كەشە ءبىرقاتار اقپارات قۇرالدارى ۇكىمەت وتىرىسىندا ورىن العان ءبىر جاعدايدى جارىسا جازدى. پرەمەر-مينيسترگە اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ەسەپ بەرىپ وتىرعان ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتايەۆ تاجىكستان باسشىلىعىمەن ترانسشەكارالىق وزەندەر ماسەلەسىنە قاتىستى بولعان كەلىسسوزدىڭ ءبىرقاتار جاي-جاپسارىن ايتىپ قالدى.
«تاشكەندە ارىپتەستەرمەن اڭگىمە بودى: تاجىكتەر نە ۇسىندى؟ مىناۋ ءبىز كەلىسىپ جاتقان جوسپار. بىلتىر مەن قىرعىزستانمەن ەنەرگەتيكا، تاۋار ايىرباسى جونىندە جۇمىس ىستەگەنمىن. تاجىكتەر: «بىزبەن دە سولاي كەلىسسەڭدەر قىرعىزدارمەن بايلانىسىپ كەرەك ەمەس. سۋدى ءبىز وزىمىزدەن جىبەرەمىز»، - دەيدى»، - دەگەن بولاتىن ول وتىرىستا ءبىرىنشى ۆيسە-پرەمەر وسى ماسەلەگە وراي وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ جۇمىسىنا پىكىر بىلدىرە وتىرىپ.
وسىنى ايتىپ وتىرعان ب. ساعىنتايەۆتىڭ ءسوزىن پرەمەر-مينيستر ك. ءماسىموۆ ءبولىپ، ەسكەرتۋ جاسايدى.
«ءبىز جاريا كەڭىستىكتە وتىرمىز. اباي بولىڭىز»، - دەگەن پرەمەر ەسكەرتۋىنەن سوڭ ب. ساعىنتايەۆ كەشىرىم سۇراپ، ءسوزىن كىلت توقتاتادى. وسى ءسات ۇكىمەت وتىرىسىن تۇسىرگەن بەينەكامەرالاردا جازىلىپ، كوپ ۇزاماي اقپارات قۇرالدارىندا دا جاريالاندى.
ارتىنشا قىرعىزدىق ب ا ق تا قازاق شەنەۋنىگىنىڭ وسى سوزدەرىن سىنعا الا باستادى.
وسى ورايدا مىناداي وي تۋادى. ارينە، ارىپتەستىك، باۋىرلاستىق قاتىناسى بەرىك ورناعان، تاريحىمىز ورتاق، تانىم، مادەنيەتىمىز ۇقساس قىرعىزستان مەن تاجىكستاننىڭ اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك تۋىپ، الاۋىزدىق ورناعانى بىزگە قاجەت ەمەس. ءبىراق، وسىنداي اقپاراتتىق قيتۇرقىلىقتار سونداي كيكىلجىڭگە سەبەپ بولۋى دا مۇمكىن عوي. ساعىنتايەۆ اشىق جيىن ۇستىندە بىزبەن ەنەرگەتيكا ماسەلەسىندە كەلىسسوز جۇرگىزگەن ءبىر ەلدىڭ ەكىنشى ەلگە قاتىستى كوزقاراسىن ايتىپ وتىر. بار بولعانى قىرعىزستانعا قاتىستى قازاقستاننىڭ ەمەس، تاجىك باسشىلارىنىڭ ۇستانىمىن جەتكىزدى. وسى جەردە ساعىنتايەۆتىڭ ديپلوماتيالىق تالاپتاردى ەسكەرمەي، سوزدەن سۇرىنگەن تۇسىن جەر جاھانعا جاريالاۋ كىمگە قاجەت بولدى؟ وتىرىستى ءتۇسىرىپ جاتقان اقپارات قۇرالدارىنان (ولاردى ۇكىمەتتەن تاۋەلسىز دەپ تاعى ايتا المايسىز) پرەمەر مەن ورىنباسارى اراسىندا بولعان الگى ديالوگتىڭ جاريالانباۋىن وتىنسە مۇنداي شۋ بولماس ەدى عوي. پرەمەردىڭ سالعان تىيىمى ورىنباسارىنا قاتىستى بولعاندا، ۇكىمەتكە باعىناتىن باق-قا قاتىستى ەمەس پە؟ ب. ساعىنتايەۆتىڭ پرەمەر ەسكەرتۋىنەن سوڭ كىلت ۇزىلگەن، اياقسىز قالعان شولاق ءسوزىن باق-تا جاريالاۋ قانداي ماقسات كوزدەيدى؟ بۇل ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكا، قارجى، يندۋستريا، يننوۆاسيا، ەنەرگەتيكا سىندى ماڭىزدى سالالارىنا باسشىلىق جاساپ وتىرعان سالماقتى شەنەۋنىكتىڭ بەدەلىن تۇسىرۋگە باعىتتالعان استىرتىن شابۋىل ەمەس پە؟
باقىتجاننىڭ بەدەلى تۋرالى ءسوز قوزعاۋىمىز تەگىن ەمەس. بۇعان دەيىن ب. ساعىنتايەۆ اسقار مىرزاحمەتوۆ مينيستر لاۋازىمىنا پرەمەر-مينيستردىڭ ورىنباسارلىعىن قوسا العاندا دا وسىعان دەيىن بەس وتىرىسىن وتكىزگەن جەر كوميسسياسىنىڭ جەتەكشىلىگىنەن الىنىپ تاستالدى. مۇنى كەي اعايىن الدەبىر توپتار ساعىنتايەۆتىڭ قازاق ءۇشىن وزەكتىلىگى جوعارى جەر ماسەلەسىن تالقىلاعان جيىن ارقىلى حالىق الدىنداعى ابىرويىنىڭ ارتىپ كەتۋىنەن قاۋىپتەندى دەپ ءجۇر. قالاي بولعاندا دا ب. ساعىنتايەۆتىڭ بەت-بەدەلى ءبىراز كىسىگە ۋايىم بولعان سياقتى. ال، كەشەگى جاعدايدى «ساعىنتايەۆتى ءسۇرىندىرۋ» وپەراسياسىنىڭ جاريا تۇردەگى كورىنىسى دەيمىز بە؟
جومارت ابدوللا ۇلى
