ەلباسى يادرولىق قارۋسىزدانۋعا قاتىستى ۇسىنىستارىن جاريا ەتتى

/uploads/thumbnail/20170709060750268_small.jpg

بۇگىن استانادا وتكەن «يادرولىق قارۋسىز الەم قالىپتاستىرۋ» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنسيانىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ يادرولىق قاۋىپ-قاتەردى ازايتۋ جانە الەمدى بىرتىندەپ قارۋسىزداندىرۋعا باعىتتالعان ءبىرقاتار ۇسىنىستارىن جاريا ەتتى، - دەپ حابارلايدى Qamshy.kz.اقوردانىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 25 جىل تولۋىنا وراي وتكەن كونفەرەنسيا جۇمىسىنا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ، ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ، عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنىڭ وكىلدەرى، كورنەكتى قوعام قايراتكەرلەرى، سونداي-اق الەمنىڭ 50-دەن استام ەلىنەن شەتەلدىك قوناقتار قاتىستى.

ەلباسى كونفەرەنسياعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتى سىيلىعىن تاعايىنداۋ تۋرالى كوتەرگەن باستامالارى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

- جالپى، مەن بۇل باستامانى قولدايمىن. مۇمكىن ونى يادرولىق قارۋسىزدانۋ ءۇشىن بەرىلگەن سىيلىق دەپ اتاعان ءجون بولار، ونىڭ اتاۋىن قايتا ويلاستىرۋ قاجەت. ءبىز اقىلداسىپ، بۇل سىيلىقتى تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايتىن بولامىز، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

بۇدان بولەك، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قاراشادا قازاقستاننىڭ ەلورداسىندا استانا بەيبىتشىلىك ءسامميتى وتەتىنىن مالىمدەدى.

- سامميتكە كوپتەگەن ەلدەردىڭ مەملەكەتتەر پەن ۇكىمەتتەرى باسشىلارى، تانىمال ساياساتكەرلەرى مەن قوعام قايراتكەرلەرى، عالىمدارى مەن بيزنەسمەندەرى قاتىساتىن بولادى. سىيلىقتى تاعايىنداۋ جانە ونى العاشقى لاۋرەاتقا تاپسىرۋ تۋرالى سول سامميتتە ايتۋعا بولار ەدى، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قازاقستان پرەزيدەنتى 1991 جىلعى 29 تامىزدا ەلىمىز ءۇشىن دە، بۇكىل الەم ءۇشىن دە تاريحي ماڭىزدى وقيعا بولعانىن اتاپ ءوتتى.

- شيرەك عاسىر بۇرىن ءبىزدىڭ جەرىمىز بەن حالقىمىزعا 40 جىلداي ازاپ تارتقىزعان ءميليتاريزمنىڭ ەڭ سۇراپىل سىناعى زاڭدى تۇردە توقتاتىلدى. ءبىزدىڭ شەشىمىمىزدەن كەيىن بارلىق جەتەكشى يادرولىق دەرجاۆالاردىڭ پوليگوندارىنىڭ ءۇنى شىقپاي قالدى، الايدا ولاردىڭ ەشقايسىسى ءالى كۇنگە دەيىن جابىلعان جوق. قازاقستان - مۇنداي قادامعا بارعان العاشقى ەل. ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ قالاۋى سولاي بولدى. بۇل وقيعانىڭ بارشا الەم ءۇشىن ماڭىزدىلىعى وسىندا، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتى شيرەك عاسىر ىشىندە ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز بەيبىتشىلىككە، يادرولىق قارۋدان ازات بولۋعا باستايتىن ءتيىمدى مودەلدى قالىپتاستىرا العانىن ايتىپ، ونى بارلىق ەلدە قولدانۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى.

مەملەكەت باسشىسى يادرولىق قارۋ ارقىلى ءوزىن-وزى جويۋ ءقاۋپىن ازايتۋعا جانە بەيبىتشىلىكتى بىرتە-بىرتە دەميليتاريزاسيالاۋعا باعىتتالعان ءبىرقاتار ۇسىنىستار ايتا كەلىپ، مۇنىڭ حالىقارالىق قارىم-قاتىناستا تەرەڭ مەنتالدى وزگەرىستەردى، كوپتاراپتى جاڭا ساياسي شەشىمدەردى، جوعارى دەڭگەيدەگى سەنىمدى قاجەت ەتەتىنە نازار اۋداردى.

- يادرولىق ارسەنالدى قىسقارتۋ ۇدەرىسىن ءىس جۇزىندە سونداي اسكەري كۇش-قۋاتقا يە بارلىق مەملەكەتتەردىڭ قاتىسۋىمەن كوپجاقتى ۇدەرىسكە اينالدىرعان ءجون. مۇنىڭ الدىندا ءقازىر «يادرولىق قارۋى بار» ەل اتانۋ قارساڭىندا تۇرعان مەملەكەتتەردىڭ يادرولىق مارتەبەسى تولىقتاي زاڭداستىرىلۋعا ءتيىس. بارلىق يادرولىق دەرجاۆالار يادرولىق قارۋدى ازايتۋ تۋرالى جالپىعا ورتاق شارت ازىرلەۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەردى باستاۋى كەرەك، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

سونداي-اق، مەملەكەت باسشىسى يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى جونىندەگى حالىقارالىق قۇقىقتى تۇگەل كوديفيكاسيالاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

- اتوم قارۋىن يەلەنۋدەن ءوز ەركىمەن باس تارتقان، سونداي-اق يادرولىق قارۋسىز ەل دەگەن مارتەبەسى بار مەملەكەتتەرگە يادرولىق دەرجاۆالار تاراپىنان كەپىلدىك بەرۋدى زاڭدىق تۇرعىدان مىندەتتەيتىن جۇيەنى جەتىلدىرۋ قاجەت. يادرولىق قارۋعا يە بولۋعا جانە تاراتۋعا قارسى قاتاڭ شارالاردىڭ ناقتى قولدانىلاتىن تەتىكتەرىن ازىرلەۋ كەرەك. مۇنداي كوپجاقتى كەلىسىمدەردى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارلارىمەن بەكىتكەن ءجون، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

بۇدان بولەك، قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدىك قوعامداستىقتى قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءىرى دەرجاۆالار مەن جاڭا حالىقارالىق ۇيىمدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى رەتتەۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ازىرلەۋگە شاقىردى.

