ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ نازارىنا
دانيار مارات ۇلى 1985 جىلى تۋىلعان. وتىزدا وردا بۇزار شاعىندا دانيار باسىنا كەنەتتەن مۇنداي سىناق تۋادى دەپ مۇلدەم ويلاماعان دا بولار. بۇگىنگى ءحالى — مۇگەدەكتىك قامىتىن كيگەن وتباسىن — اناسىن، ءىنىسىن، ەكى قارىنداسىن كۇتىپ، باعىپ، اسىراپ وتىر. تاعدىردىڭ ىسىنە نە شارا!
الماتى قالاسىندا 2 شاعىناۋدانىندا تۇرىپ جاتقان دانياردى ۇيىنە ارنايى ىزدەپ باردىم. ەسىكتىڭ الدىندا جارتى ساعاتتاي كۇتە تۇرۋىمدى ءوتىندى. «قارىنداستارىمنىڭ استىن تازالاپ، جۋىندىرىپ، كيىمىن اۋىستىرىپ جاتىر ەدىم»، — دەدى. كۇتكەن جارتى ساعات جارتى جىلعا سوزىلعانداي بوپ كورىندى. ۇيىنە كىرگەننەن-اق مۇلدەم باسقا الەمگە ەنگەندەي بولدىم. اياق كيىمىمدى شەشپەۋىمدى ءوتىندى. قولقانى قاباتىن اۋىر ساسىق ءيىس، ۇيمەلەگەن شىبىن، ءۇيىلىپ جاتقان لاس زاتتار، كۇڭگىرت-قاراڭعىلاۋ بولمە… بولمەنىڭ ورتاسىندا 3 توسەك تۇر. جوعارى جاعىنداعى توسەكتە اۋرۋ اناسى گۇلجان. گۇلجاننىڭ توسەگىنىڭ جانىندا تاماقتىڭ لاس ىدىستارى، پليتكا پەش جانە ءبىر قاپشىق ماكارون. ودان تومەندە وڭ جاقتا دينارانىڭ توسەگى. دينارا باسىن دۋالعا تىرەپ، تۇڭعيىققا باتىپ كەتكەن. سول جاقتا دانانىڭ توسەگى. ىڭىرسىپ، ارى-بەرى اۋناۋدا. ءىنىسى دامير اسحانادا ۇيىقتايدى ەكەن.
گۇلجان
اناسىن اۋرۋ مەڭدەگەن. باۋىر سيرروزى، قانت ديابەتى، ت.ب. وزدىگىنەن جۇرە المايدى. دارەتحاناعا اۋپىرىمدەپ، سۇيەمەلدەپ بارىپ قايتقانىنىڭ ءوزى تاۋقىمەت. انىق ويلاي المايدى، دۇرىس سويلەي المايدى. ەسىنە تۇسكەن بىردەڭەلەردى توقتاماي ايتا بەرەدى. بالاسى دانياردى قايتا-قايتا ىزدەي بەرەدى. كوزىنەن ءبىر مەزەتكە تاسا بولسا، اتىن قايتالاپ ايتىپ، شاقىرا بەرەدى. بالاسى الدىنا كەلىسىمەن ەسىنە تۇسكەن ءبىر قىلىعى ءۇشىن ۇرسا جونەلەدى. «ەدەن جۋعىشتى نەگە لاقتىرىپ تاستايسىڭ؟» «ماما، ول ەكى جىل بۇرىن بولعان نارسە. ەدەن جۋعىشىڭ سىنىپ، مۇلدەم جاراماي قالعان سوڭ، لاقتىردىم». وسىلاي جالعاسا بەرەدى. اناسىنىڭ جاعدايى تىم ناشارلاماس ءۇشىن قىمبات دارىلەر ساتىپ اكەلىپ ىشكىزەدى.
دانا مەن دينارا
1-توپتاعى مۇگەدەكتەر. ەكەۋى دە جۇرە المايدى. دانا 26-دا، دينارا 21-دە. ەكەۋىنىڭ دە دەنەسى وسپەي، شاپ-شاعىن بولىپ قالعان. ابدەن ارىپ، قۇر سۇيەگى قالعان. ەكى قىز كوپ سويلەمەيدى. ءۇن-تۇنسىز. پسيحيكالارى شارشاعان. ىڭىرسىپ اۋىرسىنادى. ەكەۋى دە ءبارىن، نە بولىپ جاتقانىن تۇسىنەدى. تەرەزەگە قاراپ تەلمىرىپ وتىرادى. ەكى قىز دا مۇگەدەكتەرگە ارنالعان اربامەن جۇرەدى.
دامير
ءداميردىڭ باسى اۋىرادى. بىرنەشە رەت ءوز-وزىنىڭ كۇرە تامىرىن كەسپەكشى بولىپتى. ونىسىنان ەشتەڭە شىقپاعان سوڭ، كوپىردەن سەكىرىپ، وزىنە قول جۇمسايدى. الايدا اياعىن سىندىرىپ، جانى امان قالادى. ءقازىر كوپ جۇرە المايدى. دانيارعا تاماق ىستەۋگە كومەكتەسىپ تۇرادى ەكەن. «داميرگە بايقاماي اۋىر سويلەپ قويۋدان قورقامىن. وزىنە تاعى قول جۇمساپ قويار ما دەپ قاۋىپتەنەمىن»، — دەيدى دانيار.
