نەگىزى، كەز-كەلگەن دۇنيە سالىستىرۋدان تۇرادى. وسى رەتتە قالالىق اكىمدىكتىڭ ءار جىلدارداعى جۇمىستارىن كوزبەن كورىپ، كوڭىلمەن باقىلاپ وتىرعان الماتىلىقتار بۇل تۇرعىداعى جۇمىستاردى وزدەرىنشە تارازىلاپ وتىراتىنى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان دا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار نازاردان تىس قالىپ جاتادى دەپ ايتۋعا بولا قويماس.

بۇل رەتتە بيىلعى جىلى دا حالىقتىڭ جادىندا قالعان وقيعالار كوپ بولدى دەپ ايتا الامىز. اتاپ ايتقاندا، سونىڭ ءبىرى 2016 جىلدىڭ 31 مامىرى كۇنى الماتى قالاسىنىڭ اكىمى «1932-1933 جىلدارداعى اشارشىلىق پەن قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا جانە سونىڭ زاردابىن تارتقان ازاماتتارعا» ارنالعان   ەسكەرتكىشتىڭ اشىلاتىنىن، بۇل ماسەلە ەلباسىنىڭ ەرەكشە نازارىندا تۇرعانىن  ءمالىم ەتكەن بولاتىن. شىنى كەرەك، سوناۋ 1991 جىلدارى ىرگەسى قارا تاس بولىپ قالانىپ، سودان بەرى نازاردان تىس قالىپ، ءۇنسىز-تۇنسىز تۇرعان سول ورىنعا ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتىلاتىنى وتە ءبىر ورىندى دا وڭتايلى شەشىم رەتىندە قالا جۇرتشىلىعىنىڭ ەرەكشە قولداۋىن تۋعىزىپ ەدى. ءسويتىپ، اتالعان وڭ جاڭالىق ۇلتتىق رۋحتى ۇلىقتاپ، تالاي جىلدان بەرى ەلدىڭ ايتا الماي جۇرگەن ويىن سىرتقا شىعارعىزىپ، مويىندالماي جۇرگەن قاسىرەتىنە ورتاقتاسۋ بولىپ تابىلاتىن. ارينە، مۇنى مورالدىق شەڭبەرلەر بۇزىلىپ، تاريح ساياساتتىڭ ويىنشىعىنا اينالعان ۋاقىتتا جاسالعان باتىل شەشىم ەكەندىگىندە داۋ بولماسا كەرەك.

تاعى ءبىر اتاپ وتەتىنى، وسى جىلدىڭ 11 ساۋىرىندە قالا اكىمى شاھاردىڭ قوعامدىق كەڭەسى الدىندا ەسەپ بەردى. سول ارقىلى قاعاز بەتىندە تەك 2015 جىلى عانا پايدا بولىپ، ءىس جۇزىندە ءالى كۇنگە جۇمىس ىستەمەي كەلگەن قۇرىلىمعا قالا باسشىلىعى تاراپىنان جۇمىسىن جۇيەلەۋگە «رۇقسات» بەرىپ، «ومىرلىك بيلەت» ۇسىندى. ءسويتىپ ايماقتاردا ءالى ءپىسىپ جەتىلمەگەن، ءتىپتى، كەي جەرلەردە جۇمىس ىستەمەي جاتىپ تاراي باستاعان بۇل يگى باستامانىڭ جاندانۋىنا سەرپىن بەردى. سول ارقىلى ولار قوعامدىق كەڭەستىڭ الماتى شەڭبەرىندە ومىرشەڭ بولاتىنىن اشىق ىسپەن دالەلدەي ءتۇستى. ناتيجەسىندە، ساياساتتانۋشى بەرىك ءابدىعالي اتاپ وتكەندەي، «قالا اكىمىنىڭ سول ەسەبىنەن سوڭ  قوعامدىق كەڭەس قالا قۇرىلىمىنداعى 25 باسقارمانىڭ ءبارىن تەكسەرىسكە الىپ، ولاردىڭ حالىقپەن اشىق جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاسادى. ارينە، بۇل رەتتە ولاردىڭ ءبارى «جوعارىدان» كەدەرگىگە ۇشىراماي، ءوز جۇمىستارىن اشىق جۇرگىزىپ جاتتى. سونىڭ ارقاسىندا حالىق پەن بيلىك اراسى جاقىنداپ، قالاداعى باسقارمالار كوپشىلىكتىڭ الدىندا اشىق پىكىر بىلدىرۋگە كوشە باستادى. ءسويتىپ، نەشە جىلدان بەرى ايتىلىپ جۇرگەن «اشىقتىق» باعدارلاماسى قوعامدىق كەڭەس جۇمىسى اياسىندا ءوز كورىنىسىن تاپتى». ارينە، بۇل رەتتە قوعامدىق كەڭەس جۇمىسى تەك ەسەپ بەرۋ نەمەسە ەسەپ تىڭداۋ سەكىلدى تار كولەمدە عانا شەكتەلىپ قويعان جوق، سونىمەن قاتار ول ءنوپىرى قاتتى زامان تالابىنا ساي بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى «التىن كوپىر» قىزمەتىن اتقارا باستادى. بۇل تۇرعىدا الماتى قالالىق قوعامدىق كەڭەسى اكىمشىلىكتەن قاعاجۋ كورمەي، ونىڭ تەك قانا قولداۋىنا سۇيەنىپ وتىرعانىن ايتۋ كەرەك.