- قارۋدىڭ ادەتتەگى تۇرلەرى مەن اسكەري تەحنولوگيالاردىڭ تارالۋىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ دە اسا ماڭىزدى. بارلىق ۇكىمەتتەردى يادرولىق قاۋىپسىزدىكتىڭ نەگىزىن قۇرايتىن حالىقارالىق شارتتار مەن ينستيتۋتتاردى ودان ءارى نىعايتۋ جونىندەگى جاڭا مىندەتتەمەلەر قابىلداۋعا شاقىرامىن. سونىمەن قاتار، مەن بۇگىن ءوز ەلدەرى مەن حالىقتارى اتىنان وكىلدىك ەتىپ وتىرعان بارلىق پارلامەنتتەردىڭ مۇشەلەرىنە بۇعان بەلسەنە اتسالىسۋ جونىندە ءسوز ارنايمىن. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندەگى قازاقستاننىڭ قىزمەتى حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ جونىندەگى وسى جانە وزگە دە شارالارعا ارنالاتىن بولادى. يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ جولىنداعى، يادرولىق قارۋدى سىناقتان وتكىزۋ مەن جەتىلدىرۋگە قارسى كەڭ قوعامدىق قوزعالىس يادرولىق قاۋىپتەن ارىلۋ ىسىنە تىڭ سەرپىن بەرۋگە ءتيىس، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سوڭىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ كونفەرەنسياعا قاتىسۋشىلار ايتقان ۇسىنىستار بۇكىل الەمدەگى ساياساتكەرلەر مەن عالىمداردىڭ قۇلاعىنا جەتەرىنە سەنىم ءبىلدىرىپ، جينالعانداردىڭ جۇمىسىنا جەمىس تىلەدى.

سونداي-اق، ءىس-شارا بارىسىندا كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر بويىنشا حالىقارالىق ۇيىمدار مەن شەت ەل ۇكىمەتتەرى وكىلدەرى بايانداما جاسادى.

تومەندە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سويلەگەن ءسوزىنىڭ تولىق ءماتىنىن ۇسىنامىز.

«يادرولىق قارۋسىز الەم قالىپتاستىرۋ» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنسيانىڭ پلەنارلىق وتىرىسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ءسوزى

قۇرمەتتى كونفەرەنسياعا قاتىسۋشىلار!

حانىمدار مەن مىرزالار!

قوناقجاي جانە بەيبىتسۇيگىش قازاقستان جەرىنە قوش كەلدىڭىزدەر!

29 تامىز - بارشا ادامزات تاريحىنداعى ايتۋلى كۇن.

25 جىل بۇرىن، ءدال وسى كۇنى مەنىڭ جارلىعىممەن جەر بەتىندەگى ەڭ ۇلكەن يادرولىق سىناق الاڭدارىنىڭ ءبىرى - سەمەي پوليگونى جابىلدى.

40 جىل بويى 500-گە جۋىق يادرولىق جارىلىس جاسالعان پوليگوننىڭ ءۇنى ءبىرجولا ءوشتى.

وسىلايشا، حالقىمىز تاۋەلسىزدىك تاڭى اتار ساتتە بەيبىتشىلىك جولىن تاڭدايتىنىن بارشا الەمگە پاش ەتتى.

بۇل قازاقستاننىڭ جاھاندىق قاۋىپسىزدىك كوشىن باستاعان تەڭدەسسىز قادامدارىنىڭ باستاۋى بولدى. 

بيىل ءبىزدىڭ ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيلى بەلەسىن اتاپ وتۋدە.

قازاقستان شيرەك عاسىردان بەرى تۇتاس جەر بەتى بەيبىتشىلىككە بولەنۋى ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن سالىپ كەلەدى.

ءبىز قۋاتى جونىنەن الەمدە ءتورتىنشى ورىنعا يە يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمىزبەن باس تارتتىق.

 الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ جولىندا كوپتەگەن تىڭ باستامالار كوتەردىك.

قازاقستاننىڭ بۇل باعىتتاعى سان جىلدىق ەرىك-جىگەرى، مەن ۇسىنعان «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىندە كورىنىس تاپتى. 

ءبىزدىڭ بەيبىت باستامالارىمىزدىڭ ءبارى دە الەم قاۋىمداستىعىنىڭ جاپپاي قولداۋىنا يە بولۋدا.

سونىڭ ناتيجەسىندە، قازاقستان جاھاندىق يادرولىق قارۋسىز الەم قوزعالىسىنىڭ كوشباسشىسىنا اينالدى.

ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىزبەن بۇگىندە جەر ءجۇزى 29 تامىزدى حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنى رەتىندە اتاپ وتەدى.

بۇل قازاقستاننىڭ بەيبىت باستامالارى جەر بەتىندەگى بارشا ەلدەردىڭ مۇددەلەرىنە ساي كەلەتىنىن كورسەتەدى.

بۇگىنگى فورۋم دا ءبارىمىزدى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرىپ، جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتا تۇسۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسارىنا سەنىمدىمىن.

ۋۆاجاەمىە ۋچاستنيكي كونفەرەنسيي!

29 اۆگۋستا 1991 گودا پرويزوشلو سوبىتيە، يمەيۋششەە يستوريچەسكوە زناچەنيە ي دليا ناشەي سترانى، ي دليا ۆسەگو ميرا.