مەيىرىمسىز اق حالاتتىلار
ەكى قىز — دينارا مەن دانا ارنايى ەمدەۋ مەكەمەسىندە (مەدبيكەلىك جاردەم) جاتىپ شىققان ەكەن. «نەگە سول جاقتا قالا بەرمەدى؟ نە ءۇشىن شىعارىپ الدىڭ؟» — دەپ سۇرادىم. «توپ-تومپاق قارىنداسىم ارنايى ەمدەۋ مەكەمەسىندە جاتقان شاعىندا بىرتە-بىرتە ارىقتاپ، قۇر سۇلدەرى قالدى. دەنەسىن جارا باسىپ كەتتى. ءوزىم زيارات جاساعان سايىن، دارىگەرلەردىڭ ءوز بولمەلەرىنەن شىقپايتىنىن، ناۋقاستاردىڭ كۇتىمسىز قالىپ قوياتىنىن ءوز كوزىممەن كورىپ ءجۇردىم. ءتىپتى تازا اۋاعا شىعارىپ، سەرۋەندەتپەيدى دە. قارىنداسىمنىڭ كوز الدىمدا ءسونىپ بارا جاتقانىن كورىپ، ازىرگە بويدا قۋاتىم باردا ءوزىم قارايمىن دەپ شەشتىم»، — دەپ جاۋاپ بەردى.
بۇگىندە ولارعا ارنايى دارىگەرلەر كەلىپ، جاعدايلارىن ءبىلىپ تۇرۋعا ءتيىستى ەكەن. الايدا، دانياردىڭ ايتۋىنشا، ولار مۇندا كەلۋگە جيىركەنەدى ەكەن. «قويماي شاقىرعاندا عانا كەلەدى، ال كوبىنە كەلمەۋگە تىرىسادى»، — دەيدى دانيار.
«قوقىستان نان تەردىم»
دانياردىڭ كوزىنىڭ نۇرى سەمىپ كەتكەن. ارعى جاعىندا وت جوق. تاعدىردىڭ وسى سىناعىنا كونىپ، سىنىپ كەتكەندەي. اۋرۋ اناسىنا، اۋرۋ ىنىسىنە، مۇگەدەك ەكى قارىنداسىنا قانداي قيىن جاعدايدا بولسىن قاراۋعا نىق بەكىنگەن. ودان ارىعا جوسپار قۇرماعان. ءبىر قايىرىمدى كىسى مۇنىڭ جاعدايىن كورىپ، جۇمىسقا الىپتى. «قارىنداستارىڭا كومەككە بارۋعا ارا-اراسىندا سۇرانىپ تۇرساڭ، جىبەرىپ تۇرامىن» دەگەن ەكەن.
ءتورت ادامعا تاماققا ازىق-تۇلىك الىپ كەلۋ، 3 مەزگىل تاماق دايىنداۋ، ىدىسىن جۋۋ، ەكى قىزدىڭ ۇلكەن-كىشى دارەتىن تازالاۋ، كيىمدەرىن اۋىستىرۋ، كيىمدەرىن جۋۋ، توسەكتەرىن تازالاپ اۋىستىرۋ، شومىلدىرۋ. وسى ىستەردى كۇن سايىن ىستەۋمەن ۋاقىتى وتەدى.
«مەن كۇن سايىن ويلانامىن، ميىم اشىپ كەتەدى. ەكى قارىنداسىمدى اۋرۋحاناعا، مەملەكەتتىڭ قاراۋىنا وتكىزسەم، تاعى دا دۇرىس كۇتىم جاساماي قويا ما دەپ قورقامىن. بۇلاردىڭ كۇتىمى بار، انامنىڭ ۇزدىكسىز ايقايى بار، كەيدە ءبارىن تاستاپ كەتىپ قالعىم كەلەدى. ءبىراق ولاردى تاستاپ قايدا بارام؟!» — دەپ قىنجىلدى دانيار.
«ءبارى بىزبەن ارالاسپاي كەتتى. دوستارىمنىڭ ءوزى دە مەنەن قاشادى. تانىستارىما 500-1000 تەڭگە قارىز بولىپ، قايتارا الماي قالامىن. قولىما 200 تەڭگە تۇسسە دە ۇيگە نان الۋعا تىرىسامىن. قاتتى قينالعان كەزىمدە ءۇيدىڭ جانىنداعى قوقىس جاشىگىن اۋدارىپ، نان قالدىقتارىن تەردىم. جۇرتتان ۇيالىپ، تۇندە جاسادىم. نان پىسىرەتىن ءبىر ناۋبايحانانىڭ ادامدارى تەگىن نان بەرىپ كومەكتەستى»، — دەپ، دانيار اۋىر ەستەلىكتەردىڭ ءبىر پاراسىن ەسىنە الدى.
