قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، ق ر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى ماقپال ءجۇنىسوۆانىڭ ونەر جولىندا جۇرگەنىنە بيىل 35 جىل. وسىعان وراي ونەر يەسى ەلىمىزدىڭ ءبىرقاتار قالالارىن ارالاپ، ءوزىنىڭ جەكە ءان كەشىن وتكىزىپ ۇلگەردى، - دەپ جازادى JULDIZDAR.KZ.
قازىرگى تاڭدا ەلدىڭ ەركە قىزى استانا جانە الماتى قالاسىندا وتەتىن ەسەپ بەرۋ كەشتەرىنە قىزۋ دايىندىق ۇستىندە. الدا ءوزىنىڭ وسىناۋ ۇلكەن شىعارماشىلىق كەشىنىڭ وتەتىنىنە قاراماستان، ماقپال ءانشى الماتىنىڭ تورىندە بولىپ جاتقان كەز-كەلگەن شارادان تىس قالىپ جاتقان جوق. بارىنە بەلسەندى تۇردە اتسالىسۋدا. مۇنىڭ ءوزى ونىڭ وزگەلەرگە ۇقساي بەرمەيتىن وزگەشە ءبىر بولمىسى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
ءيا، ماقپال ءوزى ايتقانداي ەلدىڭ ەركە قىزى. ەلى دە ونى ەركەلەتىپ الاقانىندا ايالاي بىلەدى. ويتكەنى ول ءوزىنىڭ ونەرىن سۇيگەن حالقىنا جان جۇرەگىمەن بەرىلگەن جان. كەز-كەلگەن كونسەرتتەردەن كەيىن سۋرەتكە ءتۇسىپ، قولتاڭبا الۋ ءۇشىن وزىنە قاراي ۇمتىلعان قاۋمالاعان كوپتىڭ دە كوڭىلىن قالدىرماي، ەلمەن ەمەن جارقىن ارالاسۋى دا ونىڭ قاراپايىمدىلىعىن كورسەتسە كەرەك. كەيبىر وزدەرىن جۇلدىز سانايتىن انشىلەر سەكىلدى سۇحبات بەرۋگە دە بالسىنە قويمايدى. تىلشىلەر قاۋىمىنان سىرىن دا، شىنىن دا جاسىرمايدى ول. قاي جەردە جۇرسە دە، وزىنە عانا ءتان سىڭعىرلاعان كۇلكىسىمەن كوپتىڭ كوڭىلىن سەرپىلتىپ جۇرەتىنى تاعى بار. ەل الدىنداعى ەسەپ بەرۋ كەشىنە قىزۋ دايىندىقتا جۇرگەن حالىقتىڭ سۇيىكتى ءانشىسى – ماقپال جۇنىسوۆامەن كونسەرتتەردىڭ بىرىندە جولىعىپ، از-كەم سىر ءبولىسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
ءانشى ءۇشىن ەڭ قيىنى – دايىن ءاندى ىشىڭدە ساقتاپ ءجۇرۋ ەكەن…
– ماقپال مۇحامەديار قىزى، شىعارماشىلىعىڭىزعا 35 جىل تولىپ جاتىر ەكەن. قۇتتى بولسىن!
– راحمەت! ۋاقىت دەگەن زىمىراپ وتە شىعادى ەكەن عوي. انە-مىنە دەگەنشە ونەر جولىندا جۇرگەنىمە 35 جىل دا تولىپ قالىپتى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدىڭ ءبىرقاتار ايماعىن ارالاپ تا كەلدىم. ءقازىر استانا مەن الماتى قالالارىندا وتەتىن ۇلكەن كونسەرتكە ازىرلەنىپ جاتقان جايىم بار.
– ەلدىڭ ەركە قىزى قانداي ەرەكشەلىكتەرىمەن كوپتى ەلەڭ ەتكىزبەك؟
– البەتتە بىرىنشە كەزەكتە رەپەرتۋارىم كوپتەگەن جاڭا اندەرمەن تولىقتى. دەگەنمەن، كەش بارىسىندا ءجۇز پايىز ەل ەستىمەگەن اندەر ورىندالادى دەي المايمىن. ويتكەنى حالىق جاڭا اندەرمەن قاتار، قۇلاققا ءسىڭىپ، ءارى ەل اراسىندا تانىلىپ قالعان اندەردى دە ەسىتكىسى كەلەتىنى زاڭدىلىق. سوندىقتان دا، كونسەرت كەزىندە جاڭا اندەرمەن قاتار، وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلدىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا بولەنگەن اندەرىم دە تىڭدارمان نازارىنا ۇسىنىلماق. بۇگىنگى كۇنى شىعارماشىلىق كەشكە «وتىرار سازى» وركەسترىمەن بىرگە ارنايى باعدارلاما ازىرلەنۋدە. سونىمەن قاتار، دومبىرامەن دە ءبىراز اندەردى شىرقاماقپىن. 35 جىلدىق كەش بولعاندىقتان كوپ نارسەنى قامتۋعا، ءارى بارىنشا جوعارى دارەجەدە وتكىزۋگە كۇش سالىپ جاتقان جايىم بار. شىندىعىن ايتۋ كەرەك، كەشتىڭ رەجيسسەرى دە، سەناريستى دە – ءوزىم. وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ءان كەشتەرىمنىڭ بارلىعىندا ءتيىستى باعدارلامانى ءوزىم دايىنداپ كەلەمىن. ويتكەنى، حالىققا ۇسىناتىن دۇنيەم ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءوزىمنىڭ كوڭىلىمنەن شىعۋى كەرەك. سوندا عانا كوپكە ۇنايدى دەگەن ويدامىن.