چەتۆەرت ۆەكا نازاد بىل يۋريديچەسكي پرەكراششون سامىي زلوۆەششيي ەكسپەريمەنت ميليتاريزما، كوتورىي پوچتي 40 لەت تەرزال ناشۋ زەمليۋ ي ناش نارود.

نەسكولكو پرەدشەستۆۋيۋششيح ەتومۋ سوبىتيۋ دەسياتيلەتيي مير پىتالسيا سنيزيت پوروگ يادەرنوي وپاسنوستي چەرەز پروسەسسى سوكراششەنيا اتومنوگو ورۋجيا، موراتوريي نا ەگو يسپىتانيا.

مى ۆ كازاحستانە پەرۆىمي رازرۋبيلي «گوردييەۆ ۋزەل»، پرينياۆ ۋكاز و زاكرىتيي ساموگو بولشوگو ۆ ميرە يسپىتاتەلنوگو پوليگونا.

پوسلە ناشەگو رەشەنيا پوليگونى ۆسەح ۆەدۋششيح يادەرنىح دەرجاۆ زامولچالي، نو دو سيح پور وني  نيگدە نە زاكرىتى.

كازاحستان ستال پەرۆىم، كتو ءپوشول نا تاكوي شاگ.

تاكوۆا بىلا ۆوليا ناشەگو نارودا.

ۆ ەتوم زاكليۋچاەتسيا ۆەليكايا زناچيموست ەتوگو سوبىتيا دليا ۆسەي پلانەتى.

پوەتومۋ مى راسسماتريۆاەم ۋچاستيە ۆ ەتوي كونفەرەنسيي ۆىسوكيح زارۋبەجنىح گوستەي كاك اكت شيروكوگو مەجدۋنارودنوگو پريزنانيا زاسلۋگ كازاحستانا ۆ گلوبالنوم انتيادەرنوم دۆيجەنيي.

يا ۋبەجدون، چتو ناشا كونفەرەنسيا ۆنەسوت ۆاجنىي ۆكلاد ۆ اكتيۆيزاسيۋ پروسەسسا زاپرەششەنيا يادەرنىح يسپىتانيي، نەراسپروسترانەنيا اتومنوگو ورۋجيا، يزباۆلەنيا ليۋدەي وت ۋگروزى يادەرنوگو بەزۋميا.

ۋۆاجاەمىە دامى ي گوسپودا!

وتكرىتيە اتومنوي ەنەرگيي ستالو ودنيم يز ۆىدايۋششيحسيا دوستيجەنيي ناۋكي ۆ XX ۆەكە.

نو ەو يسپولزوۆانيە ۆ ۆوەننىح سەلياح وكازالوس ۆەليچايشيم ي سامىم وپاسنىم زابلۋجدەنيەم ۆ يستوريي چەلوۆەچەستۆا.

ۋجە نا زارە يادەرنوي ەرى ۆەليكيە ۋچونىە، ۆوەننىە ستراتەگي ي پوليتيكي دوكازالي، چتو پوبەديت ۆ ۆوينە س پريمەنەنيەم اتومنوگو ورۋجيا - ەتو يلليۋزيا. ۆ نەي پرويگرايۋت ۆسە.

ي سەنا ۆسەوبششەگو پرويگرىشا - ەتو ۋنيچتوجەنيە ميرا.

 «ەففەكت پريۆىكانيا» ك جيزني پود «داموكلوۆىم مەچوم» يادەرنوگو اپوكاليپسيسا ۋجە ناچيناەت گەنەتيچەسكي پەرەداۆاتسيا وت ودنوگو پوكولەنيا ك درۋگومۋ.

ۋداستسيا لي چەلوۆەچەستۆۋ رازورۆات ەتوت پوروچنىي كرۋگ؟

25-لەتنيي يۋبيلەي زاكرىتيا  سەميپالاتينسكوگو يادەرنوگو يسپىتاتەلنوگو پوليگونا - ەتو حوروشيي پوۆود دليا ستارتا نوۆوگو ەتاپا بوربى پو سوكراششەنيۋ ي پولنومۋ زاپرەتۋ ورۋجيا «سۋدنوگو دنيا».

ۋنيكالنىي وپىت كازاحستانا، دوبيۆايۋششەگوسيا پولنوگو ۋسترانەنيا ۋگروزى يادەرنوگو ساموۋنيچتوجەنيا پلانەتى، ءوستاوتسيا ەدينستۆەننىم ي نە پريەۆزويدەننىم ۆ ميروۆوي يستوريي.

رەشەنيە و زاكرىتيي سەميپالاتينسكوگو پوليگونا بىلو پرينياتو، كوگدا مى ەششو وستاۆاليس چاستيۋ بىۆشەگو سسسر.

پريشلوس ودولەت موششنوە سوپروتيۆلەنيە سويۋزنوي ۆوەننو-كوماندنوي ماشينى.

نا توت مومەنت، پوسلە راسپادا سسسر، مى وكازاليس وبلاداتەليامي چەتۆەرتوگو پو موششي ۆ ميرە راكەتنو-يادەرنوگو پوتەنسيالا.

نا ناشەي تەرريتوريي رازمەششاليس  104 مەجكونتينەنتالنىە بالليستيچەسكيە راكەتى سس-18 («ساتانا»).

نا نيح بىلو ۋستانوۆلەنو 1400 يادەرنىح بوەگولوۆوك.

نا ناشيح اەرودروماح بازيروۆالوس 40 ستراتەگيچەسكيح بومبارديروۆششيكوۆ تۋ-95 مس س 370-يۋ كرىلاتىمي يادەرنىمي راكەتامي.

ەتوت پوتەنسيال پريەۆوسحوديل يادەرنىە سيلى فرانسيي، ۆەليكوبريتانيي ي كيتايا، ۆمەستە ۆزياتىە.