ءۇشىنشى ماسەلە، سوڭعى كەزدەرى كولىك قىسپاعىنان قۇتىلا الماي، بارعان سايىن ەكولوگيالىق جاعدايى قيىنداي باستاعان الماتى قالاسىندا كولىك ماسەلەسى دە باتىل قولعا الىنا باستادى. راسى كەرەك، جىلدار بويى قوردالانعان پروبلەمالاردى ءبىر كۇندە شەشۋ مۇمكىن ەمەس، دەسە دە بۇل سالانى رەتكە كەلتىرۋدەگى باستى جۇمىستىڭ ءبىرى - جول شەتىندە قوعامدىق كولىكتەرگە ارنالعان ارنايى جولاقتاردىڭ ءبولىنۋى. سونىمەن قاتار 2016 جىلدىڭ 11-قاڭتارىندا «وڭاي» تولەم جۇيەسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى. اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنىڭ تەرمينالدارى بارلىق قوعامدىق ترانسپورت تۇرىنە ورناتىلدى، ونىڭ ىشىندە بۇل قىزمەتتى مەتروپوليتەندە دە قولدانۋعا بولادى. 10 ايدىڭ كورسەتكىشى بويىنشا 1 222 657 «وڭاي» تولەم كارتاسى بەرىلگەن، ونىڭ ىشىندە 470 012 كارتا جەڭىلدىكپەن الىندى. كۇن سايىن ورتاشا ەسەپپەن العاندا 20 ملنعا جۋىق قاراجات ترانزاكسياسى بولادى. ياعني، بۇرىن اينالىمنان تىس قاراجاتتى باقىلاۋعا مۇمكىندىك پايدا بولدى، بۇل ءوز كەزەگىندە سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ارتۋىنا سەبەپ بولماق. سونىمەن قاتار، كولىك تۇراقتارى ماسەلەسىن رەتتەۋ مەحانيزمى ويلاستىرىلىپ جاتىر. جوسپار بويىنشا قالانىڭ 36 اۋماعىندا اقىلى تۇراقتاردى ىسكە قوسۋ قاراستىرىلدى، ءار ساعاتى ءۇشىن شامامەن 100 تەڭگە الىنادى، كەيىن ۋاقىت وتە ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. مۇنداعى ماقسات - قالا تۇرعىندارىنىڭ جەكە كولىك پايدالانۋىن ءتيىمسىز ەتۋ ءارى قوعامدىق ترانسپورت قىزمەتىن پايدالانۋدى ارتتىرۋ. الەمنىڭ ۇزدىك قالالارىنىڭ تاجىريبەسى بۇل شەشىمدەردىڭ تيىمدىگىن كورسەتتى، ەندى الماتىدا ءساتتى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار باستالادى. باستىسى، بۇل قالاداعى ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارۋىنا ىقپال ەتپەك.

ارينە، بۇل جۇمىستار، ەرتە مە، كەش پە، ءتۇبى الماتى قالاسىندا قولعا الىناتىن ەدى. سول سەبەپتەن دە اتالعان «شەكتەۋلەر ساياساتىن» قالا دامۋىنىڭ وتە قاجەت ستراتەگيالىق قادامدارىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز. «اكىمدىكتىڭ كوڭىلگە جاقىن، كوكەيگە قونىمدى ءىسى، ول – ەلباسى تاپسىرماسىن ۇدايى نازاردا ۇستاپ، ولاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋى، سول باعىتتاعى شاپشاڭدىعى مەن جەدەلدىگى، ياعني، وپەراتيۆتىلىگى. شىنى كەرەك بۇگىندە مۇنداي قاسيەت بيلىكتەگىلەرگە جەتىسە بەرمەيدى. ال مۇنداي ابجىلدىك، مۇنداي قاسيەت قالانىڭ بۇگىنگى باسشىلىعىنىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى بولىپ  وتىر. سونىڭ ارقاسىندا قالانى سۋ باسسا دا، ۇيلەر قيسايسا دا، تالدار قۇلاپ، لاڭكەستەر ەلدىڭ تىنىشىن كەتىرسە دە قالا  باسشىلىعى تاراپىنان جىلدام شەشىمىن تاۋىپ وتىردى» -دەيدى، ساياساتتانۋشى داۋرەن بابامۇرات.

مىنە، كوپشىلىككە ەلەنە بەرمەيتىن، كوپ ايتىلا بەرمەيتىن، الاتىن العىسى از جاڭا باسشىلىقتىڭ وسىنداي كوزگە كورىنە بەرمەس يگى ىستەرىن، سوعان جاۋاپ بەرەتىن باتىل قاسيەتتەرىن ءوز باسىم بارىنەن جوعارى قويامىن. وسى رەتتە مەن قالا باسشىلىعىنىڭ جۇمىستارىن – ۇلتتىق رۋح، اشىق قوعام، ءومىر سۇرۋگە قولايلى جانە جىلدامدىق سەكىلدى توپتارعا بولەمىن. ال بۇنىڭ بارلىعى شاھار جۇرتشىلىعىنىڭ كەڭ قولداۋىنا يە بولىپ وتىر جانە ءالى دە يە بولا بەرمەك!