– قانداي انشىلەر قاتىسادى دەپ جوسپارلانۋدا؟
– الماتىدا وتەتىن كونسەرتكە قوناق رەتىندە ءانشى الىشەر كاريموۆ قاتىسپاق. ەكەۋمىز قوس داۋىستا شىرقايمىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. قازىرگى تاڭدا جاڭا ءان جازىلۋ ۇستىندە. سونىمەن قاتار، كەشكە ينديرا ەلەمەس، ارمان-اي اتتى جاس انشىلەر دە قاتىسپاق. ايتۋعا ءتيىستى ءبىر نارسە – كەش بارىسىندا تىڭدارمان قاۋىم قىزىم – مەرەيدىڭ دە ونەرىنە كۋا بولماق. ال، استانادا وتەتىن كونسەرتتە ءانشى ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى گۇلميرا سارينا ونەر كورسەتەدى.
– جاقىن ارادا بەينەبايان ءتۇسىرۋ ويىڭىزدا جوق پا؟
– جالپى بەينەبايان ءتۇسىرۋ جوسپاردا بار. بۇل تۇرعىدا «گاككۋ» تەلەارناسىمەن بىرگە جۇمىس ىستەمەكپىن. سونداي-اق، بەلگىلى پروديۋسەر بايان ەسەنتايەۆاعا دا بەينەبايان ءتۇسىرۋ تۋراسىندا ۇسىنىس جاساماقپىن. ءساتىن سالسا، بۇل جوسپارلارىمىز جۇزەگە اسادى دەگەن ويدامىن.
– «جاڭا اندەر جازىلىپ جاتىر» دەپ قالدىڭىز، اتاپ كورسەتسەڭىز…
– جازىلىپ جاتقان جاڭا اندەر وتە كوپ. ونىڭ ىشىندە ساكەن قالىموۆتىڭ ادەمى ءبىر ءانى بار. ءبارىن اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەمەي-اق قويايىن. وزدەرىڭىز كەش بارىسىندا كۋا بولا جاتارسىزدار.
ءانشىنىڭ مىندەتى – ءاندى حالىققا جەتكىزۋ ەمەس پە؟ سوندىقتان جاڭادان جازىلعان اندەردى كونسەرتىمە دەيىن ۇستاپ تۇرۋ قيىندىق تۋعىزىپ جاتىر. ءتىپتى ءبىرلى-جارىمىن ۇزىناعاشتا، قاسكەلەڭدە وتكەن كونسەرتتەردە ورىنداپ تا قويدىم(كۇلىپ). انشىگە ەڭ قيىنى – دايىن ءاندى ىشىڭدە ساقتاپ تۇرۋ ەكەن.
مەنىڭ بىلگەنىمنەن بىلمەيتىنىم كوپ…
– ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزشە بۇگىنگى قازاق ەستراداسىنىڭ كەمشىن تۇسى قايسى؟
– اللاعا شۇكىر دەپ ايتايىق، بۇگىنگى كۇنى قازاق ەستراداسىندا جاقسى انشىلەر وتە كوپ. ءبىزدىڭ كەمشىن تۇسىمىز – سول تالانتتى انشىلەرمەن قاتار، جىلت ەتىپ ءبىر كورىنگەن از كۇندىك انشىلەردى دە سۇزگىدەن وتكىزبەي، راديو، تەلەارنالاردان كورسەتە بەرەتىندىگىمىز. وسىدان كەيىن قازاق ەستراداسى تۋرالى تەرىس ۇعىم قالىپتاسۋى دا مۇمكىن. ايتپەسە بىزدە اباي اتامىز ايتقانداي، “قۇلاقتان كىرىپ، بويدى الاتىن” اسەم اندەردى ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىنداپ جۇرگەن شىنايى ونەر يەلەرى جەتەرلىك.