نا سەميپالاتينسكوم پوليگونە وستاۆالاس موششنايا ناۋچنو-يسسلەدوۆاتەلسكايا ينفراسترۋكتۋرا، گوتوۆايا ك پرويزۆودستۆۋ ي سوۆەرشەنستۆوۆانيۋ يادەرنوگو ورۋجيا.

ك تومۋ جە كازاحستان، وبلادايا چەتۆەرتيۋ ۆسەح ميروۆىح زاپاسوۆ پريرودنوگو ۋرانا، راسپولاگال پولنىم سيكلوم ەگو وبوگاششەنيا، پرويزۆودستۆا يادەرنوگو توپليۆا، رەاكتوروۆ ي ۋستانوۆوك.

نا تەرريتوريي سترانى بىلي راسپولوجەنى 5 ۋستانوۆوك، رابوتايۋششيح نا يادەرنوم توپليۆە، ۆكليۋچايا اتومنىي رەاكتور ۆ گورودە اكتاۋ.

دليا توگو چتوبى وتكازاتسيا وت تاكوگو موششنوگو پوتەنسيالا، نۋجنا بىلا سيلنايا پوليتيچەسكايا ۆوليا.

سكاجۋ وتكروۆەننو، چتو چاست ناشەگو وبششەستۆا بىلا پودۆەرجەنا سوبلازنۋ سوحرانيت يادەرنىي ستاتۋس.

پوترەبوۆالوس منوجەستۆو ۋسيليي، چتوبى نە پودداتسيا نا ەتي لوجنىە يسكۋشەنيا.

وتكاز وت يادەرنوگو ورۋجيا ي ستاتۋسا يادەرنوي دەرجاۆى بىل ناشيم وسوزناننىم، يسكرەننيم ۆىبوروم، دوبروۆولنىم اكتوم، پوددەرجاننىم ۆسەم نارودوم كازاحستانا.

نە مەنەە زناچيمىم بىلو ي گۋمانيتارنوە يزمەرەنيە ەتوگو يستوريچەسكوگو رەشەنيا.

پوچتي 5 دەسياتيلەتيي نەپرەرىۆنىح يسپىتانيي يادەرنوگو ورۋجيا نا تەرريتوريي كازاحستانا نانەسلي كولوسسالنىي ۆرەد ناشەي زەملە ي زدوروۆيۋ ناسيي.

ۆسەگو بىلو يسپىتانو 456 يادەرنىح ي تەرمويادەرنىح زاريادوۆ، ۆ توم چيسلە 116 - ۆ اتموسفەرە.

ۆوكرۋگ پوليگونا پلوششاديۋ 300 تىسياچ كۆادراتنىح كيلومەتروۆ پروجيۆالو پوريادكا پولۋتورا ميلليونوۆ چەلوۆەك!

پري ەتوم ۆ دوكۋمەنتالنىح وبوسنوۆانياح سوۆەتسكوگو ۆوەننوگو رۋكوۆودستۆا و رازمەششەنيي نا تەرريتوريي كازاحستانا پوليگونا ەست كوششۋنستۆەننىە فرازى «و بەزليۋدنوستي» ەتيح مەست.

نە تولكو پوليگون، نو ي تەرريتوريي، پريلەگايۋششيە ك نەمۋ، پودۆەرگليس ينتەنسيۆنومۋ راديواكتيۆنومۋ زاگريازنەنيۋ.

ەتو ۆەلو ك لۋچيەۆوي پاتولوگيي جيۆۋششيح ۆوكرۋگ ليۋدەي، ا تاكجە ۆسەي جيۆوي پريرودى.

پو وسەنكام سپەسياليستوۆ وبششەە چيسلو گراجدان، پودۆەرگشيحسيا وبلۋچەنيۋ، سوستاۆلياەت دو 500 تىسياچ چەلوۆەك.

ەششو نەسكولكو پوكولەنيي كازاحستانسيەۆ بۋدەت وششۋششات نا سۆوەم زدوروۆە پوسلەدستۆيا تەح گۋبيتەلنىح ەكسپەريمەنتوۆ.

كازاحستان ي كازاحستانسى پوسترادالي وت يادەرنىح يسپىتانيي، ۆوزموجنو، كاك نيكاكايا درۋگايا سترانا ي نارود ۆ ميرە.

سەگودنيا ناشە سترەملەنيە ك ميرۋ، سۆوبودنومۋ وت يادەرنوگو ورۋجيا - ەتو ۆاجنەيشيي كومپونەنت وبششەناسيونالنوي يدەي ماڭگىلىك ەل.

ۋۆاجاەمىە ۋچاستنيكي كونفەرەنسيي!

زا چەتۆەرت ۆەكا نا پريمەرە كازاحستانا مى سفورميروۆالي ەففەكتيۆنۋيۋ مودەل پۋتي ك ميرۋ، سۆوبودنومۋ وت يادەرنوگو ورۋجيا.

ەتۋ مودەل مى پرەدلاگاەم يسپولزوۆات ۆسەم سترانام ميرا.

ونا ۆكليۋچاەت سلەدۋيۋششيە بازوۆىە وسنوۆى.

پەرۆوە - ەتو دوبروۆولنو پرينياتىە نا وسنوۆە شيروكوگو وبششەناسيونالنوگو كونسەنسۋسا رەشەنيا و زاكرىتيي سەميپالاتينسكوگو يادەرنوگو يسپىتاتەلنوگو پوليگونا، وتكازە وت وبلادانيا يادەرنىم ورۋجيەم ي زاپرەتە ەگو رازمەششەنيا نا سۆوەي تەرريتوريي كوگدا-ليبو ۆ بۋدۋششەم.

ۆتوروە. مى وبرەلي نەزاۆيسيموست بەز يادەرنوگو پوليگونا!