قايىرىمسىز تۋىستار
دانياردىڭ تۋىستارى بارشىلىق. ءبىراق بىردە-بىرەۋى كومەك قولىن سوزعان ەمەس. وزدەرى توي جاساسا، بۇلاردى شاقىرمايدى. «باسقا — باسقا، ءبىراق قانى تۋىس اعايىننىڭ، جىلۋ جيناماي-اق قويسىن، جاقسى سوزبەن جاردەم بەرمەۋى بارىنەن جانعا قاتتى باتادى. تۇسىنەمىن، ولار كومەكتەسۋگە مىندەتتى ەمەس شىعار. ءبىراق…» — دەپ، تاعى دا اۋىر ويلاردىڭ استىندا ەزىلدى دانيار.
پاتەرلەرىن تارتىپ الماقشى
تۋىستارى كومەك بەرمەك تۇگىل، زيانىن تيگىزبەك نيەتتە. دانياردىڭ تۇرىپ جاتقان پاتەرى اناسىنىڭ اناسى، ياعني ناعاشى اجەسىنىڭ اتىندا. ءبىر تۋىستارى ءۇيدى وزدەرىنىڭ اتىنا اۋدارىپ الۋدى كوزدەپ، دانيار ۇيدە جوق كەزىندە ۇيگە كەلىپ، اناسىنا زاڭدىق قۇجاتتارعا قول قويدىرتىپ الىپتى. تۋىستارىنىڭ كوزىنە بۇل وتباسى قۇريتىن وتباسى بولىپ كورىنسە كەرەك. ەكى قىزعا تولەنەتىن جاردەماقىدان دا بىرنەشە ايعا سول تۋىستارىنىڭ كەسىرىنەن قاعىلىپتى. پايداسى تۇگىلى زيانىن تيگىزىپ جۇرگەن مۇنداي ادامداردى قۇدايدىڭ ادىلدىگىنە قالدىردىق.
مەملەكەت تاراپىنان كومەك كەرەك
ءيا، دانياردىڭ وتباسىنا شۇعىل كومەك كەرەك. كەشەندى كومەك. ايتپەسە بۇل ءالجۋاز وتباسى جويىلىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. دانا مەن دينارانى جاقسى كۇتىم جاسايتىن مەملەكەتتىك ساۋىقتىرۋ مەكەمەسىنە نە اۋرۋحاناعا ورنالاستىرۋ كەرەك. ءداميردى مەديسينالىق تەكسەرتۋدەن وتكىزىپ، ميىندا اۋىتقۋشىلىق بار-جوعىن تەكسەرتۋ قاجەت. اناسى گۇلجاندى اۋرۋحاناعا جاتقىزىپ، ەم-دوم جاسالۋى كەرەك. سەبەبى دانيار ولارعا ۇزاق ۋاقىت قاراپ جۇرە المايدى. ونىڭ ۇستىنە، ول دارىگەر ەمەس. ادام مۇنداي كۇيزەلىسكە تۇسىرەتىن جاعدايدان ءبىر كۇنى شىنداپ سىنىپ كەتۋى دە مۇمكىن. وتباسىنىڭ بارلىق شارۋاسىمەن، قۇجاتتارىمەن جۇگىرۋگە دانيار ەشقاشان ۇلگەرمەس. قۇزىرلى ورگانداردىڭ جاردەمى، ارنايى مامانداردىڭ كومەگى، جاناشىر ازاماتتاردىڭ ماتەريالدىق جانە رۋحاني دەمەۋى قاجەت.
مىناۋ رامازان ايىندا ساۋاپتى ىستەر جاساۋعا قۇلشىناتىن ادامدار ءۇشىن بۇل تاپتىرماس مۇمكىندىك. قوعام دەگەن ءبىرتۇتاس دەنە سەكىلدى. ءبىر مۇشەسى اۋىرسا، بارلىق دەنەسى سىزدايدى. دانياردىڭ اۋىر جۇگىن كوپشىلىك بولىپ جەڭىلدەتپەسەك، وندا مۇسىلماندىعىمىزعا، ادامدىعىمىزعا سىن. پايعامبارىمىز ايتقانداي، «ەڭ جاقسى ادام — وزگەلەرگە پايداسىن تيگىزەتىن ادام» دارەجەسىنە جەتۋگە ۇمتىلايىق.
انىقتاما:
گۋبايدۋللين دانيار ماراتوۆيچ
22،11،1985
كازكوم كارتوچكا
KZ909 260 01P N02 007 091
كارتانىڭ نومەرى: 4177 7900 2070 6508
مەكەنجاي: الماتى قالاسى، 2 شاعىناۋدان، قۋانىشبايەۆ 29/36، (وتەگەن باتىر كوشەسىنىڭ قيىلىسى)، 29 ءۇي، 36 پاتەر.
تەلەفون نومەرى: 87073916454
ميراس كەسەبايەۆ، «قازاقستان زامان»