تاعى ءبىر كەمشىلىگىمىز – ءبىزدىڭ ارامىزدا 20 جىلدا حالىققا ءبىر-اق رەت ەسەپ بەرەتىن حالىق ارتىستەرى بار. مەنىڭشە بۇل وتە ۇيات نارسە. حالىق ءارتىسى دەگەن قۇرمەتتى اتاقتى العان ءاربىر ونەر يەسى، سول حالقى ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. ياعني، ەلدىڭ الدىندا جىل سايىن بولماسا دا، تىم قۇرىعاندا ءۇش جىل دا ءبىر رەت ەسەپ بەرۋ كەشىن وتكىزۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. الداعى ۋاقىتتا وسىنداي ماسەلەلەر دۇرىس جولعا قويىلسا ەكەن دەيمىن.
– ماقپال حانىم، قازاق ونەرىنە ەڭبەگى سىڭگەن تاجىريبەلى ءانشى رەتىندە ىزىڭىزدەن ەرگەن ءىنى-قارىنداستارىڭىزعا قانداي كەڭەس ايتقان بولار ەدىڭىز؟
– 35 جىلدان بەرى ساحنادا جۇرسەم دە مەنىڭ دە بىلگەنىمنەن بىلمەيتىنىم كوپ. مەنىڭشە ءاربىر ونەر يەسى ساحنانىڭ قىر-سىرىن ءومىر بويى ۇيرەنسە دە ارتىقتىق ەتپەيدى. «ونەردى ۇيرەن دە جيرەن» دەيدى عوي دانا حالقىمىز. سول ايتپاقشى، بىزگە ءالى دە كوپ نارسەنى ۇيرەنە ءتۇسۋ كەرەك.
قازىرگى جاستارعا پالەن دەپ، اقىل ايتۋدىڭ ءوزى قيىنداۋ. كوپشىلىگى قابىلداي بەرمەۋى دە مۇمكىن. ءبىراق ونەر جولىن تاڭدادىڭ ەكەن، وسى جولدا ايانباي ەڭبەك ەتسەڭ، ەڭبەگىڭ ەشقاشان دا زايا كەتپەيدى. وسى تۇستا كوگىلدىر ەكران ارقىلى كوپكە تانىلعىسى كەلەتىن جاس انشىلەر تۋرالى باسا ايتقىم كەلەدى. مۇندايلار تەك، “بىرنەشە بەينەبايان تۇسىرسەم، تەلەارنادان كورسەتسەم – تانىمالدىلىققا قول جەتكىزەم بولدى” دەپ كەلتە ويلايدى. شىن مانىندە تەلەارنانىڭ تورىنەن تاڭ اتقاننان كەشكە دەيىن كورىنۋدى عانا كوكسەۋ – بەكەرشىلىك. ەگەر سەن شىن مانىندە دارىندى ءانشى بولساڭ، ءوز ونەرىڭدى حالىقتىڭ الدىندا كورسەت. سەنىڭ اندەرىڭ حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقسا عانا ونەرىڭنىڭ ءارى قاراي ورىستەۋىنە داڭعىل جول اشىلماق. ال ءبىر جىلت ەتىپ، قايتا جوق بولۋ – ءجاي عانا بوس اۋرەشىلىك دەر ەدىم.
– ەلدىڭ ءبىر ازاماتى رەتىندە ءسىزدى قانداي ماسەلە الاڭداتادى؟
– مەنى كەڭ بايتاق قازاق جەرىندە قازاقتارعا جەر جەتپەي جاتقاندىعى قاتتى الاڭداتادى. وسى ماسەلە جولعا قويىلسا، ەل تۇرعىندارىنىڭ ءۇيلى-جايلى بولۋ مۇمكىندىكتەرى ارتار ەدى.
قايىرىمدىلىق جاساۋدى ازاماتتىق پارىزىم دەپ سانايمىن
– قۇپيا بولماسا ايتىڭىزشى، تاپقان تابىسىڭىزدى قايدا جۇمسايسىز؟
– ونەر ادامى رەتىندە حالىقتىڭ الدىندا جۇرگەندىكتەن، ادەمى كيىنىپ جۇرۋگە مىندەتتىمىز. سوندىقتان دا تاپقان تابىسىمىزدىڭ ءبىر بولىگى مىندەتتى تۇردە ساحنالىق كوستيۋمدەرىمىزدى تىكتىرۋگە جۇمسالادى. سونىمەن قاتار، تۋعان-تۋىسقاندارىما، باۋىرلارىما كومەكتەسكەندى دە
قۇپ كورەمىن.