مى سوزدالي ي ۋكرەپيلي ناشۋ نەزاۆيسيمۋيۋ سترانۋ، دوبيليس ەو ۆىسوكوگو مەجدۋنارودنوگو اۆتوريتەتا بەز يادەرنوگو ورۋجيا!

ۆ 2006 گودۋ پودپيسان سەميپالاتينسكيي دوگوۆور و سوزدانيي سەنترالنو-ازياتسكوي زونى، سۆوبودنوي وت يادەرنوگو ورۋجيا.

ۆسە ەو ۋچاستنيكي - كازاحستان، كىرگىزستان، تادجيكيستان، تۋركمەنيستان ي ۋزبەكيستان - پولۋچيلي ۆ 2015 گودۋ گارانتيي بەزوپاسنوستي وت پياتي دەرجاۆ يادەرنوگو كلۋبا، وفورملەننوگو سپەسيالنىم پروتوكولوم.

تاكيم وبرازوم، س ءۋچوتوم پودپيساننوگو يادەرنىمي دەرجاۆامي ۆ 1994 گودۋ بۋداپەشتسكوگو مەموراندۋما، ناشا سترانا يمەەت دۆوينىە گارانتيي بەزوپاسنوستي.

ترەتە. كازاحستان ياۆلياەتسيا ۋچاستنيكوم ۆسەح فۋندامەنتالنىح مەجدۋنارودنىح دوگوۆوروۆ ۆ سفەرە يادەرنوي بەزوپاسنوستي.

چەتۆەرتوە. نا وسنوۆە مەجدۋنارودنىح سوگلاشەنيي، ۆ ترانسپارەنتنوم رەجيمە، مى پروۆەلي پولنىي سيكل پراكتيچەسكيح دەيستۆيي پو وبرەتەنيۋ بەزيادەرنوگو ستاتۋسا.

پياتوە. كازاحستانسكايا مودەل دەنۋكلەاريزاسيي وپيراەتسيا نا شيروكوە مەجدۋنارودنوە سوترۋدنيچەستۆو ناشەي سترانى س روسسيەي، سشا ي ريادوم درۋگيح ستران، ا تاكجە مەجدۋنارودنىمي ورگانيزاسيامي.

وگرومنۋيۋ رول سىگرالا پروگرامما «سوۆمەستنوگو سوكراششەنيا ۋگروزى»، پرينياتايا ي رەاليزوۆاننايا پو ينيسياتيۆە سەناتوروۆ سشا سەميۋەلا ناننا ي ريچاردا لۋگارا.

ۆ ەو رامكاح بىلا پروفينانسيروۆانا ي پروۆەدەنا رابوتا پو ليكۆيداسيي ۆ كازاحستانە ۆسەح وبەكتوۆ ۆوەننوگو اتوما.

ۆ 2012 گودۋ بىلو پرينياتو سوۆمەستنوە زاياۆلەنيە پرەزيدەنتوۆ سشا، روسسيي ي كازاحستانا و پرودولجەنيي تروحستوروننەگو سوترۋدنيچەستۆا نا بىۆشەم سەميپالاتينسكوم پوليگونە.

مى ۆسەگدا وششۋششالي پوموشش وون، پرينياۆشەي رياد رەزوليۋسيي و رەابيليتاسيي جيتەلەي ي پوستراداۆشيح زەمەل سەميپالاتينسكوگو رەگيونا.

كازاحستانسى وسوبو سەنيات ۆكلاد ريادا ستران-دونوروۆ - ياپونيي ي گوسۋدارستۆ ەۆروپەيسكوگو سويۋزا - پو دەزاكتيۆاسيي ي ۆوسستانوۆلەنيۋ ەكولوگيچەسكوگو بالانسا نا تەرريتوريي بىۆشەگو پوليگونا، مەديسينسكوي پوموششي پوستراداۆشيم وت رادياسيي ليۋديام.

مى نادەەمسيا نا ۋسيلەنيە پوموششي ميروۆوگو سووبششەستۆا ۆ رابوتە پو ليكۆيداسيي پوسلەدستۆيي رادياسيوننوگو زاگريازنەنيا.

شەستوە. ناشا سترانا، وتكازاۆشيس وت يادەرنوگو ستاتۋسا، سوحرانيلا ۆوزموجنوست رازۆيۆات ميرنىي اتوم، ۆكليۋچايا يادەرنۋيۋ ەنەرگەتيكۋ ي پرويزۆودستۆو يادەرنوگو توپليۆا.

سوزدانى ي رابوتايۋت ناسيونالنىي يادەرنىي سەنتر، ناسيونالنايا اتومنايا كومپانيا «كازاتومپروم».

مى ستالي دەپوزيتاريامي مەجدۋنارودنوگو بانكا نيزكووبوگاششەننوگو يادەرنوگو توپليۆا.

ەتوت فاكت پودچەركيۆاەت ۆىسوكيي ۋروۆەن بەزوپاسنوستي كازاحستانا ي ناش ۆىسوكيي مەجدۋنارودنىي اۆتوريتەت.

سەدموە. ۆ سوۆرەمەننوم ميرە كازاحستان ۋدەرجيۆاەت ليدەرسكيە پوزيسيي ۆ گلوبالنوم انتيادەرنوم دۆيجەنيي.

پو ناشەي ينيسياتيۆە رەاليزۋەتسيا پروەكت اتوم، سۋت كوتوروگو زاكليۋچاەتسيا ۆ وبەدينەنيي ۆسەح ليۋدەي ۆ بوربە زا ۆسەوبششەە زاپرەششەنيە يادەرنوگو ورۋجيا.

