە الاتىن، ءتيىمدى الىس-بەرىس جاساي الاتىن ەل. «وسى ءۇش الىپ نارىق جىلىنا 100 ميلليارد دوللار ازىق-تۇلىككە ءزارۋ. ءبىز سونىڭ ون-اق پايىزىن الساق، اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن 2-3 ەسەگە وسىرەمىز. بۇل دەگەنىڭىز جاڭا جۇمىس كوزى، ەڭسەسىن كوتەرگەن اۋىلدار، ۇلكەن قارجى كوزى»، — دەيدى ول.

كەزدەسۋ بارىسىندا باسقا دا ماسەلەلەر تۋرالى ءسوز قوزعالىپ، تىلشىلەر سۇراعىنا جاۋاپ بەرىلدى.