اقىن مۇرات شايماران ۇلىنىڭ رەسمي سايتى اشىلدى. ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە وقىتۋشى قىزمەتىن اتقاراتىن م.شايماران ۇلى 1969 ومىرگە كەلگەن. بىرنەشە جىر كىتاپتارىنىڭ اۆتورى.

اقىننى رەسمي سايتىنان الىنعان "سۇلۋلىق پەن سۋرەتكەرلىك" اتتى ماقالنى نازارلارىڭىزعا ۇسىنباقپىز.

سۇلۋلىق پەن سۇرەتكەرلىك

قوعام بەلگىلى ءبىر الەۋمەتتىك توپتاردان تۇرادى. قالامگەرلەر دە وزدەرىنشە ءبىر توپ. ولارعا سيپات بەرىپ، بەدەرلەۋدىڭ دە ەش قاجەتى جوق. ويتكەنى ولار شىعارمالارى ارقىلى وزدەرىن دە، اينالاسىنداعى رۋحاني، ماتەريالدىق قۇبىلىستاردى دا ايقىندايدى.

قورشاعان ورتاعا ەستەتيكالىق تالعاممەن قاراۋ، دۇنيەدەگى بار زاتتى، مەيلى دەرەكتى، دەرەكسىز بولسىن سول تالعام تارازىسىمەن ولشەۋ بار قالامگەرگە بىردەي بۇيىرماعان نەسىپ. «تالعامدا تالاس جوق» دەگەن كوپكە بەلگىلى ءسوزدى تورەلىككە الساق تا، ادام مەن قوعام، قوعام مەن قۇبىلىس اراسىنداعى نازىك قاتىناستاردى، ساندىق ولشەمدەردى تەك زاتى بەكزادا، بولمىسى سۇڭعىلا ادامدار عانا اڭعارا الادى. دەمەك، دۇنيەگە كوكىرەك كوزىمەن قاراي الماۋ، كورگەن نارسەڭدى تىم قارابايىر، كوپكە ورتاق كوزقاراسپەن كورۋ «تالعامعا تالاس جوقتىق» ەمەس، تالعامسىزدىق. بىزگە سۇرىقسىز كورىنەتىن زاتتار، ۇسقىنسىز شاقتار شىعارماعا كوشكەندە سۇلۋلانىپ كەتەتىنىنىڭ، جانىڭ راحاتتانىپ وقيتىنىڭنىڭ سەبەبى نەدە دەپ ويلايسىز؟ نە بولماسا، قيىن بالالىق شاعىمىزدى ەسكە العاندا، ىڭكارلىكپەن، ساعىنىشپەن قاۋىشاتىنىمىز قالاي؟ ارينە، ادام وتكەنگە قۇمار. البەتتە، جاستىق شاق بارىنەن قىمبات. ءبىراق جالعىز عانا سەبەپ بۇل ەمەس. ەڭ ۇلكەن سەبەپ ءبىز وتكەنگە باسقاشا تالعاممەن قارايمىز. جانە ۇلكەن سۋرەتكەرلىكپەن. ايتپەسە، سول باستان كەشىرگەن بالا كۇنىمىزدىڭ قيىندىعى تۋرا سول شاقتا تىم اۋىر، تىم قيىن كورىنگەن. ال قالامگەرلەر مەيلى وتكەن شاق، مەيلى وسى شاق بولسىن، وعان سۋرەتكەرلىكپەن، بيىك تالعاممەن قارايدى.  سولاي قاراۋ كەرەك… بۇل كەز كەلگەن قالامگەرگە قويىلاتىن باستى شارت. تالعام جوق جەردە، سۋرەتكەرلىك تە، ويشىلدىق تا بەكەر.

بۇگىنگى كۇنى ادەبيەتىمىزدە ۇلكەن شىعارمانىڭ تۋماۋى تالعامسىزدىقتىڭ كەسىرى. نە بولسا سونى، ولەڭگە قوسۋ، ءبىر بايقاپ قالعان نارسەسىن زەرتتەمەي، زەردەلەمەي جاتىپ، اڭگىمەگە اينالدىرۋ ەتەك الدى. تاڭداپ العان تاقىرىپ اڭگىمە دەگەن جانرعا لايىق پا، جوق پا؟ جىرلاپ وتىرعان سەزىمى، ويى ولەڭگە كوشكەندە لىپاسىز قالماي ما؟ بۇل باستى ۇستىن بولماي قالدى. ءبىرىنشى ورىنعا اتاق، سىيلىق شىقتى. ودان كىم ۇتتى؟ كىم ۇتىلدى؟ ءناپسى ۇتىپ، ادەبيەت ۇتىلدى. اينالىپ كەلگەندە، حالىق ۇتىلدى.  ومىردە كەشىرىمدى شىعار، ءبىراق ادەبيەتتە جەكە باستى ويلاۋعا بولمايدى. ويتكەنى شىعارماشىلىق جەكە بولعانىمەن، ادەبيەت كوپكە ورتاق. كوپتىڭ ىسىنە بارىنشا ادال، كوپتىڭ الدىندا بارىنشا كىشىپەيىل، ءادىل بولعانعا نە بولسا دا جەتپەيدى.