يا ۋبەجدەن، چتو ميروۆوە سووبششەستۆو پو دوستوينستۆۋ وسەنيت ي يسپولزۋەت ۆ بۋدۋششەم ەتي سەم فۋندامەنتالنىح وسنوۆ كازاحستانسكوگو وپىتا دۆيجەنيا ك ميرۋ، سۆوبودنومۋ وت يادەرنوگو ورۋجيا.

دامى ي گوسپودا!

ۆ XXI ۆەكە نەت رازۋمنوي التەرناتيۆى وسۆوبوجدەنيۋ ميرا وت ۋگروزى گلوبالنوي يادەرنوي ۆوينى.

رازۆيتيە زەمنوي سيۆيليزاسيي، ۆپلوتنۋيۋ پودستۋپيۆشەي ك نوۆومۋ ەتاپۋ ناۋچنو-تەحنولوگيچەسكوگو پروگرەسسا - چەتۆەرتوي يندۋستريالنوي ريەۆوليۋسيي، دەلاەت زاداچۋ نەراسپروسترانەنيا ي ۋنيچتوجەنيا يادەرنوگو ورۋجيا ۆوپروسوم ۆىجيۆانيا چەلوۆەچەستۆا.

سەيچاس چۋۆستۆو ۆسەوبششەي وپاسنوستي پەرەد ميروۆىم يادەرنىم كونفليكتوم وچاستي ۋسىپلەنو.

كتو-تو ۆوزلاگاەت نادەجدى نا سيستەمۋ مەجدۋنارودنىح دوگوۆورەننوستەي، سفورميروۆاننۋيۋ ۆ پرەدىدۋششيە دەسياتيلەتيا.

نو رەالنوست تاكوۆا، چتو پرينياتىە دوگوۆورى نە پومەشالي راسشيرەنيۋ يادەرنوگو كلۋبا دەرجاۆ ۆ ساموم كونسە XX ۆەكا.

مەجدۋنارودنوە پراۆو، ك سوجالەنيۋ، سودەرجيت نەمالو دۆۋسمىسلەننوستەي، پوزۆوليايۋششيح وبحوديت رەجيم زاپرەتوۆ نا ۆوەننوە يسپولزوۆانيە اتوما.

ودنوزناچنو، چتو پۋت وسۆوبوجدەنيا پلانەتى وت ۋگروزى يادەرنوگو سۋيسيدا نە بۋدەت لوگكيم.

ون پوترەبۋەت گلۋبوكيح مەنتالنىح يزمەنەنيي، نوۆىح منوگوستوروننيح پوليتيچەسكيح رەشەنيي، ۆىسوكوگو ۋروۆنيا دوۆەريا ۆ مەجدۋنارودنىح وتنوشەنياح.

نەوبحوديما تششاتەلنو پرورابوتاننايا پروگرامما ي سلاجەننىە الگوريتمى دەيستۆيي ۆسەگو ميروۆوگو سووبششەستۆا.

ۆو-پەرۆىح، ۆ XXI ۆەكە چەلوۆەچەستۆو دوستيگلو تاكوي توچكي رازۆيتيا، كوگدا سمەرتەلنىم ۆىزوۆوم گلوبالنوي بەزوپاسنوستي ياۆلياەتسيا داجە نە كوليچەستۆو ناكوپلەننوگو نا پلانەتە يادەرنوگو ورۋجيا، ا سام فاكت ەگو ناليچيا.

ۆەروياتنوست ەگو پوپادانيا ۆ رۋكي مەجدۋنارودنىح تەرروريستوۆ نامنوگو وپاسنەە.

ي ەتو سەروزنىي ارگۋمەنت دليا ۆسەوبششەگو ۋچاستيا ۆ پروسەسسە نەراسپروسترانەنيا ۆسەح ستران ميرا.

ۆو-ۆتورىح، ۋسپەح يلي نەۋداچا پروسەسسا يادەرنوگو نەراسپروسترانەنيا ي رازورۋجەنيا ناپريامۋيۋ زاۆيسيت وت سپوسوبنوستي ميروۆوگو سووبششەستۆا پرەودولەت ميليتاريستسكيە اناحرونيزمى.

نادو وستاۆيت ۆ پروشلوم ۆوەننىە بلوكي، سۋششەستۆوۆانيە كوتورىح ستانوۆيتسيا پروۆوسيرۋيۋششيم ي بەسسمىسلەننىم.

ءسۆوو ۆيدەنيە وبششەميروۆىح انتيۆوەننىح مەر يا يزلوجيل ۆ مانيفەستە «مير. XXI ۆەك»، كوتورىي موجەت ستات وسنوۆوي دليا پوستەپەننوي دەميليتاريزاسيي ميرا.

ۆ ەتوم يا ۆيجۋ شانس رەشيتەلنو سنيزيت ۋگروزۋ يادەرنوگو سامورازرۋشەنيا پلانەتى.

ۆ-ترەتيح، پروسەسس سوكراششەنيا يادەرنىح ارسەنالوۆ سلەدۋەت سدەلات منوگوستوروننيم، س ۋچاستيەم ۆسەح گوسۋدارستۆ، دە-فاكتو وبلادايۋششيح تاكيمي ۆيدامي ۆوەننوي موششي.

ەتومۋ دولجنا پرەدشەستۆوۆات پولنايا لەگاليزاسيا يادەرنىح ستاتۋسوۆ گوسۋدارستۆ، وتنوسياششيحسيا نىنە ك «پوروگوۆوي» گرۋپپە.

ۆسەم يادەرنىم دەرجاۆام نادو پريستۋپيت ك پەرەگوۆورام و ۆىرابوتكە ۆسەوبششەگو دوگوۆورا و سوكراششەنيي يادەرنىح ۆوورۋجەنيي.

ۆ-چەتۆەرتىح، مەجدۋنارودنايا پراۆوۆايا بازا يادەرنوي بەزوپاسنوستي ۆ XXI ۆەكە ۋكرەپيلا سۆويۋ وسنوۆۋ.