– قايىرىمدىلىق جاساپ تۇراسىز با؟
– ارينە، ەلدىڭ الدىندا جۇرگەندىكتەن، ءارتۇرلى ماسەلەمەن كومەك سۇراپ حابارلاساتىندار كوپ. تاياۋدا عانا تالدىقورعان قالاسىندا وتكەن كونسەرتتەن تۇسكەن قارجىعا الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن، مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ءبىر بالاعا اربا الىپ بەردىم. ارينە مۇنداي قايىرىمدىلىق ىستەردى اللا رازىلىعى ءۇشىن جاساۋعا نيەتتىمىن.
سونداي-اق، بىزگە دە قولداۋ كورسەتىپ تۇراتىن قولى اشىق ازاماتتار بارشىلىق ەكەندىگىن ايتا كەتكەنىم ءجون. سوندىقتان دا، “ولە جەگەنشە، بولە جەيىك” دەپ مۇقتاج جاندارعا شامامىزدىڭ كەلگەنىنشە كومەكتەسۋگە تىرىسامىز.
– ال، الەۋمەتتىك جەلىگە قانشالىقتى ءمان بەرەسىز؟ ونداعى جازىلعان پىكىرلەرمەن ساناسىز با؟
– ارينە، زامان تالابىنا ساي مەن دە الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلاردىڭ ءبىرىمىن. ونەرىمدەگى، ومىرىمدەگى جاڭالىقتاردى حالىقپەن كۇندەلىكتى ينستاگرامداعى پاراقشام ارقىلى ءبولىسىپ وتىرامىن. وندا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن حال-جاعدايىمدى سۇراپ، حابارلاسىپ وتىراتىن دوستارىم جەتەرلىك. دەگەنمەن، الەۋمەتتىك جەلىدەگىلەردىڭ 99 پايىزى مەن تۋرالى وزدەرىنىڭ جاعىمدى پىكىرلەرىن بىلدىرسە، 1 پايىزى سىناپ، مىنەپ جاتادى. ءبىراق مەن وعان تۇك تە رەنجىمەيمىن. ويتكەنى مەن ءوزىمدى ءمىنسىزبىن دەپ ايتا المايمىن. كەز-كەلگەن ادام كەمشىلىكسىز بولمايدى. دەگەنمەن مەنىڭ بويىمداعى كەمشىن تۇستاردى تۇزەتەتىن دە ولار ەمەس.
– قىزىڭىز – مەرەيدىڭ بولاشاقتا كىم بولعانىن قالايسىز؟
– بۇگىنگى كۇنى مەرەيدىڭ نەگىزگى مىندەتى – ساپالى ءبىلىم الۋ. وسىعان ءوزى دە جەتە ءمان بەرىپ جۇرگەن جايى بار. قازىرگى تاڭدا ەلىمىز بويىنشا “ءۇش تۇعىرلى ءتىل” ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قازاق، ورىس، اعىلشىن تىلدەرىن تەرەڭىرەك مەڭگەرۋ قولعا الىنىپ جاتقانى بارىمىزگە بەلگىلى. سوندىقتان دا، مەرەي ءبىلىمدى ازاماتتاردىڭ ءبىرى بولۋى ءۇشىن دە اتالعان تىلدەردى جەتىك مەڭگەرۋگە تالپىنىپ ءجۇر. كەلەشەكتە اعىلشىنى ءتىلىنىڭ مامانى، ياعني اۋدارماشى نەمەسە ءتىلشى بولىپ، الەمدى ارالاعىسى كەلەدى. كەيىن ەسەيگەسىن وزگەرىپ كەتپەسە، قىزىمنىڭ قازىرگى ارمانى وسى.
– قىز بالاسىن تاربيەلەۋدە قانداي نارسەنى باستى نازاردا ۇستايسىز؟
– كەزىندە انامىز وزىمىزگە نە ايتسا، مەن دە سونى قىزىمنىڭ قۇلاعىنا قۇيىپ وتىرامىن. اسىرەسە، اشىق-اشىق كيىنبەۋىن قاتتى قاداعالايمىن. سونداي-اق، قىز دەگەن بولاشاق انا ەكەندىگىن ۇنەمى ەسكەرتىپ وتىرامىن. «سەن، مەنىڭ قاسىمدا ماڭگىلىك جۇرمەيسىڭ، ەرتەڭ وزگە شاڭىراقتىڭ ءتۇتىنىن تۇتەتەسىڭ. بارعان جەرىڭدە تاستاي باتىپ، سۋداي ءسىڭۋىڭ كەرەك» دەپ قىزعا قاجەتتى «قىرىق ۇيدەن تىيىمنىڭ» ءبارىن ساناسىنا سىڭىرۋگە تىرىسىپ ءجۇرمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت! ويعا العان ىستەرىڭىز ورىندالا بەرسىن!
دەرەككوز: JULDIZDAR.KZ