مۇرات شايماراننىڭ الماتىعا ارناعان بۇل ولەڭىنىڭ راكۋرسى وزگە. اقىن جانى سۇلۋلىققا قۇمار. ونىڭ ولەڭدەرىندەگى بار يدەيانىڭ تامىرى سۇلۋلىقتىڭ، كوركەمدىكتىڭ توپىراعىندا. سۇرىقسىز كورىنىس بولسا دا، ونى سۇلۋلىقتىڭ شۇعىلاسىنا كومكەرىپ وقىرمانىنا ۇسىنادى. «دۇنيە كوركىنىڭ بار قۇدىرەتى سۇلۋلىق يدەياسىنا تاۋەلدى» دەيدى پلاتون. يدەيا ادام جانىنان شىعادى. ياعني ادام نەدەن سۇلۋلىق ىزدەسە، سونى تابادى. مۇرات شايماران ىزدەگەن سۇلۋلىق قايىرشىنىڭ تارتقان كۇيىندە. اڭىز بويىنشا دالا ورفەيى – قورقىتتىڭ كۇيىنە دۇنيە تۇگەل ەلىتىپ، وزەندەر اقپاي، قۇستار سايراماي، جەل دە سوقپاي قالاتىن. بۇل ادامزات بالاسىنىڭ ۇلى ارمانىنان تۋعان اڭىز دەيىك. سول ارمانىنا جەتۋدىڭ قۇرالى. العى شارتى. سول ارمانى، سۇلۋلىعى ءتۇبى شىندىققا اينالسا ەكەن دەگەن پاك قيالى. قالماقتاردىڭ «جاڭعار» داستانىنداعى بۋمبا جەرى، اسانقايعىنىڭ جەرۇيىعى دا وسى تاقىلەتتەس دۇنيەلەر. ءبىراق  نەگە قايىرشىنىڭ كۇيى؟ كۇيدى ادام سالتاناتتى سارايدا دا تارتپاي ما؟! نەگە اقىن جالت-جۇلت ەتكەن دۇنيەگە قۇمار ەمەس؟

سەبەبى قايىرشى تۋا سالىپ، قايىرشى بولعان جوق. ول مىنا دۇنيەنىڭ بار قاتپارىن اشىپ كورگەن، كوپ سىردى جۇرەگىنە جاسىرعان، مول قاسىرەتتى جانارىنا كوشىرگەن الاپات سەزىم يەسى. اقىن سول سەزىمگە عاشىق. سول سەزىم تولقىندارىنان ارە-سارە كۇي كەشكەن قايىرشى جۇرەگىنىڭ سوعىسى ساۋساعى ارقىلى سكريپكاعا كوشكەن سيمفونياعا ىڭكار. نەگە ەكەنى مەنىڭ كوز الدىما مۇرات شايمارانىڭ قايىرشى-كۇيشىسى سكريپكاشى بولىپ ەلەستەدى. مۇمكىن مەنىڭ وزىندىك اسسوسياسيامەن بار شىعار. دەگەنمەن مۇرات اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن سكريپكانىڭ ءۇنى شىعاتىنداي. ونىڭ كەي ولەڭدەرى «ولەڭگە اينالعان سكريپكاداي»، بولماسا، ولەڭگە كوشكەن سكريپكا ۇنىندەي.

«…تارت كۇيىڭدى، تارت، قايىرشى! سىڭسىتىپ، جابىرقاعان جاناردان جاس ىرشىتىپ. ءجىبىر مە ەكەن الدە ءومىردىڭ جۇرەگى، باۋىرى تاس تاعدىر قاباق تۇر شىتىپ.

تارت كۇيىڭدى جەڭە المايتىن ەش ءولىم، تارت كۇيىڭدى، قايتارما اقىن مەسەلىن. تارت كۇيىڭدى، جىرسىز، نۇرسىز ءھام كۇيسىز، ادامدار بۇل قالاي عۇمىر كەشەدى.

اسىرىپ ءبىر ۇلى ونەردىڭ مەرەيىن، باستا، كانە، مۇڭدى سازدىڭ ەگەيىن. باستا، كانە، قالتامداعى ەڭ سوڭعى، قالعان جارتى جارماعىمدى بەرەيىن.

سارقىتىنداي حافيز سىندى جىراۋدىڭ، تەڭگەسىز دە ءتىرى جۇرەتىن شىعارمىن. نە بولماسا شلياپامدى قولتىقتاپ، ءبىر مۇيىستە ولەڭ وقىپ تۇرارمىن …»

مۇڭلى. ءبىراق سۇلۋ. مۇرات شايماراننىڭ ەستەتيكالىق مۇراتى وسى. ءوز مۇراتىنا جەتۋ ءۇشىن، قالتاسىنداعى سوڭعى تيىنىن بەرۋگە دە بەيىل. قايىرشى بولامىن دەپ تە قورىقپايدى. ويتكەنى ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى – رۋحاني قايىرشى بولۋ. بوياۋ جاعىپ، ءوز سەزىمىن قوسىپ، كوركەمدەيدى.

جالعاسىن مىنا جاقتان وقىڭىز... ول جاراتىلىستىڭ بارىنە ىنتىق. رازى. ءار نارسەنى ءوز ورنىنا قويىپ، جىرلاپ قانا قويماي، سوعان جاڭاشا