پو ينيسياتيۆە كازاحستانا گەنەرالنايا اسسامبلەيا وون پرينيالا 7 دەكابريا 2015 گودا، ۆپەرۆىە ۆ يستوريي چەلوۆەچەستۆا، ۆسەوبششۋيۋ دەكلاراسيۋ و پوستروەنيي ميرا، سۆوبودنوگو وت يادەرنوگو ورۋجيا.

سەيچاس ۆاجنو كوديفيسيروۆات ءۆسو مەجدۋنارودنوە پراۆو پو ۆوپروسام يادەرنوي بەزوپاسنوستي.

نەوبحوديمو رازۆيۆات يۋريديچەسكي وبيازىۆايۋششۋيۋ سيستەمۋ گارانتيي يادەرنىح دەرجاۆ گوسۋدارستۆام، دوبروۆولنو وتكازاۆشيمسيا وت وبلادانيا اتومنىم ورۋجيەم، ا تاكجە يمەيۋششيم بەزيادەرنىي ستاتۋس.

نۋجنو ۆىرابوتات رەالنو رابوتايۋششيي مەحانيزم پريمەنەنيا جەستكيح مەر پروتيۆ وبلادانيا ي راسپروسترانەنيا يادەرنوگو ورۋجيا.

تاكيە منوگوستوروننيە سوگلاشەنيا نەوبحوديمو ۋتۆەرجدات رەزوليۋسيامي سوۆەتا بەزوپاسنوستي وون.

كازاحستان دوبيۆاەتسيا پرينياتيا ۆ وون كونۆەنسيي و پولنوم ي ۆسەوبششەم زاپرەششەنيي يادەرنوگو ورۋجيا.

ۆ-پياتىح، نام نۋجنى نوۆىە مەحانيزمى رەگۋليروۆانيا وتنوشەنيي مەجدۋ كرۋپنىمي دەرجاۆامي،  ي نوۆىمي سەنترامي سيلى.

كرومە توگو، سچيتايۋ نەوبحوديمىم سوزدانيە نوۆىح مەجدۋنارودنىح ورگانيزاسيي يلي رەفورميروۆانيە ۋجە سۋششەستۆۋيۋششيح ينستيتۋتوۆ دليا پرەدوتۆراششەنيا كونفليكتوۆ.

نادو سوزدات سيستەمۋ ۋپراۆلەنيا كريزيسامي ۆ وتنوشەنياح مەجدۋ كرۋپنىمي دەرجاۆامي.

ۆاجنو تاكجە ۋسيليت كونترول ناد راسپروسترانەنيەم وبىچنىح ۆيدوۆ ۆوورۋجەنيي ي نوۆىح ۆوەننىح تەحنولوگيي.

يا پريزىۆايۋ ۆسە پراۆيتەلستۆا پرينيات نوۆىە وبيازاتەلستۆا پو دالنەيشەمۋ ۋكرەپلەنيۋ مەجدۋنارودنىح دوگوۆوروۆ ي ينستيتۋتوۆ، سوستاۆليايۋششيح وسنوۆۋ يادەرنوي بەزوپاسنوستي.

يا تاكجە وبراششايۋس كو ۆسەم پارلامەنتاريام، كوتورىە پرەدستاۆليايۋت سەگودنيا سۆوي سترانى ي نارودى، پرينيات ۆ ەتوم اكتيۆنوە ۋچاستيە.

         ەتيم ي درۋگيم مەرام پو ۋكرەپلەنيۋ مەجدۋنارودنوگو ميرا ي بەزوپاسنوستي بۋدەت پوسۆياششەنا دەياتەلنوست كازاحستانا ۆ كاچەستۆە چلەنا سوۆەتا بەزوپاسنوستي وون.

نا گوسۋدارستۆاح-پوستوياننىح چلەناح سوۆەتا بەزوپاسنوستي وون، وبلادايۋششيح نايبولشيم ارسەنالوم يادەرنوگو ورۋجيا، لەجيت وسوبايا وتۆەتستۆەننوست پەرەد ۆسەم ميروم.

مى وبراششاەمسيا ك نيم، چتوبى يمەننو داننىە سترانى ۆوزگلاۆيلي ەتۋ رابوتۋ ي پوكازالي پريمەر.

ۆ-شەستىح، نوۆىي يمپۋلس وسۆوبوجدەنيۋ وت يادەرنوي ۋگروزى دولجنو پريدات شيروكوە وبششەستۆەننوە دۆيجەنيە زا ۋسيلەنيە يادەرنوي بەزوپاسنوستي، پروتيۆ يسپىتانيي ي سوۆەرشەنستۆوۆانيا يادەرنوگو ورۋجيا.

دوروگيە درۋزيا!

يا ۋبەجدون، چتو ۆ XXI ۆەكە چەلوۆەچەستۆو ۆ سيلاح پرويتي دوستوينىي پۋت ك ميرۋ، سۆوبودنومۋ وت يادەرنوگو ورۋجيا.

تورجەستۆەننو وتمەچايا 25-لەتنيي يۋبيلەي زاكرىتيا سەميپالاتينسكوگو يادەرنوگو پوليگونا، مى ۆنوۆ پريزىۆاەم مير وسوزنات نيكۋدا نە يسچەزنۋۆشۋيۋ ۋگروزۋ يادەرنوگو ساموۋنيچتوجەنيا.

يا ۆەريۋ، چتو ۆوليا ي رازۋم ميروۆوگو سووبششەستۆا، پومنوجەننىە نا ەنەرگيۋ ۆىۆەرەننىح كوللەكتيۆنىح دەيستۆيي، نە دادۋت ناشەي پلانەتە شاگنۋت ۆ پروپاست يادەرنوي كاتاستروفى.

سەگودنيا ەششە ەست شانس سدەلات مير بولەە بەزوپاسنىم، وسۆوبوديۆ ەگو وت ساموگو رازرۋشيتەلنوگو ورۋجيا.

ۋبەجدون، چتو پريزىۆى ي پرەدلوجەنيا، كوتورىە پروزۆۋچات سەگودنيا س ەتوي تريبۋنى، بۋدۋت ۋسلىشانى پوليتيكامي ي ءۋچونىمي، ۆسەمي ليۋدمي دوبروي ۆولي.

***

پرەجدە ۆسەگو، حوتەل بى ۆىرازيت يسكرەننيۋيۋ پريزناتەلنوست ۆسەم ۋچاستنيكام كونفەرەنسيي زا تەپلىە سلوۆا ۆ ادرەس كازاحستانا ي ەگو نارودا.

بلاگوداريۋ ۆاس زا كونسترۋكتيۆنىە يدەي ي پرەدلوجەنيا، ناپراۆلەننىە نا دوستيجەنيە بەزيادەرنوگو ميرا.

وني بۋدۋت ۋچتەنى پري پودگوتوۆكە يتوگوۆوگو دوكۋمەنتا كونفەرەنسيي ي بۋدۋت پوسلانى مەجدۋنارودنىم ورگانيزاسيام.

سيمۆوليچنو، چتو ناشا كونفەرەنسيا سوستويالاس يمەننو سەگودنيا - 29 اۆگۋستا. پيات لەت نازاد، ۆ 2011 گودۋ، نا مەجدۋنارودنوم فورۋمە زا بەزيادەرنىي مير، بىلا پرينياتا استانينسكايا دەكلاراسيا زا بەزيادەرنىي مير.

پريسۋتستۆيە سەگودنيا پلەيادى سامىح يزۆەستنىح دەياتەلەي دەمونستريرۋەت چرەزۆىچاينۋيۋ اكتۋالنوست ي ۆاجنوست پروبلەماتيكي ناشەگو فورۋما.

ەتو ي ەست ۆىراجەنيە كوللەكتيۆنوي ۆولي لۋچشەي چاستي چەلوۆەچەستۆا ك زاپرەششەنيۋ ي ليكۆيداسيي يادەرنوگو ورۋجيا.

سەيچاس كراينە ۆاجنو نە وگرانيچيۆاتسيا ودنيمي پريزىۆامي، ا كونكرەتنىمي دەلامي پرودۆيگات ناشۋ پلانەتۋ ك بەزيادەرنومۋ بۋدۋششەمۋ.

ەتو نۋجنو ۆو يميا سچاستيا ي پروسۆەتانيا گريادۋششيح پوكولەنيي زەمليان، ۆ ينتەرەساح ۆسەح ستران ي نارودوۆ.

ودنيم يز كونكرەتنىح شاگوۆ ۆ ەتوم ناپراۆلەنيي ياۆلياەتسيا رازرابوتكا ي پرينياتيە ۆسەوبەمليۋششەي كونۆەنسيي و يادەرنوم ورۋجيي. نادەيۋس نا ۆاشۋ پوددەرجكۋ.

ونا دولجنا ۋستانوۆيت زاپرەت نا يادەرنوە ورۋجيە، ۋستانوۆيت كونكرەتنىە سروكي ەگو ليكۆيداسيي، ۆ توم چيسلە ي ۆ ستراناح، وبلادايۋششيح يم.

ۆمەستە س تەم، مى نە يسكليۋچاەم پرينياتيا درۋگيح يۋريديچەسكي وبيازىۆايۋششيح دوكۋمەنتوۆ، كوتورىە پريدادۋت يادەرنومۋ ورۋجيۋ ستاتۋس نەلەگالنوگو.

حوتەل بى ەششو راز ۆىرازيت گلۋبوكۋيۋ بلاگودارنوست زا ۆىسوكيە وسەنكي ۆكلادا ناشەي سترانى ي موەگو سكرومنوگو ليچنوگو ۆكلادا ۆ گلوبالنوە يادەرنوە رازورۋجەنيە.

تاكجە پريزناتەلەن زا ينيسياتيۆۋ وب ۋچرەجدەنيي پرەميي پرەزيدەنتا كازاحستانا زا گلوبالنىي مير ي بەزوپاسنوست. ۆ سەلوم، يا ەتۋ ينيسياتيۆۋ پوددەرجيۆايۋ. ناۆەرنوە، بۋدەت بولەە پراۆيلنىم نازۆات ەە پرەميەي زا يادەرنوە رازورۋجەنيە، نەوبحوديمو ەششە پودۋمات ناد نايمەنوۆانيەم. مى پودۋماەم ي پريمەم رەشەنيە وب ۋچرەجدەنيي تاكوي پرەميي.

حوچۋ پروينفورميروۆات، چتو ۆ نويابرە ۆ ستوليسە كازاحستانا پو موەي ينيسياتيۆە بۋدەت سوزۆان استانينسكيي سامميت ميرا.

ۆ نەم بۋدۋت ۋچاستۆوۆات رۋكوۆوديتەلي گوسۋدارستۆ، پراۆيتەلستۆ، يزۆەستنىە پوليتيچەسكيە ي وبششەستۆەننىە دەياتەلي، ۋچەنىە ي بيزنەسمەنى منوگيح ستران. يمەننو نا ەتوم سامميتە موجنو بىلو بى گوۆوريت وب ۋچرەجدەنيي ەتوي پرەميي ي ۆرۋچەنيي ەە پەرۆومۋ لاۋرەاتۋ.

ەششو راز بلاگوداريۋ ۆسەح ۋچاستنيكوۆ كونفەرەنسيي.

جەلايۋ ۆام بولشيح ۋسپەحوۆ ۆ ۆاشەي دەياتەلنوستي.

سپاسيبو زا ۆنيمانيە!

قاتىستى ماقالالار